Thuthak (News)

Tuesday, October 8, 2013

MAKAIH SIAM NADINGA PANMUN LAKZIA


((Hih thu pen Hnahlan Pastor Area ZBC Khawk Khawmpi October 4 – 6, 2013 sung a Murlen khua-a a kizatna huna Oct. 5 & 6, 2013 zingsang a Upa Seminar huna seminar paper ahi hi)





MAKAIH SIAM NADINGA PANMUN LAKZIA
(Strategies to become a good leader)

Thupatna
                Amasa-in, ‘Upa’ i cih kuate? Upate in bang sem ding? Bang vaipuak leh tavuan nei hiam? cih pen ngaihsut masak ding ahi hi. Tua banah, Upate pen makai kicite laka nam khat ahih manin, makaihna lam tawh kisai i uang gen ding hi.
                Upa cih pen Greek pau ‘Diakonos’, Latin pau ‘Deaconus’ leh Mikang pau in ‘Deacons’ cihna hi a, a khiatna pen – Nasempa (worker), Silapa (servant). Uk sepna (to administer), hilh sepna (to minister), sabuai pana/kianga nasem ding a ngakpa (Luka 17:8) cihna hi a, Upa dinga a kiteelna a hang pen – Sawltakte in a hun uh ‘thungetna’ leh ‘lungdamna thugenna’ in a zat theih nading banah, pawlpi sungah ann nek tui dawn ding, sum le pai vaihawm ding leh meigongte ann nek ding vaihawm ding hi[1] (Sawl. 6:1-5). Sawltakte in hun awng a neih theih nadinga a nasepna uh pawlkhat a huh/dawn ding cihna hi.
                Sawltak Paul in Upa tawh kisai na thupi-ngaihsutin, Upa sem ding zong deih teel mahmah a, tua banah, Upa nasep hoih taka semte pakta mahmah-in, ‘khial hi’ ci-in mi khat bekin a mawhsakna pen mawhna picingin sang lo hi[2]. Upa masa sagihte[3] pen Kha Siangtho tawh kidim uh hi. Tua ahih manin, Upate pen mi mawkmawk hi loin, nasep thupi a sem ding leh Pasian in a seh (I Thes. 5:12) a hihna phawk a, makai thupite laka khat ahihna phawk ding ahi hi.
               
I. Makai
A hat lo mite pen eimah bekin zong zawh theih hi a, na thupi lua lote zong eimah bekin sep theih ahi hi. Ahi zongin na thupi sem a, geel a, lawhcin sawm i hih leh, khatbek tha tawh lawhcin theih khit hi lo a, tua manin omkhop, kithuahkkhop, geelkhop leh sepkhop kisam hi. Tua banga mi khat sanga tamzaw a omna-ah a mapi ding a om kisam a, tua bang a om kei leh, “Sia tam lua tembaw pai thei lo” cih bangin mainawt a lawhcin nading lampi kician takin kitawn thei lo ding hi.
Leitung-ah a neu mahmah ganhing Miksite leh a lian mahmah Saite pan kipan, Pasian bawl nate laka a thupi pen mihingte ciang dongin – innkuan, khua, pawlpi, minam leh gam adingin kisap lianpen in – kimakaihna hoih, khantohna, hong susia thei tuamtuamte lak pana kikepbit nading leh suahtak nadingin amaute lakah vaihawm ding a telkhiat / sehkhiat / om  kul a, tua pen ‘makai’ kici hi. Tom cikin gen lehang – “Nungzui a neite makai hi” cih theih hi. Tua makaite pil leh pilloh, a kivak leh kivaklohin pawl sung nop leh noploh, khantohna leh niamkiatna sai mahmah hi. Tua hi a, ‘makai’ cih pen Pasian in a saan kammal thupi khat hi ding hi.
                Makai tawh a kikhen thei het lo pen ‘nungzui’ ahi hi. Makai hoih mahmah napi’n nungzui hoih het lo om thei hi. Makaite thahat nading, mazan nading leh nasep a lamzan nadingin nungzui hoih kisam a, makai hoih suak nadingin zong nungzui hoih hih masak kisam hi. Tua dingin – makaite’ thumang ding, zahtak ding, haksatna thuak ngam ding, phunphun lo ding, thuanuamin citak a, a kisin nuam mi hih ding kisam hi. Jethro nungzuiin Moses makai hoih suak a, Elisha in Elijah, Timoti in Paul, Josef in Faro, Esther in Mordekai, Josua in Moses, Nungzuite in Jesu cih bangin makaite nung hoih takin a zuih manun makai hoih suak uh hi.

