Thuthak (News)

Wednesday, February 6, 2013

KA PA KHEDAP!


Hih thu Willie B. Raborn in a gelh ahi hi. Khangnote ngaihsutna a zo mahmah pen thu kihilh gawp lam zong hi khin lo a, mit a muhna in nakpi’n nasem hi. T.S.L


      Midangte bangin ka khangno lai-in ke’n zong lawmte neih bang neihloh ka laupen hi. Kum 13 mi ka hih lai, 1963 kumin, khedap penny loafers kici khat suakthak hi. Khangnote in kideih lua mahmah ahih manin, penny loafers bulh lo a vakkhiat sangin, kheguakin kivakkhia nuam zaw liang hi. Tua bang liangin bulhloh kilau hi. Tua khedap pen khatvei thu-in fashion hong hi lak a, tua ma lianin oxfords kici khedap khat lei khin ka hih manin, tua oxford bulh kawma lawmte kianga om zong nuam ka sa kei liang hi.

Khedap lei ngetna
      Ka pa pen mawtaw sia bawla nekzong (car mechanic) hi a, ni khat pen ka pa kiangah penny loafers hong leisak dingin ka ngen hi.
      A mel-ah lamdang sa hi cih kimu thei a, “Willie, na khedap bulh lai pen kha khat zong hi nai lo a, a thak kisam na hiam?” ciin hong dong kik hi.
      “Pa aw, tuhun ciangin mi khempeuh in penny loafers bulh uh hi lo maw!”
      “Bawi aw, mi pate bangin sum nei pah lo hi ing”
      Ka pa khasum pen tawm mah-mah a, inn saap leh innkuan nek ding thalawh khia thei ciamciam bek hi.
      “Pa aw, theisiam lo hi teh. Tu-a ka khedap ka bulh ciangin hai tuak lua hi veng!”

“Mi khedap en masa phot in”
      Ka pa pen kun sukin hong dakkhia kik a, hong enin thu khat hong gen hi. “Bawi aw, hih bangin ci ni. Na khedap bulh lai pen tuni bulh kik inla, sanginn a na lawmte khedap khempeuh na et khit ciangin na khedap a hoih lo pen ahih leh, na nu buhtang lei nading i koihsa pen lakikin, sum behlapin lei ni” ci hi.
      Lawhcing kisa mahmahin tua ni pen sang ka kah hi. Ka pa thugen ka theihsiamdan in tuni pen ‘ka oxford khedap tawh sang ka kah nunung pen ni ding’ ahi hi. ‘Khedap nidanglai lua’ bulh nawn lo ding ka hih manin ka lungdam mahmah hi. Ahih hangin hong kam vaikhak pen ka mangngilh kei a, a thugen bangin ka om hi. Ahih hangin ka muhte pen ama kiangah genkik dingin hoih khin lo hi.
      Sunkhua-in ka sangnaupang pihte khe ka en a, khedap ci tuamtuam tam mahmah hi, cih ka mukhia hi.
      Khedap a san, a vom, puan khedap nin mahmah leh a lui mahmah a bulh zong om hi. Sun khawl hun ciang hoih taka ka et leh, khedap pawlkhat pen bang company bawl hiam cih zong kithei nawn lo zah a lui khawng, nasepna munah zong bulh uthuai nawn lo ding zaha hoih nawn lo khawng, mun tampi ah a vang omta khawng zong ka mu hi. Pawlkhat in, guahzuk hun cianga bangci bang maha a khe uh kawt lo ngei lo ding cih kithei  khawng bulh uh hi. Genloh theihlohin penny loafers vom a bulh zong om mah uh hi. A khetul lamah sakol khe a kivuah bang pian sik kual kivuah a, a pai uh ciangin tua pen ging kauhkauh hi. Hall sunga a pai laitak ua tua a gingin, a zate lungtang kisai manlangsak zo liang hi. Bulh a uthuaina zah mahin, tua kalsuan khiat ciang a ging kauhkauh zel pen neih a uthuaina hi mawk hi.
      Sang tuak ciangin ka pa sepna workshop lamah ka pai pah hi. Nipi kal tawp hi a, khedap thak lei-in, mai kal ciang khedap thak bulh in sanginn hall lianpi sungah pai ging kauhkauh dingin ka kingaihsun hi. Khedap lei kei kik ning e cih lam ka ngaihsun nawn kei a, bulh siam kei kha le’ng cih lam bekbek ka ngaihsun hi. Tua manin, penny loafers ka bulh hun cianga pai ding dan ka kisinkhol liang hi. Ka neih a ka pai siam naak leh ging kauhkauh ding hi.
     
