Thuthak (News)

Thursday, September 6, 2018

KHRIS ADING NUNTAKNA

KHRIS ADING NUNTAKNA
(Rom 14:8)


Thupatna
Sawltak Paul in Rom khua a thu-ummite adingin a laikhak, hih Rom laibu pen Lai Siangtho sung a laibu dangte mah bangin laibu thupi leh Khristiante nuntakna dingin a poimawh mahmah laibu ahi hi. Lai Siangtho siamte in a gen uh ciang Sawltak Paul’ in a khualzin thumveina (the third missionary journey), AD 55/56 kiim-a a gelh hi, ci uh hi. Hih a thumvei khualzinna hunah (Rom laikhak banah) 1 & 2 Korin laikhak zong gelh hi, kici hi.

Rom Laikhak Thupina
Rom laikhak thupina tampi laka khat gen lehang, hih laikhak pen pawlpi tangthu a hun thupi mahmah [pawlpi] puahphatna (reformation) hong pianna hang khat hi, ci lehang kikhial lua lo ding hi. Ba’m cih leh, tua hun lai-a mi minthang leh puahphatna mei a tawh kuang, University of Wittenberg a professor Martin Luther ii laibu deih leh kingakna laibu khat ahi hi. Tua puahphatna hun kiimin [Roman Catholic] pawlpi sungah (tuhun tawh bel na tampi kilamdangta) pawlpi kalsuanzia ding a kilawm lo leh thu hoih lo tampi om hi. A hang lianpen leh bulpi sum hang ci leng kikhial lua lo ding hi.

Pope Leo X in Rom khuapi-ah St. Peter’s Cathedral kici lam nuam ahih manin sum tampi kisam a, tua dingin amah a mai-et siam mahmah, Archbishop Albert tungah vangam lut theihna letmat, ‘letter of indulgence’ kici, Dominican monk Johann Tetzel makaihna tawh zuak theihna khuan pia hi. Lai Siangtho in, “…khuavak sunga om mite sangin hih leitung mite in amaute kibatpihte tawh kizopzia-ah a geel siamzaw uh hi” (Lk 16:8) a cih bangin, Albert in mi kithutuakpih ziahziah ahih manin [RC] pawlpi sung panin langpanna om loin sum muhna dingin vangam lut theihna letmat zuak ziahziah uh hi.

Tua hang leh thu tuamtuam hangin Martin Luther in tua hun a pawlpi kalsuandan pen dik/maan lo hi, ciin Wittenberg khua-a Castle Church maiah October 31, 1517 in pawlpi kalsuanzia maan a saklohna hang a gelh “95 Theses” kici suangin, puahphatna mei tawh kuang hi.

Lai Siangtho in, “Sum itna [deihluatna] pen siatna namkim bulpi hi. Mi kimkhatte in sum deih lua-in upna pan pialkhia uh a, gimna-lungkhamna tampi a thuaklawh uh hi” (1 Tim 6:10) a cih bangin, sum deihluatna hang-in [RC] pawlpi paikhial a, Lai Siangtho tawh kituak lo, ‘upna’ hang hi loin, vangam pen sepna hiam, lei zawh thu hiama kilut ding hi, a cih pen Martin Luther in a nial theihna pen Rom laikhak a sin leh theihtelna pan hi kici hi. A hang bel, Rom laibu sungah Pasian ta/mi suahna, vangam lut theihna pen ‘upna hang bek’ (by faith alone) hi, cih kician takin kigelh hi (1:17; 3:21-26, 28; 5:1 c.f. Gal. 3:24; Efe. 2:8-9). Tua hun a pawlpi kalsuanzia pen Jesu Khris thuhilhna, “…Note in Pasian nasep leh sum nasep na thuahkhawm thei kei ding uh hi” (Mat. 6:24; Lk 16:13) cih tawh zong kikalh hilhel a, tua hun lai-in, ‘Na dangte khempeuh zong masa un; tua hi leh, Pasian gam leh a dikna hong kipiathuah ding hi!!’ khawng peuh ci zanzan mai thei tak uh!!

Rom Laibu A Huampi-a Etna
Lai Siangtho siamte in Rom laikhak pen khenpi lianpi nih – thu-up (doctrinal) lam tawh kisai (1-11) leh Khristian nuntakna, zuihpah theih ding (practical) lam tawh kisai (12-16) hi, ciin gen uh hi. A kimzaw deuhin ensuk lehang – Pasian nasem Paul a kipulakna, Rom mite a hopihna (greetings), a lunggulh leh laibu thu-tuunpi a genna (1:1-17); mihingte mawhna leh Pasian in a mawhsakna (1:18-3:20), mimawhte diktansakna/justification (3:21-5:21), sianthosakna/sanctification (6:1-8:17), pahtawina/glorification (8:18-39), Israel’ hun paisa, tuhun leh hun hong tung lai ding (9:1-11:36), Khristian nuntakzia ding leh manpha khakna (12:1-16:27), ciin zong kikhen thei ding hi.