II. Bang hangin makai hoih kisam?
                Mihingte in khantoh ki-ut ciat a, mainawt kisawm ciat hi. Pawlkhatte in tua dingin lampi ngaihsun thei loin, a pai nading, a zuat ding uh leh a mailam hun uh zong bangmah thei lo uh ahih manin tua bangte a makaih thei dingin makai hoih kisam hi. A gina lote a ginasak ding, a haite pilsakin, a mawlte a tat-hiam ding, a thahatlote tha khauhsakin, lungkia mite hanthawna lametna thak neisak ding, amau beka lampi a thei lote lak ding leh makaih ding, lamet bei-a om mite nangawn lametna thak a nei thei dingin huh-in panpih ding leh, nungzui gina lote leh makai gina lote zong a ginasak dingin makai hoih kisam hi. Lai Siangtho in ‘makaih siamna a neite in hoih taka sem dingin’ gen hi (Rom 12:8).
               
III. Makaih siam, makai hoih i cih kuate hiam?
Harry S. Truman (1884 – 1972), US President (1945 – 53) in, “Makai siam i cih pen mipite in a sepnoploh uh na khatpeuh, thanuam tak leh lawp taka semsak thei dinga makaih siamna a neite ahi hi” ci hi.  Peter G. Wiwcharuck in, “Makai siam i cihte pen mipite leh a upna, ngaihsutna, hun, neihsa leh thatangte siam taka zanga nasep a lawhcingsakte hi” ci a, Ted W. Enstrom in, “Makai omzia bulpi pen hih leitunga a hoih na khat peuhpeuh seppihte zang a tangtunsak / picinsak ahi hi,” na ci hi. Victor Manogram in, “Makai hoihte pen, pawl tup le ngimte tel a, a lawhcin theih nadinga mite thapiak a siamte ahi hi,” na ci hi. Lord Montgomery in, “Makai i cihin kipawlna hoih dangte bangin tup le ngim kician nei ding a, tua pawl’ tup le ngim-ah mipite a lunglut theih nadingin kaihkhop, thapiak siam ding hi” ci hi. US President Jimmy Carter’ zi Rosalyn Carter in, “A makaih mite tun nopna munah makai hoih ngeinate in tunpih uh a, makai thupite in ahih leh a makaihte in a phattuampih ding uh ahih nak leh a utna mun uh a tunma-in zong khawlpih ngamin, khatveivei a utna muh sanga gamlazaw zong paipih thei uh hi” ci hi.

IV. Makaihzia nam tuamtuamte 
Leitungah mihingte – lungsim puakzia, pau, ngeina, khua, minam, leh gam a kibatloh mah bangin makaite makaihzia zong nam tuamtuam om hi[4]. Talkhaih (Gtn. Hitler), Hawl (Colonialist), Tonpih (Gandhi, Mandela) cih bang zong na om hi.
Ki-ukzawhna, cihtakna, sawlna leh sepkhiatna tawh tupna a bulphuh, a hangsan, a gen ngam, a sem ngam, buaina leh haksatna om mahleh a tup le ngim a tangtun mateng thudang tawh a meh lo – Tupna a bulphuh (goal oriented). Hih bang makaihnazia a nei a hatte in – thukhentatna kician, citakna, hangsanna, thuakzawhna, sep masak ding thei; A thanemte pen – lungtom, aw khauh, khut manlang, theihsiamna nei lo, thagum suang, hehpihna leh thukhualna nei lo hi.
Mipi a bulphuh, mi a lungdamsak thei, a thuzawh thei, mipi tha leh neihsa bekah kinga –  Mipite a bulphuh (People oriented). A hatte – kam cidam, lungsim manlang, lawm le gual hau, hehpihna, deihsakna nei, a hun zui-in kikhel thei-in, thapiak siam uh; A thanemte pen – ciampel baih, thuakzawhna nei lo, hun zeek siam lo, patau baih, a kahneh, a kineih siam, matut tam nei lo.
Mi lungdam leh khasiat ding sangin thuman taka a kalsuan nuam, thu nung, thuma thei, theihtel teng bek na a sem nuam – Thukhun a bulphuh (schedule oriented). A hatte in – thukhun zui, thuman, citak, lungduai, kamtawm, kiniamkhiat, thukhual, leptuah siam; A thanemte pen – Kineumuh, tuantual/zekai, thu siatkaih, thu khentat haksa, saupi heh, nuak, kilawmtatna kisam mahmah uh hi.
A gen ding leh sep ding a theician, midangte deihsakna a nei, kipawlkhop, sepkhop, ngahkhop, kipumkhat ding a lunggulh mi – Sepkhopna a bulphuh (Co-operation oriented). A hatte pen – ki-ukzo, kamtawm, makaih siam, ngaihsutna hoih nei, hun zeek siam, kipumkhat nading deih ngiat; A thanemte pen – aipeng thei, kikhelpak thei lo, ama gen bek thupi sa, lungtom, midem hat, hazatna nei hi.  
Hihte a zangkhawm siamte mazang mahmah uh a, lawhcing baih uh hi.