Ka pa workshop lamah
      Workshop ka tun ciangin na dai dide a, mawtaw oil gim bek zong nidang sangin namtui ka sa zaw hi. Bang hiam a kikhen ging kauhkauh bek kiza thei hi. Ka pa in mawtaw bawlna khan (room) sunga 1956 Chevy mawtaw bawl a, tua car neipa in khan dang khatah ngak hi. Tuapa thei ngei ka hih manin, “Pu Alva, ka pa in bang tan sem ding hiam?” ci-in ka dong hi.
      “Bang ci theih ding ka hiam Will. A gear box hoih lo bawl a, a hoih lo dang zong a muh leh bawl suak pah ding hi” ciin hong dawng hi. 

Ka pa khedap
      Car bawlna khan sungah ka lut hi. Car nuaiah ka pa thallup a, a khuk ciang bek ka mu thei hi. Ka pa pen hopih pah ka sawm a, buai lua ahih manin ka hopih ngam kei hi. Car nungah dingin ka mit ka khoihkhoih leltak hi.         
      Tuni in ka pa hong vaikhak bangin khedap ka en kawikawi a, hong sawlna mun ka et zawh ciangin tun ama khedap ka en hi.
      Ka pa in khedap vom a lui mahmah bulh a, amah leh, amah banga workshop leh na niam semte in a bulh bang uh, a bawlkhia company zong kithei nawn lo bulh hi. Thallup ahih manin a khedap nuai lam zong kimu thei a, a veilam pen a nuai lam vang ta a, a tung lam savun tawh kipelh thei ahih manin mun nihah sai-ip khau tawh khui hi. A khedap khaute lui lua mahmah ta ahih manin a muuk pen palh khin hi. A lang nihin a khetul a sah pen om nawn lo a, tua a kilhnate in a khe a sutloh nadingin kawisak khin hi. Tua pen ka pa khedap ahi hi.

Lei teitei utna
      Tua bang thawm nei lo a ka pa khedap et na’n hun bangtan hiam ka zat zawh ciangin, ka pa in a car bawl zoin car nuai panin hong pusuak hi. “E! Bawi, nang hong ciah ta maw?” ciin nui kawmin hong ding khia hi.
      “He, tawp ta ung a...”
      “Kong hilh bangin na om hiam?”
      “He, om mah ing”
      “Tua leh banga na ngaihsut dan?”
      Ka mitkha-ah ka lawmte khedap bulh sia mahmahte hong kidawk zangzang a, ‘Mi in zong a sia pipi bulh uh’ ci-a thudik ka gen leh, ‘Tua ahih leh na khedap ngeina bulh kik in!’ hong ci ding hi si. ‘Penny loafers bulh khin uh’ ka cih leh lah zuau gen hi ding. Mite in bangbang a bulh uh zongin ka pa khedap mucian mahmah lai ka hih manin, hong leisak ding ka pa in khedap gina zong nei lo a, ke’n khedap suak thak pen bulh ka maizum pian hi.        
      Ahih hangin, mitkha-ah penny loafers hong kidawk pen phiat theih hi lo hi. Penny loafers khuh lo liana blue jeans teen a, jeans mai lama ip, khupi tawh sawk kawm a, jeans jacket silh a, tee lianga sam hiat a, sangin hall sunga pai ging kaukauh lai leh, ka classmate-te in tua ka bulhna hang a hong etdan uh a kilamdan ding dan ka theician mahmah hi. Ka damsung hunin tua bang a om ngei lo dinga ka kingaihsut ciangin nei lo thei lo hiin ka kithei a, ka neihloh nading a hang khat zong ka thei kei hi. Ka maizum ahih manin a mit zong ka en ngam kei a, nuai lam en leng lah a khedap ka muh ding lau lai. Cihmawh thoihin Chevy car lui en kawmin, “Penny Loafers neih teitei ut ing!” ci-in ka pa ka dawng hi.
     