Rom 14:8; A Kim le Paam
Gensa mah bangin Rom 12 pan a tawp dong pen Khristian nuntakna a zuih pah theih ding thu kigelhna ahi hi. Rom 12 sungah Khristian khat ading a Pasian tung a kipiakna, a hingtanga kipiakna lam (duty to God) kici thei ding a, a lian 13-na pen gam (leh hong uk makaite) tunga omdan ding (duty to state) leh, a lian 14 leh 15-na pen i Khristian pihte tunga vaipuak (duty to man) danin kigen thei ding hi.

Tua banah, Rom 14 a neu 1 pan simsuk lehang, kisel theihna thute tawh kisai a upna thanemte mawhpaih lo dingin hong hilh pah hi. Tua tawh kizomin, nek le dawn thu leh ni khat a thupisak diakte thu tawh hong zom hi (n. 1-6). Tua ci bang mite a kaihkhop kim theihna dingin Jesu si-in nungta kik ahih manin, kuama tungah thukhen lo dingin hong vaikhakin (n. 10, 13), kuamah puksak lo dingin hong hilh lailai banah, tua ding a kisam thu tampi gen lai hi (n. 13ff).  Tua ci bang kawmkalah, Khris adinga nungta dingin hong vaikhak hi. Aneu 7-na sungah, kuamah ama ading bekin nungta loin, si lo ahihna thu kimu hi.

Khris Ading Nuntakna
Khris ading nuntakna cih ciangin, i nuntakna kingakna bulpi Khris hi ding, ama deihna bang a nuntak ding cihna ahi hi. Jesu Khris mahmah zong, Pa Pasian deihna semin, ama nopsakna ding hi loin, leitung mawhnei mite leh Pa Pasian kikalah kilemna a om theihna dingin Pa Pasian in leitungah gentheihna leh sihna thuak ding a hong sawl hi a, tua Jesu nasep maban zom a, ‘kilemkiksakna thupuak’ sem dinga palaite (ambassadors for the ministry of reconciliation) i hi uh hi (2 Kor 5:17-21).

Lai Siangtho sung panin Pasian deihna, ama mite nuntakdingzia hong lametna tampi kimu thei a, Jesu Khris mahmah in zong tampi gen hi. A vekpi-in i genkimloh hangin, tawm khat en lahang…
Ø  Pasian phat a pahtawi a, a thupiakte man ding; bang hang hiam cih leh, na khempeuh ama kiangpan, ama tung pan leh ama aa ahi hi (Rom 11:36; c.f. 1 Sam. 2:30; Thna 12:12)
 
Ø  Pasian tungah kipia a, dawimangpa do-in, Pasian naih ding; khat le khat kigensia lo ding (James 4:7-11)

Ø  Khat le khat thu kimang ding, zi ten pasalte thu mang ding, pasal ten zite it ding, naupangte in nu leh pa zahtak ding, nu leh pate in tate hoih takin pantah ding, silate in leitung pute zahtak ding, leitung pute in zong vantungah Pu nei cih thei kawmin silate uk ding (Efe. 5:21, 22, 25; 6:1-9; Mat 18:6; Lk 17:2; 1 Pet 3:1-7)

Ø  A hingtangin Pasian tungah kipia ding; kipumkhat-in, i siamna tuamtuam hoih takin zangin, hahkat taikin semin, a kisamte huhin, zindo siam ding. Hong bawlsiate thupha pia a, a dahte dahpihin, mite tawh kilem ding (Rom 12; Mat 5:38-6:4; 25:31-46; 1 Pet 4:7-11)

Ø  Pasian thu tawh kituak ahih leh hong uk kumpi, thuneite’ thu mang ding; Pasian thu hong gen makai masate phawk gige ding (Rom 13; Sawl. 4:19; 5:29; Heb. 13:7, 17)

Ø  Ki-itna tawh khat le khat kihuh ding, mi khempeuh tungah na hoih sep cimtak lo ding, adiakin thu-um innkuante tungah, a hoih peuhpeuh sem dingin kigingkhol ding (Gal. 5:13; 6:9, 10; Titus 3:1).

Ø  Huaihamna, kihihsakna, angsung ding bek ngaihsutna tawh na sem loin, itna leh lungsim kikhatin, kiniamkhiatna tawh na sem ding (Fil. 2:2-4; 1 Pet 5:5; Titus 3:2)

Ø  Pumpi sunga hiang tuamtuam a omte a kipumkhat mah bangin Khristiante Khris sungah kipumkhat ding (1 Kor 12:12ff).