Tuate banah Lai Siangtho sungah en lehang, makaihzia nam tuamtuam kimu thei hi.

1.      Abraham : A makaih mite it-in, khual mahmah a, a kikhen ding uh ciangin zong a deihna teel masasak hi. Tua banah, a pai nading zong a kitheician lo munah a mite hangsan takin Pasian thu hangin paipih ngam hi.
2.     Moses : Pasian in makai dinga a sapkhiat hi a, Pasian sawlna bangbang mang hi. Sehnel gamah dangtakin mipite a phun uh ciangin mipite mai-etin kawi vakvak lo a, Topa tungah kiko hi (Pai. 15:24,25). A nungah makai sem ding Joshua pantah hi.
3.     Joshua : Mite in haksatna leh lauhuai hi-a a muh uh pen aman zawh theih dingin ngaihsun a, lau loin hangsan taka a sepna hangin gualzawhna thupi ngah hi.
4.     Ahab : Ahab pen a zi Jejebel in thuzawh ahih manin a ngaihsut ngeiloh Naboth dik lo takin that (I Kum. 21)
5.      Jeptha : Pasian tungah gualzawhna a ngahsak leh, gualzo-a a ciah ciangin a inn pana amah a dawna pusuak masa pen meihal biapiakna dingin piak sawm a, a tanu in dawn ahih manin melhal biakpiakna in pia takpi hi (Thukhente 11:30,31 &39).
6.     David : David in Pasian sathaunilh Saul pen zahtakin, that nuam lo hi.
7.      Solomon : Makaih siamna Pasian kiangah ngen, pilna tawh makaih. Kilemna bawl sawmin kumpite tanute teenpih a, milim biakna a gamah lut lawh zawsop hi.
8.     Daniel : A tungsiahte maipha muhnopna hangin ama adinga hoih lo leh zuau thu banah, Pasian nungheksan nuam lo hi. A citak, a ki-ukzo makai khat ahih manin ama tung panin Pasian zong a thei nai lote in theihlawh uh hi.
9.     Jesu : Taii a kulte tai-in, hilh a kisamte thuhilh a (Mat. 11:20; 16:22, Marka 8:32; 16:14, Luka 9:55), thumaanna leh cihtakna tawh nasem ding leh, hangsan taka Lungdamna thu pulak dingin makaih hi. Ama adingin mite in sem lo a, a mite adingin kiniamkhiat takin semzaw hi. A nungzui ding mi pantah hi.
10. Paul : “Kei hong etteh un la, kei gamtat bangin gamta un” (Fil. 3:17, I Kor. 4:16; 11:1) ci ngam hi. Haksana lianpipi[5] a thuak hangin muanhuai-in a nungzui, a tha laih ding Timoti pantah hi.