Sum tawh khedap saiah
      A khut lianpi a oil bang neinaite puansia nin mahmah tawh hul-in, nui kawmin hong en a, “Na deih mahmah leh ai ve maw”ci kawmin a ip sung sawk hi. Penny Loafers...!
      “Sai ka khak zawh ciangin tuni bel na nu tawh ka kithuah uh kul ding hi. Innkuan nek ding nidang sanga tawmzaw lei kisam mawk ahih manin” a cih aw ging pen kician takin zong ka thei kei hi. A ip sungpanin Dollar 10 note lakhia a, “Na khedap deih pen va lei o leh” a cih aw ging simloh ka beng in bangmah theithei nawn lo hi.
      Khedap man pen $ 10 hi a, ahih hangin za-a thum pen siah (sales tax) piak kisam lai ahih manin a ip sung sawkin zong a, hong pia kik hi. Lungdam lua-in ka pa workshop panin a lenin ka leng khia a, khedap kizuakna sai ka tun lam zong ka thei man kei liang hi. Sai tawhleta penny loafers a phokhiatna uh munah ka ding seisai hi.
      Nisimin tua khedap sai limlang sunga khedap “SALE $ 9.95” a kici pen a kisuang lai hiam, cih ka en den a, tu’n zong tua pen kisuang lai hi. Tun bel a eta et hun bei a, lei-in, bulhin, pai ging kauhkauh ding hing.

Ahih hangin..
      A sungah lut-in, aw ling keuhkeuhin penny loafers ka lei nopna thu ka hilh hi. Tua bang hun laitakin hi ka kisakna lian mahmah hi. Ahih hangin, khedap ka deihna hang khat, khetul tunga a ging thei kikoih pen a tuama lei kisam ahihna thu hong hilh uh hi. Khedap bek man pen $ 9.95 hi a, a sik kipei thei tawh ka lei ding leh ka sum in cin lo hi. Sik kihel loin ging thei lo ding ahih manin ka buai hi.
      Sik ging thei tawh leiloh pen a manphatna om loin thei ka hih manin ka nu kiangah sik kual man ngenin, hong piak hun ciang a kitonin lei mai ning, ciin ngaihsutna ka bawl hi. Ahih hangin pizing ciang ka lawmte muhna a bulh kisam lua mahmah hi! Kilawm taka bulh thei dingin bulh kisinkholh  kisam lai. Leitung na dang khempeuhte zekai thei a, ahih hangin hih khedap in bangmah ngak thei nawn lo hi. Tu’n ka neih teitei kisam hi, ciin ka ngaihsun vat a, ‘Ka pa kiangah va ngen kik ning e’ ciin ka kingaihsun hi.

Khanglo ta ing
      Ka pa maw? Mitkha-a a khedap bulh lai muh zong haksa ka sa mahmah a, phiat theih hi leh ka phiat nuam mahmah hi. Ahih hangin ama kiangah pai leng va mu kik ding hing. Et zong kul loin siat theih bang pen a sia ka pa khedap pen ka theician mahmah hi. Tua khedap zuakna sai sungah leitunga khedap tam manpen leh hoih penpente kigual diudeu a, ahih hangin khat zong mucian lo hing.. ka pa khedap cih simloh.
      Tua bang khedap kikek leh sia mahmah bulh in ka pa in kei leh ka innkuanpihte nek ding leh inn saap man thalawh a, zankim laitakin zong mun gamla pipi-ah mawtaw bawl dingin hong kisam thei hi. Phun sese loin tho a, ka ihmut kalin tua khedap bulhin ka pa in kei adingin kum takpi na sem hi. Pu Alva leh midang te’n ka pa a zuat sese na uh hang zong ka thei hi. A siatna lai a hilh ban uh, ama’n a hoih lo zongkhia a, a khonkhongin a bawlsak man ahi hi.
      Tua bang liang a gima a sep hangin ama ading khedap zong lei ngam lo a, a kisap mahmah lei nadinga a phalloh pen kei adingin phal hi. Ka pa in keimah bangin a khedap deihpen bulh zel leh, ken bang khedap bulh ding ka hiam? Kum 13 mi hi ta ing a, ka khedap deihpen ka bulh theih nadingin ka pa in kum bangzah tak khedap gina bulh loin a damsung hun zang ding hiam? Khanglo ta ing.