Ø  Khat le khat ki-it ding; Amah in hong it masa ahih manin Pasian it ding; Amah siangtho ahih manin eite zong siangtho ding (Rom 13; 1 John 3:11; 4:7-21; Heb 13:1; 1 Pet 1:16)

Ø  Mawhna khempeuh bulpi ahih manin sum deih lua lo ding (1 Tim 6:10)

Ø  Zu kham lo ding, Kha tawh kidimzaw ding, Kha Siangtho galvan zang ding, eima pumpi deihna ki-uksak lo ding (Efe. 5:18ff; 6:13ff).

Ø  Kikhop hahkat ding, mite zong hanthawn ding (Heb. 10:25), thu-um masate zong na kikhawmkhawm zelzel uh hi (Sawl. 1:15; 2:42, 46; 20:7).

Ø  Kha khempeuh um lo ding, bang hang hiam cih leh leitungah kamsang zuau tampi paikhia khin ahih manin amaute kha Pasian pan hi hiam, hi lo hiam ciin sittel ding (1 John 4:1ff; 1 Thes. 5:21; Heb 13:9).

Lungngaihhuai…
Khristian nuntakna pen Khris sungah nuam a, leitung lamah haksa hi. Zomite kum za val lungdamna thu sang khin napi, i picin theihlohna khat pen a nuam bekbek lamen, bang hiam haksatna hong om ciang zawh sawm loin, tua haksatna kizosak pahpah. Leitung piancil pan Pasian nung a zuite nuntakna i et ciangin, a nuam bekbek hi loin, bawlsiatna, thonginn sung, gentheihna leh sihna nangawn thuak toto uh hi.

Tuhun i Khristianna khawng i ngaihsut ciang, cidamna ding, hauhna ding, mite pahtawina ding ciang bekin, leitung a haksatna thuak ding lam hi loin kinak kalsuan mahmah hi. Tua ci bang a gensiamte paakta, pahtawi, cial thuahthuah mawk lai hi hang! I lunggulh leh lametpen ding, a thupipen sih khit nung a ‘tawntung nuntakna’ ahih laitakin, tua pen thupingaihsut loin, a kiim le paam teng i baan sawk a, masakloh ding kimasak zel ahih manin, phun leh ciakna, nuak leh thadahna, pawlpi sung cidamlohna lianpi omin, pawlpi kitamtam mawk hi. Minphatna, pilna, siamna, sum le pai a thupi lo cihna hi lo hi. Tuate neih ding, zat ding a Pasian in a bawl ahi hi. Ahi zongin, i thupingaihsut pen tuate himasa lo ding hi, cih i gennop hizaw hi. Jesu in zong vantungah i min a kigelhna hang a lungdam dingin hong hilhzaw hi (Lk 10:20).

Thukhupna
Thu-ummasate nuntakna i ngaihsut ciangin Khris ading a nuntakna uh pen baih lo hi. Khris sungah nuamsa uh ahih manin citak takin kalsuan uh a, leitung haksatnate kizosak lo hi. Nungzuipite (apostles) pan kipan, Stephen, Paul leh thu-ummite nuntakna pan etteh theih ding tampi om hi (Sawl. 6, 7; 2 Kor 11:16-33). Thudik, thumaan, Pasian thutak hangin gentheihna, thuakna, gilkial-dangtakna, mite langdona, leh thahna dong ciang a thuak uh hangin, citak takin Khris adingin nungta uh hi. Sawltak Paul in, “…Khris ‘minthanna’ i tanpih theihna dingin ama ‘thuaknate’ i ‘thuakpih’ takpi leh Khris tawh go luahkhawm, Pasian goluahte i hi hi” (Rom 8:17) ci a, “eite in i ‘thuak’ leh amah tawh i ‘uk’-khawm ding hi. Amah leh amah kinial thei lo ahih manin amah i nial leh, amah in zong eite hong nial ding hi” (2 Tim. 2:12) ci hi. Tua banga Khris adingin a nuam leh haksa thuak ngam lehang, pawlpi, khua, minam sung hong cidam ding a, Khris hangin a piang bangbangah – i hau a i zawng zongin, i vah a i kial zongin, simmawhna leh bawlsiatna thuakin, thupha tampi i san ciangin zong kilungkim thei ding hi (c.f. Mat. 6:25, 26; Fil. 4:11-13; 1 Tim. 6:6-12; Heb. 13:5).

~ T. Sawm Lian
daihna_cabin || 05092018

Friday, January 19, 2018

SEHKHOLHSA MITE SAPNA, DIKTANSAKNA, LEH PAHTAWINA



SEHKHOLHSA MITE SAPNA, DIKTANSAKNA, LEH PAHTAWINA
(Rom 8:30)

Rom 8:30 pen sau het lo napi, a thu tuun lian mahmah a, leitung pianma thu pan kipan leitung bei ciang dong huam hi. Sehkholhna (predestination), sapna (calling), diktansakna (justification), leh pahtawina/thupisakna (glorification) ciin thulu tuamtuam a khen a thulu picing a zang a gelh theih hi mah leh, tutungin a lompi in a sau lo thei penin gelhkhit i sawm ding hi.

Rom Laikhak a Huampi a Etna
                Rom kici, Thuciam Thak sung a laibute laka khat pen Sawltak Paul in Rom khua sung a Pasian in a it, misiangtho hi ding a sapna a ngah mite kianga a laikhak ahi hi (1:1, 7). Hih laibu Paul in a khakna hang tawh kisai mi tuamtuam ngaihsutna kibang lo a, pawlkhat in, ‘Pasian in mihingte a hotkhiatna ding thu a genna hi,’ a ci pawl omin, pawlkhat in, ‘upna hang a diktansakna hi a gennop bulpi,’ ci a, ‘Jew mite leh Gentail mite pumkhatna thu hi,’ a ci zong om hi. Bangbang hi leh, Rom laikhak sungah, mihingte hoihlohna, mihingte siat dimdemna thu, a dik lo, a hoih lo kimlai hehpihna hang a upna tawh ama sehkholhna leh sapna pana diktansakna a kingahna leh, Thuciam Thak a laikhak dangte mah bangin, tua diktansakna a ngah mite nuntakzia ding tampi a kigelhna laibu manpha ahi hi.

Pasian in A Sehkholhsa Mite Sam
                Hih Rom 8:30 i sim ciang a masapen-ah, Pasian in a sehkholhsa mite a sapna thu Paul in gelh hi (sehkholhna leh sapna pen thu lianpi nih hi mah leh, khen loin i genkhawm mai ding hi). Pasian sehkholhsa mite (predestined person) a sapna tawh kisai-in, tua sehkholhna pen, ama ading a siangtho leh paubanna om lo ding a leitung pianma pek pana a teel, tapa hihna, Tapa Jesu Khris tungtawna kingah leh hong kilangkhia ahihna laikhak/laibu dangte i sim ciangin kimu thei hi (Eph 1:4; 1 Pet 1:20).
                Hih Pasian in a sehkholhsa mite a sapna tawh kisai pen, Pasian vangliatna leh thupina, na khempeuh ama hoihsakna bang a uk, makaih, bawl ahihna a phawk lo, a um lo, leh a thei lo mite adingin a zakdahhuai mahmah thu ahi hi! Bang hang hiam cih leh, pawlkhat sehkholhsa nei, pawlkhat nei lo, sehkholhsa mite samin, a sehkholhloh mite sam lo, cih pen deidanna a nei Pasian hi, ci uh hi.
                Pasian sehkholhna leh teelna tawh kisai, mihing ut leh utloh, mihing hoihsak leh sakloh lam hi lo hi. Pasian in mitampi lak pan a ‘sehkholhsa’ Abraham ‘teel’ a, minam thupi suaksak dingin a teenna gam panin ‘samkhia’ hi. A tate lakah sila tapa Ishamel teel loin, Isaak na teelzaw a, hoih tuamna hang zong hi loin, Isaak tate lakah Esau sangin Jacob na teelzaw a, Israel minam hong piangkhia hi. Hoih leh hoihloh, cin leh cinloh, pilna siamna lam hi loin, a pianma uh pan a ama thupha a sang ding a Pasian in a teel hi a, Pasian vaihawmna pen mihingte adingin dotna bawl leh gensiat theih hi lo hi (Rom 9:6ff).
                Paul in Efesate a laikhakna leh Peter’ laigelhna sungah kimu mah bangin, mihingte mawhna hang a si ding kimlai, hong honkhia ding a leitung pianma pan a sehkholhna bangin Jesu Khris leitungah hong pai a, a it mahmah a Tapa neihsun Khris (John 3:16) tung tungtawnin, a hat het lo, mimawhpi mah i hih lai-in Pasian in Tapa Jesu Khris tawh hong lakkhia-in, mihingte mawhna hangin singlamteh tungah Jesu in sihna hong thuak hi (Rom 5:6-8).
                Pasian in a sehkholhsa mite sam ahih manin a sehkholh mite in peel loin Pasian mu/um ding ahih manin mission na sep a, Lungdamna Thu (Gospel) tangko pen kisam lo hi, cih ngaihsutna mi pawlkhat in nei hi. Ahi zongin Paul mahin, Lungdamna Thu um dingin a pulak mi a kisapna, zaksak a kisapna leh zak a kisapna thu gen a (Rom 10:13-15), upna pen thu zakna panin piang a, tua zakna pen Khris thu kigenna hangin om hi (Rom 10:17) ciin gen beh lai hi.
                Kua teng Pasian in a sehkholhsa hi hiam, cih kithei lo a, tuate tungah Lungdamna Thu hilh a, Pasian a ding-a a samkhia ding thu-ummite i hi hi. Lungdamna Thu Johan laibu sungah Jesu in a nungzuite a sapna hang pen a kimang tawntung ding gah a gahkhia ding ahihna thu gen hi (Joh 15:16). Tua hi a, nang sehkholhsa na hi hiam? Sehkholhsa na hih a, sapna ngah na hih leh tua bang a sehkholhsa mite in Pasian a muhtheihna ding a vaipuak/tavuan nei na hihna mangngilh kei in.