Lei veve ding hing!
      Ka dakkhia kik a, sai sunga etlawm taka penny loafers kikoih ka en kikkik hi. Tua khedap hoih mahmah pen khatvei thu-in ka deihna beimang vat a, kalsuankhia-in, a mong om lo zah donga khedap manpha leh tulai kigualte khempeuh ka paisan hi. “CLEARANCE 50% OFF” cih a kisuanna muna ka pa khedap bulh theihzelte a kikoihna maiah ka ding hi.
      Ka lungsim sungah ka sanginn hall sung ua pai ging kauhkauh mah hong kidawk kik hi. Ahih hangin tua a uthuai mahmah mitkha pen ka pa khedap lui in hong khuhcip kik zel hi. Leitunga khedap manpha leh etlawm hi a ka theihte ka ngaihsut khit ciangin zong, ka pa khedap pen hangsan pen veve hi!
      Tua leh, siah tawh kigawmkhawma $ 6.13 a kizuak nambat 10, ka pa deih ding pen la-in, hoih takin ka tuunsak a, a man pia-in, lamdang kisa pipi-in ka pa workshop lam ka zuan kik hi.
      Workshop tuakcil a ka pa car lui mahmah kongkhak ka hong a, a tutna-ah khedap pen koihin, workshop sungah ka lut a, ka sum zat valte ka ap kik hi.
      Sumte sim a, “Na khedap deih pen $ 9.95 man hiin thei vengin, tam val si e” ciin hong dong a, “Sale uh a!” cih bekin ka dawng hi. Ciah hun ding ahih manin munphiah la-in workshop ka phiat siang pih a, nitak lam nai 5 hita ahih manin kikhak-in, ciah dingin car sungah ka lut uh hi.

Khedap thak
      A hawlpa tut nadingah khedap ka lei thak om hi. Tua bang liang a ka deih, amah bangin a damsunga a bulh ngeiloh ding penny loafers hi dinga a up pen hon a, khoihsin ut hi ding hi - khedap kitunna pen a phei tungah dawm takin domto a, damtakin bawm hongin, a et leh a bulh laitak bang lian khedap mu hi. A muh sawm bang mu lo ahih manin lamdang sa in hong en a ;
      “Aw! Penny loafers na lei ding sa a..?”
      “Ka... ka lungsim laih kik ing a..”
      Hong en a, a nui ding ka sak leh a khitui luang dingin hong kithawi hi. Hong en ngam loin mai lam en a, a khut lianpi in car stearing lenkip semsem hi. Tunglam enin dai dide a, theisiam lak tawh kibangin ka lam hong nga-in hih thu bek hong gen hi:

      “Ka khedap mu hi teh maw?!”

Thu nengneng


       Leitung mun tuamtuama siatna in mihing nuntakna a beisak dan: 
1.  Ziinling : May 20, 1202 a Mediterinian sak lama ziinling hangin mi 1,100,000 in sihlawh a, ziinling hanga misi tampenna ahi hi. Tua zomah February 2, 1556 kuma Shehshi, China gama ziinling pen hi a, mi 820,000 si hi.
2.  Tuikhang : August 1931 a Huang Ho lui, China gama om a khak gawp lai-in mi 3,700,000 si hi. A zom pen hih lui mah 1887 khal laia khang hi a, mi 1,500,000 in sihlawh hi.
3.  Tsunami : December 26, 2004 a Asia simsakah Tsunami hangin mi 186,983 si hi. A zomah August 27, 1883 a Krakatoa, Sumatra tuikulh kianga tung hi a, mi 36,380 in sihlawh hi.
            * Tsunami pen Japanese pau hi a, ‘herbour wave’ cihna ahi hi. Tuipi taw lei sung pana ziinling hanga tuihual hong lian ahi hi.
4.  Huihpi : November 13, 1970 a Ganges luipi in Bay of Bengal a suntuahna mun Bangladesh gama huihpi nung hangin mi 1,000,000 in sihlawh a, a zomah October 7, 1737 a Bengal, India gama huih nung hiin mi 300,000 in sihlawh hi.
5.  Gamkang : October 8, 1871 a Winconsin, USA a gamkang ah mi 1,500 si a, a zomah October 12, 1918 a Cloquet, USA a gamkang hangin mi 551 si hi.
6.  Pulnatna (plaque) : Kum 1347 pan 1980 kikal sungin pulnatna hangin mi 75,000,000 si hi.
       Kum 1918 - 1920 sungin leitungbupah natgual/khuasik hangin mi 40,000,000 si hi
            Kum 1981 pan 2012 tanin AIDS hangin mi 27,000,000 si hi.

Na talent zang khial ke’n



       Khatvei inn thatnga kang ci. Kang ziahziah mai hihtuak aive!!
       A tungnungpenah naungek khat na om citciat. Meikangphelhte zong kahlei sang mahmah khat tawh kah to ta.
       Naungek omna va tung. Tawhlet pan naungek lot khiat hong kul, a lot khiat kei uh leh tua naungek mei in kanglum ding hi mawk!
       Mipi lam panin kua in tua naungek na man thei ding ci-a a kizawnzawn uh leh, tua mipite lakah tukpeng kimawlna a kungpansiam minthang mahmah khat na om in, tuapa kicial pah hih tuak.
       Inn thatngana pan naungek hong kikhia suk petmah ta. Kungpansiampa zong kiging, naungek hong tun lian ciang na man pah lian.
       Ahih hang tua a mat naungekpen naungek ahih lam mangngilhin bawlung a man kha kisa mawk!
       A thaneihzah tawh elzena leng vauvau a sui pah hih tuak!
       Asi veve ding...na man kei zaw dah mai leh maw.
            Na talent zang khial ke’n!

Lous Pasteur


      Lous Pasteur pen amau hun laiin Chemisty subject-ah amah kaana minthang leitungah om lo phial dinga mipil khat ahi hi.
            A lawmngaihnu tawh May 29, 1849 in kiteen sawm uh hi. Tua ni a tun ciangin Pasteur meel muh ding mahmah om lo hi. Kiteenna uap ding teng zong tung khin uh a, zipipa meel kimu nai lo ahih manin mipite sinkham uh a, a laboratory ah na semin, a kiteen ni uh mangngilh kha hi dingin um uh hi. Laboratory a et uh leh na om takpi a, biakinn lamah paipih pah uh hi. “Tuni pen na kiteen ni ding uh ahih lam thei lo na hiam?” ci-in a dot uh leh, “Tuni a experiment ka sep ma-in bel thei mah ing. Experiment ka hih ciangin mangngilh ing a, nong pai zenzen uh lungdam mahmah ei” ci ziau a, zui-in, kiteenna nei uh hi. Lawhcing dingin nasepna haipih phial zong kisam hi.

PASIAN OM LO!