Pasian in A Sap Mite Diktangsak
                Pasian in a sehkholh mite sam a, a sap mite midik tangsak hi. Hih laiah a poimawh mahmah theih ding pen, a sehkholhsa leh a sap mite pen a hoihna uh hang hiam, a pil a siamna, leh hauhna hang hiam hi loin, mawhna hang a si ding kimlai, a hehpihna hang a dik lopi diktangsak hizaw hi.
                Hi laia ‘diktangsak’ (justified) kici pen a kammal bul lamah, thusitna zum a kizang kammal (legal term) hi a, dik lopi diksakna, mawh napi mawhsaklohna, midik a pulakna (to declare righteous) hi a, midik a bawlna/kikhelsakna lam hi lo hi (not to make righteous person). Cihnopna-ah thukhenna zumin midiklo khat diktangsakin a mawhna tawh kituak daan (punishment) tawh kipelhsak thei a, ahi zongin tua pen a mihing bawlhoih ahih kei leh kikhelsak a siangthosakna hi lo hi.
                Pasian in sehkholhmite sam a, tua mite Jesu Khris sisan tawh diktangsak cihna ahi hi. Tua diktansakna pen a sehkholhna leh sapna mah bangin thukham zuih zawh man hiam a kingah hi lo a, hehpihna hang a Jesu Khris tungtawna dintansakna kingah ahi hi (Rom 3:26; 4:21-24). Mihing hoihna, na hoih sepzawhna, sum le pai hauhna leh gamtatna pha tawh a kingah hi lo a, Pasian hehpihna hang a hong piakkhong Jesu Khris upna hang a kingah ahih manin kisialhpih ding bangmah om vet lo hi (Eph 2:5-9; Titu 3:5).
                Hih diktansakna pen ‘pianthakna’ i cih hi a, piang tuung, mi dik lopi hehpihna hang bek a dik a pulakna, diktansakna ahih manin, Khristian nuntakna-ah ‘piancilna/kibulpatna’ ahi hi. Tua bang a hehpihna tawh upna hang diktansak mi pen, Pasian in ama mi hihna Kha Siangtho tawh ciamteh hi (Eph 1:13; 2 Kor 5:5). Tua pen Jesu Khris in vantungah a kahtoh ding ciang a nungzuite ading a Huhpa (Advocate) a cih ahi hi (Joh 14:16, 26; 15:26). Diktansakna ngahin, mawhna daan pan suakta-in, dikna leh Kha Siangtho hong kipia ii sila kisuak-in, tapa za ngahin Pasian pen Abba, Pa hong cisak hi (Rom 4:3, 23; 6:8; 8:15; Gal 4:5-6).
                Ei hoihna hang hi lo, hoih lopi mah hoih a hong pulak a, upna hong pia a, Tapa Jesu Khris hong sawl a, mawhna hang a si ding kimlai tawntung nuntakna hong ngahsak ahih manin, ei hoihna leh theihna, pilna siamna leh hauhnate, Pasian maiah kisialhpih ding om zenzen lo hi.
                Tua diktansakna hangin Jesu Khris tungtawnin – nuntak tawntungna (Rom 5:18), daihna/lungmuanna/peace (5:1), Pasian hehpihna sungah upna tawh lut theihna (5:2a), Pasian minthanna/thuupina ngah ding lametna (5:2b), Pasian ta hihna (8:15; Gal 4:6), Pasian tawh kilemkikna/reconciliation with God (Rom 5:9, 10; 2 Kor 5:18, 19) cihte kingah hi.
                Hih Rom 8;30 sungah ‘sianthosakna (sanctification)’ om lo hi. Sehkholhna, sapna, diktansakna, leh pahtawina bang loin, sianthonsakna pen mihing lam pan hanciam leh sep ding kihel ahih manin hih munah kigelh kha lo hi mai thei a, ahi zongin tom khatin gen leng hoih ding hi. Sehkholhna, sapna, diktansakna, sianthosakna, leh pahtawina pen Khristiante pianthak pan sih nung ciang dong a kalsuanzia ahi hi.
                Diktansakna pen gensa mah bangin, lungsim khempeuh kikhel vilvel a, na hoih lo sem lo, ngaihsun lo, bawl thei nawn vet lo ding a diksakna hi lo hi. Mawhna tungtawn a kingah ding Pasian hehna pan a itna hang a diktansakna hi a, mawhna sila a om pen dikna sila a om ding a diksak, Pasian deihna bang a nuntakna dingin diksak, tua a makaih ding a Kha Siangtho piak hizaw hi. A mawh mihing mihinna (the nature of human sin) pen kipaikhia khin tuan loin, tua mah tawh nisim galdona a neiden kihizaw hi. Tua pen Jesu Khris in a gen, pumpi deihna nial a, nisim a singlamteh pua a amah zuih ding a cih ahi hi (Luk 9:23).
                Sianthosakna pen diktansakna pan kipan hi a, a paipai, a kizomtoto (in process) ahi hi. Paul in 1 Kor 1:2 ah Korin pawlpi mite ‘Jesu Khris a sianthosak mite’ ciin na gen a, Jesu in zong a nunzuite ading-a a thungetsakna-ah zong Pa Pasian kiangah a nungzuite pen ‘thutak, ama thutak tawh nuntak ding a siangthosak’ dingin ngen a (Joh 17:17), Gentiles mite a siangthosak zong Kha Siangtho ahihna thu Paul mah in gen hi (Rom 15:16).   
                I nisim nuntakna pen mainawt a, Topa lama picinna lam manawh ding i hi hi. Diktansakna pan kipan to a, kalsuan to, Topa ading a nuntakna manpha leh ama hong deihna bang a kalsuanzia a kisin toto i hi hi. I nuntak lai teng hoih bucing cih om thei lo hi.  
                I nuntakna ngaihsun leng, pianthak/diktansak hun lai sangin mainawtin, Topa lamah i picingzaw hiam? Pasian thu leh deihna bang a kalsuan sawm mel lo, mainawt sawm tuan lo, sia le pha khen thei lo naungek suak tuung/ciil bangin nawitui bek khawng lamen den lai i hi hiam? Hebrute laikhak gelhpa in naungek bang a nawitui duhden a cihte khawng i hi kha hiam, cih pen kingaihsuthuai mahmah hi.

Pasian in A Diktansak Mite Pahtawi  
                Pasian in a sehkholhsa mite sam a, a sap mite diktangsak a, a diktansak mite pahtawi hi. Hi laia pahtawi cih pen Grik kammal edoxasen (Eng. He glorified) pana hong pai hi a, mihing lam hi loin, Pasian in thupisak, vangliansak, a pahtawina ahi hi. Hih ‘glorified’ kici pen mihingte sihkhit ciang a pumpi kikhel a, a si thei nawn lo ding pumpi tawh Pasian in a laih, a kikhelsak (change) genna hi diak hi. Meelkikheelna mual tungah Jesu in nungzuite thum paipih a, a meel a kikheelna pen, hih Pasian in a sehkholhsa a sapte, diktansakna a piakte a pahtawizia/thupisakdan ding hi, ciin kigen hi.
                Ahih zongin hih pahtawina pen leitung om hun sung a Pasian mite in zong a ngah ding uh zong om hi. Rom 8:14 pan i sim ciangin, Pasian’ Kha in a makaih mite Pasian tate hi a, tua Kha in Pasian ta hihna ngahsakin, tua tungtawnin Pa Pasian pen Abba, Pa hong cisakin, Jesu Khris tawh a kibangin Pa Pasian gamh le go luah theihna kingah hi. Tua bek tham loin, Khris thuak haksatna bang thuak a, thupina/minthanna ngahkhawm dingte i hi hi.
                Mi tampi in Pasian hang a pahtawina, tawntung nuntakna ngah nuam mahmah napi hangin, Jesu Khris’ thuakna bang a thuak ding ki-ut het lo hi. A taktakin, Rom 8:16, 17 sungah kimu bangin, Jesu Khris tawh gamh le go luahkhawm, a thuakna bangin thuak a, a thupina/minthanna a ngah bang ngah dingin Lai Siangtho in hong hilhzaw hi.
                I lamet, i mitsuan taktak bang hiam? Khris nungzuihna pen leitung ciang bek tawh hi thei lo hi. Thudik thumaan ngaihsun leh zui a, ama ading a muanhuai leh, amah bang a nungta ding i hi a, a nung i zuih Pa taang a leitunga om zong kihi hi.