       Professor khat in a college sangnaupangte kiangah dotna dong a, “Pasian aw a za ngei i om hiam?” a cih leh, naupangte kuama’n dawng lo hi.
       “Pasian tawh a kinohset hiam, khut tawh a khoih kha na om uh hiam?” ciin dong kik hi.
       Naupang kuama’n dawng tuan lo hi.
       “Ahih leh Pasian a mu kha na om uh hiam? A taktakin ahih kei leh zong a maan (photo) beek?”
       Naupang kuama’n dawng tuan lo hi. A vekpi un bangmah gen lo uh ahih manin professor in a thugen zom kik a, “Tua ahih leh Pasian om lo cihna ai ve maw?”
       Naupangte laka khatin limtak ngaihsun a, tua ciang professor kiangah gennop a neihna thu hilh hi. Professor in tua naupang pen hangsan sa mahmah a, a thugen ding zong za nuam mahmah hi. Naupang pen hong dingkhia-in, a siapa uh mah bangin midangte tungah dotna dong kik hi.
       “I professor khuak ging hiam, a thugen aw ging hiam a mu ngei na om uh hiam?”
       Kuama’n dawng lo hi.
       “I professor ii khuak a lawng kha na om ta uh hiam?”
       Sangnaupang kuama’n dawng tuan lo hi.
       “Ahih leh i professor khuak a mu i omta hiam? A taktakin ahih kei leh zong a maan (photo) beek?”
       Sangnaupangte lak panin kuama’n dawng tuan lo hi. A vekpi un dai dide uh a, tua ciang hih bangin thugen hi :
       “Tua bang ahih leh i professor tuatdan panin i professor mahmah zong khuak nei lo cihna hi!”

Ann neek khit phet a ciinloh dingte


1. A kantelte in exeperiment a bawlna uh panin ann nek khit pheta za (cigarette) tep pen hun danga tep sangin a zah sawm (10) in hoih lo zaw hi, ci uh hi. Cancer ngah nading baih mahmah ci uh hi.
2.  Khai leh thei (fruits) ne pah kei in. Tuate na nek pah leh pumpi sungah huih tamsak ahih manin hoih lo hi. Tua ahih manin ann nek khit zawh naikal 1 le 2 ahih kei leh ann nekma naikal 1 a om laiin nek hoih hi.
3. Niangtui dawn kei in. Bang hiam cih leh niangteh sungah na omte in ann nekna sunga protein & acid  tampi nesia hi.
4. Kisil kei in. Ann nek hit phet a kisilna in khut, khe leh pumpi a sisan kihopsawnna-ah tampi paisak a, gilpi a sisan pai ding tawmsak hi. Tua hangin pumpi in ann a haizanna hatsak lo hi.
5. Gamla pi pai kei in. Mi pawlkhat in ann nek khit cianga sauveipi pai pen hoih hi ci uh hi. Ahih hangin hih pen maan lo hi. Gilvah laia lam paina in gilpi in ann a haizanna buaisak thei hi.
6. Lum pah kei in. Ann nek khit phet a i lup ciang i ann nekte a pai ding bangin pai hoih thei lo a, pumpi in a sep ding bang sem thei lo hi. Tua manin gastric leh gilsung lam noplohna tuamtuam tun thei hi.

CALL CENTRE A NASEPNA


       Mihing kitam semsemin, nasepna a tam semsem tawh a kibat hangin, kumpi nasep kip ngah kim ding haksa mahmah a, meltheih neih hoih khawng kisam zawmah lai hi. Tua ahih manin tuhun ciangin company leh pivate firms tuamtuamah nasep ding tampi-ah mi tampi in sem uh hi. Hih bang muna nasemte in meetna, khasum leh hamphatna tuamtuam tampi ngah uh hi. Tua bang nasepna laka mi tampi in a sepna uh pen Call Centre ah ahi hi.

       Call centre a sem dingin mi kuhkal leh thanuam kisam a, telephone tawh hun tamzaw zat kul hi. Mi kibang lo tuamtuam hopih kisam ahih manin, mi’ lungsim nem leh lungduai, kiniamkhiat hih kisam hi. Company tuamtuam tawh kizopna hoih nei ding zah dongin kamsiam kisam a, pau tuamtuam siam zong kisam hi. Call Centre a semte gim mahmah uh a, naikal 24 sung bang nasem uh ahih manin mi cidam lote adingin sep theihloh hi.

       Call Centre a sem dingin mun pawlkhatah graduate sese deih uh a, plus two in zong a sep theihna zong om hi. Tua banah kamsiam leh phone tawh mi hopih siam bek hi loin, computer siam kisam a, grammer leh pronunciation siam zong kisam lai hi. Leitung mun tuamtuama omte awging theihsiam pahpah theihna, amau awsuah zong midangte in baih taka a theihsiam uh kisam hi. Mi kam tawm, aw tong leh lungtom mite adingin sep theihloh hi.