Thukhupna
                Hih Rom 8:30 pen a a bul lama a thu kigente thukhupna hi, ciin a ngaihsun pawl om hi. Mihingte hoihlohna, ginatlohna, Pasian natawm in tua hoihlohna hang a khahzan (Gk. paradidwmi, gave them overniv) zawzen ahihna kimu hi. Ahi zongin, tua bang zahta a sia leitungah zong Pasian in geelna nei veve hi. Mawhna tawh suak a, nungta a, Adam mawhna hang a si ding kimlai, hehpihna hangin lampi hong bawlsak a, leitung pianma panin eite adingin sehkholhsa na nei gige hi.
                Pilna-siamna, hauhna sum le pai, leh na hoih sepzawh man hi loin, ama adingin hong sehkhol a, ama thu up theihna dingin zak theihna dingin lampi hong honsak a, tua tungtawnin amah pana hong pai upna tawh a Tapa neihsun Jesu Khris hong piak, Honpa leh Gumpa in kisang thei hi. Tua Jesu Khris upna/saanna pen, Kha Siangtho tawh ama mi hihna hong ciamteh a, piangthakin, nuntakna thak, mawhna daan tawh a kipelh, ama lamah paubanna om lo, hong hisak hi.
Jesu Khris up a, saanna pen a zawhna/beihna hi zenzen lo a, nuntakna thak bul kipatna ahi hi. Jesu Khris mah bang a nuntakna a nei ding, nisim a khangto a, picingzaw sem, thuak a kul leh zong thuak a, ama deihna banga nungta dingin, mihing mihinna neusak semsem a, Jesu Khris leh a deihnate liansak semsem dingte i hi hi. Tua lampi-ah, thuakna, haksatna, bawlsiatna, pampaihna, huatna, leh a nuam het lo thu tampi om ding a, a lang lamah zong pahtawina, minthanna, leh thupina Pasian hang a ngah hun bang zong om kha ding hi.
                Tua khempeuh khit ciang, hih leitung nuntakna bei ding a, pahtawina, thupisakna taktak, nuntak tawntungna, leh nuam lo om nawnlohna munah teeng dingin Pasian hun khat ciangin sihna panin hong thosakin, a si nai lote zong hong kikhelsak ding a, nuamden ta ding hi!

T. Sawm Lian
Daihna Cabin || 19/1/2018

Tuesday, October 31, 2017

THE FIVE SOLAS



THE FIVE SOLAS


Tukum pen Martin Luther in pawlpi paidan hoih sa lo a kum 1517 October 31 zan a “95 Thesis” kici Wittenberg biakinnpi-a a suankhiat zawh kum zanga cinna (1517-2017) hi a, tua hun pan kipan, “reformation period” kici sung a paidan, updan, zuihdan hoih lo ci a Martin Luther, John Calvin leh Khris ading a mihangsan paimasate thupaipih/thumeilet pen thu nga danin kigen a, tua pen “Five Solas” kici hi.

‘Sola’ kici pen Latin pau hi a, “bek” cihna ahi hi. Five Solas kici pen – Sola Gratia (Hehpihna bek), Solo Christo/Solus Christus (Christ bek), Sola Fide (Upna bek), Sola Scriptura (Lai Siangtho bek), leh Soli Deo Gloria (Pasian minthanna ding bek) cihna ahi hi.

The Reformation
Reformation thu a kigen ciangin lungsimah Martin Luther hong kilang masapen zel hi. Tua banah, John Calvin, Zwingli cihte zong a kimangngilh thei lo puahphatna hun leh a nungciang a Khris ading a mihangsan masate ahi uh hi. Hih puahphatna kici pen amau teng bek nasep hi loin, kum tampi paisa pana pawlpi sunga cidamlohna om, kum 1517 October 31 a Martin Luther in Wittenberg biakinnpi a “95 Thesis” kici pawlpi kalsuan khialhna tuamtuam a suankhiat pana hong puakkham, meikuang bang a kuangkhia hizaw hi.

Hih reformation hangin pawlpi sungah kikhenna, kilemlohna, leh kilangneihna tampi omin, upzia, sandan leh kalsuandan hoihzaw leh Lai Siangtho tawh kituakzaw hi a theihna hangin pawlpi tampi hong pian lawh a, haksatna tampi om mah leh Khristiante khangthu adingin hizah a hun manpha om lo hi.

The Five Solas
Gensa mah bangin, tua ‘reformation’ hun sung a Khris ading a mihangsan masate in, bawlsiatna, pampaihna, dona, leh sihna dong ciang thuak ding uh cih a theih uh hangin, hangsan taka a paipih uh, a thubulphuh, a zuih leh a letkip uh thute pen hih anuaiate ahi hi.

Sola Gratia – Hehpihna bek: Mihingte mawhna hang a si ding, hell khuk tung ding kimlai, Pasian “hehpihna” hang bek tawh Amah tawh a kizom kik thei i hi hi (Efe. 2:8). Mihingte ngetzawh man hiam, na hoih sep zawh man hiam a ‘hotkhiatna’ lampi a Tapa Jesu Khris tawh hong bawlsak hi loin, mawhna hang a si ding mihingte hong it, hong hehpih ahih manin Jesu Khris tungtawnin a lampi hong bawlsak hizaw hi (John 3:16; Rom. 3:24).

Sola Fide – Upna bek:  Hih Sola Fide pen Pasian hehpihna hang a hong kipia hotkhiatna pen a khawnkhong (free) hi a, tua pen mihing hoihna hiam, na hoih sep zawhna hang hiam, bang bang hang hiam hi loin “Upna” hang bek a kingah hi, cihna ahi hi. Midangte ading na hoih sepna hiam, vangam lutna ding letmat (letter of indulgence) lei zawh man hiam hi loin, Pasian in hong piakkhong “upna” tungtawna ‘hotkhiatna’ kingah hi, cih ahi hi (Efe. 2:8-9; Rom. 5:1).

Solus Christus – Khris bek: Sola Christus cih ciangin, “Jesu” bek pen ‘nuntakna/hotkhiatna’ lampi hi (John 14:6) cihna ahi hi. Pasian leh mihingte kikala kilemsak (the only mediator) Jesu bek (1 Tim. 2:5) ahi hi. Pasian ‘hehpihna’ hang a ‘Jesu Khris’ bek ‘upna’ pen ‘hotkhiatna’ lampi ahi hi. Midang kua hiam, siampi liante ahih kei leh lampi dang sum le pai peuh, pilna siamna peuh tawh ‘hotkhiatna’ ngah theih hi loin, Jesu tungtawn bekin a kingah thei hi bek hi (Heb. 7:23, 25; Rom. 8:34; Sawl. 4:12).

Sola Scriptura – Lai Siangtho bek: Lai Siangtho bek pen Pasian humop (2 Tim. 3:16-17; c.f. 2 Pet. 1:20-21) hi a, Khristiante ading a thuneipen (final and highest authority) ahi hi. Mihing ngaihsut tawmna, pawlpi paidan ngeina (church traditions) leh pawlpi vaihawmna (church councils), Lai Siangtho tawh a kituak kei leh tuate pen bangmah lo, cihna ahi hi. Lai Siangtho in ‘hotkhiatna’ pen Pasian hehpihna hang a Jesu Khris upna bek tawh kingah thei, ci ahih manin thu dangdang om ta mah leh, tuate pen kimanna om lo, bangmah lo cihna ahi hi.

Soli Deo Gloria – Pasian minthanna ding bek: Tua Jesu Khris upna tungtawna nuntakna pen Pasian minthanna ding bek ahi hi. Bang hang hiam cih leh, hotkhiatna pen Pasian aa, Pasian bekin a sep theih ahih manin, a vangliatna pulak a, kilatsak pen nuntakna thak nuntakzia ding ahi hi. Khristian nuntakna-ah, mi thupi leh mi lian, kua kua hiam lungdam-kipaksak ding lam hi loin, nuntakna ii tup le ngim pen Pasian minthanna ding bek ahi hi (1 Cor. 10:31; c.f. Isa. 43:7).  

Tua hi a…
Tua hi a, Adam leh Evi mawhna hang a Pasian tawh kikhen, mawhna tawh a kidim mihingte Pasian in hong it lua ahih manin “hehpihna” tawh kizop kik theihna ding hong bawlsakin, a Tapa Jesu leitungah hong sawl a, tua “Jesu” bek “Upna” tungtawnin ‘hotkhiatna’ kingah thei hi. Pilna siamna, sum le pai, na hoih sep leh gentheih man hiama Pasian tawh kizom kik thei hi loin, Tapa Jesu Khris upna hang tawh kizom thei i hi hi. Tua bang mite a makaih ding, lampi maan a lak ding pen thu dangdangte hi loin, a thuneipen ding “Lai Siangtho” hi a, laibu dangdang hiam, mihing ngaihsut tawm thute hi lo hi. Tua ci bang a, ‘hehpihna’ hang a ‘Jesu’ bek Honpa leh Gumpa hi cih a ‘Um/sang’ a, Lai Siangtho tawh kituak a nungta mite tup le ngim (goal) pen Pasian “minthanna” a nuntakna tungtawnna kilatsak ahi hi.

Thukhupna
Mihangsan pai masate in bawlsiatna, pampaihna, langdona, leh haksatna tampi thuakin, thudik/thumaan, Lai Siangtho tawh kituak thute na gum uh a, na lenkip uh hi. Tuhun i Khristian nuntakna-ah, tua thumaan/thudikte i thupisak mah hiam? Pasian hehpihna, Tapa Jesu bek lampi, up kisam ahihna phawk kha loin, ei sepzawh man peuh, hoih man peuh, pil le siam, hauh man peuh a hotkhiatna ngah i kisa kha hiam? Lai Siangtho kisam sa lo liang zahin ei ut peuh, thalawp pakna peuh, hoihsak peuh vai i hawmsak kha hiam? Pasian minthanna ding, mite in Pasian vangliatna a muhna ding kimlai, eima mimal phattuamna ding ciang bek, leitung thu a meetna ding bek khawngin Pasian thu ngaihsunin i zang kha hiam? Mimal hiin pawlpi hi leh kipuahphat kik i kisam hiam?

Pasian hehpihna hangin Jesu Khris bek upna tawh a thupipen Lai Siangtho hong hilh bangin hotkhiatna kingah a, tua nuntakna pen Pasian minthansakna ding ahi hi. Saved by Grace alone, through Faith alone, in Christ alone, according to Scripture alone, for the Glory of God alone!!