       Call Centre a sem dingin high school kahlai panin mah le mah kisin theih hi. Hoih leh siam taka English a pau theih kisam ahih manin spoken english sinna-ah kisin masak zong hoih mahmah hi. Newspaper a English tawh a kigelh article leh phrase sim a, sin a, a lawhkhiatdan zong hoih taka kisin masak kisam hi. English hoih taka pau thei dingin eima aw pen record a, tua pen ngaihkhiat zawh ciang kibawlphat nadingte kibawlphat hoih hi, ci uh hi.

       Internet leh computer lam na siamna ahih a, telephone zanga sumbawlna lam na lunglut leh Call Centre a sep pen na nopsak nading lampi hi kha ding hi. Call Centre a sep pen khasum tam mahmah a, kha khatin 10,000/20,000 bang thalawh thei uh ahih manin hih lama lunglutte adingin nasep hoih mahmah hi.

            Ahih hangin, (a kisam mahmah sum ahih hangin) khasum tamna hang bek tawh sep ding hi lo hi. Sum a tamna hangin siat theih a, khasum  hun maan taka a pia thei lo zong om veve ahih manin pilvan masak ding kisam hi. Numeite bang diak, minamdangte lakah mi simmawhna leh a hoih lo tuamtuam tawh kizom nuam ahih manin kidophuai mahmah hi. Sum sangin mihing nuntakna poimawhzaw ahih manin.

India President thak Pranab Mukherjee

    India gam President 13 nadingin kumpi a sem laitak United Progressive Alliance (UPA) candidate Pranab Mukherjee in a kidempih Tribal Christian, Independent candidate leh opposition lamte in a pompoih uh P.A Sangma lakah gualzo hi.

      Parliament member leh state Assembly MLAte omna, electoral college in July 19, 2012 in President teel uh a, July 21, 2012 in vote simna kinei hi. Electoral college vote manphatna pen 10,98,882 hi a, President hi dingin vote 5,49,442 muh kisam a, Mukherjee in state 20 a vote kiate a kisimna panin cing dingin vote ngah khin a, vote 5,64,469 mu-in, a kidempih P.A Sangma in vote 2,57,466 bek mu hi. Hih kiteelna ah vote si 15 om hi.

      Mukherjee pen Kamada Kinkar Mukherjee leh Rajlakshmi Mukherjee-te tapa hi a, kum 1935 December 11 in West Bengal a Birthum district a singtang khua Mirati ah suak hi.

      Culcutta University panin Political Science leh History ah master degree a zawh ciangin Law degree ngah kik hi. West Bengal a Birhum district college ah bang tan hiam professor na sem hi. Kum 2011 in University of Wolverhampton in honorary Doctors of Letters pia uh hi.

      Mukherjee in kum 1957 July 13 in Suvra Mukherjee teenpih a, tanu khat leh tapa nih nei hi.

      Kum 1969 in Congress party ticket tawh Rajya Sabha member dingin kiteel a, kum 1975, 1981, 1993 leh 1999 ah kiteelcing hi. Kum 1973 panin minister dinmun let kipan a, Industrial Development deputy minister dingin kikoih hi. Kum 1982 - 84 kikal sung Finance Minister hi a, Euromoney Magazine in leitung a Finance Minister hoihpen in teel hi.

      Kum 2004 a Congress makaihna tawh UPA kumpi a kiphuh ciangin Defence Minister hi a, kum 2006 tan sem hi. Kum 2006 in External Affairs minister dingin kiseh kik a, hih dinmun a let laiin US - India Civil Neuclear Agreement pen lawhcing takin gelh thei uh hi.

            UPA kumpi sep nihveina, kum 2009 in Finance minister dingin kiseh kik a, kum 2010 in Emerging Markets in “Finance Minister of the Year for Asia” award pia a, The Banker in zong, “Finance Minister of the Year” in pulak hi.