V.    Makaite sep ding/tavuan (Role of the leaders)
1.      Lamlak ding (piloting) : Sep ding bawl ding, leh kalsuanzia ding a thei lo leh a ngaihsun thei lo mi bangzah hiam makaih ding ahih manin lamlakin, amah mah in bul pat masak a kisap ciangin pan ding hi. Hilh in theician sak ding a, kizopna hoih bawlin lam lak ding hi.
2.     Kembit ding (Protecting) : Lauhuaina mun, siat theihna, nat theihna leh sih theihna mun panin a makaih mite huh a kisap hun ciangin huh-in, kembit ding hi.
3.     Ann vak (Feeding) : A gilkialna, a dangtak hun uh ciangin ann le tui pia, a dah hun uh ciangin hehnem ding.
4.     Tawldamsak (comforting) : Gim lua, tawl lua, lunggim lua leh haksatna nei kawmin nasep pen muibun lo, lawhcing taktak thei lo ahih manin tawldamsak ding a, a gimna a tawlna uh, a haksatna uh pan ama (makai) kiangah tawldam ding uh hi.
5.      Kimaingap sak ding (intimacy) : I theihcianloh leh i muan hetloh mi pen kizui ngam lo a, amau ading leh amau makaihna nuaiah thalawp tak leh kuhkal taka sep haksa hi. Kipawlna kip bawl ding (build strong teams). Kimaingapna tawh kizopna hoih neih pen lawhcinna bulpi khat hi[6].

VI. Bang teng sem ding :
1.       Tupna (Goal) nei ding : Leitung mihingte in pai nopna leh lunglutna kinei ciat hi. Kipawlna khatpeuh a om ciangin zong tupna kibulphuh zel hi. Tua ahih manin tupna kician nei a, tua mun tung dingin makaih ding ahi hi. Tua tupna pen amah bek hi loin midangte in zong a phattuampih theih hi ding hi.
2.      Geelkhol (plan) ding : Tup le ngim kician tak tun nadingin geelkholhna kician nei ding a, tua bangin a nungzuite makaih ding hi. Geelkholhna a om kei leh a lawhcinna ciang leh a tunna ciang uh kithei lo ding hi. A hun zatna sa panin mailam hun zatzia ding geelna kician nei ding hi.
3.      Huaikhawm ding : Anungzui mite pen kilem tak leh thanuam taka a sep theih nading un huaikhawmin, thalawp taka ma a pang thei dingin a lungsim uh zo ding hi.
4.      Ma kai ding : A nungzuite in a sep ngamloh uh a om a, a sep noploh uh a om phial zongin, bul pan masa dingin lamen thei uh hi. Tuate ah a hoihna thu a tel, a theihcianna munah haksatna a thuak masa ngam dingin ma kai ding hi.
5.      Mithak seek ding : Lungsim, pumpi leh kha thu-ah mi picing hi thei dingin a mite pantah a, makai hoih suak thei dingin mithak seek picing ding hi.

VII. Makaite cinna leh makai hoih, makai siam hih nading
Zomite makaihna tawh kisai i gen laitakin, Zomibup phial Khristian kihi ta ahih manin Khristian kimakaihna tawh kisai i tam gen ding hi. Makaite cinna leh makai hoih hih nadingin:
1.      A piangthak mi : Kipawlna dangte lakah zong kisam mahmah napi’n, biakna pawlpi sung diakah makaite/Upate pen a piangthak, Pasian a zahtak, Pasian in sem dinga a seh (I Thes. 5:12) ahihna phawkin a zahtak, thunget a hat, leh a kiniamkhiat mi ahih kisam pha mahmah hi. Bang hang hiam cih leh, mi mangthang, mi kibang lo, leh a gi lo mahmah zong makaih ding uh ahih manin, mi piangthak lote in tua bang mite makaih zo lo uh hi. Jesu in mittaw leh mittaw a kimakaih theihloh ding thu gen hi (Luka 6:39).
2.     Muanhuai ding : Mihingte in i muan hetloh mi pen kizui ngam lo hi. Makai hoih hi a, nungzui hoih/tam neih na ut leh muanhuai inla, mite muan theih dingin om in.
3.     Tuhun in a kisap makai : Mihingte hi ta leh, nate thupina leh manphatna pen a kisapna a tamna zahzah uh ahi hi. Makai hoih, makai siam hi nadingin tuhuna leitung paizia, tuhun mite deihdan, ut lam, lunghihmawh, thalawpnate theihpih a, tuate tawh makaih siam kisam ding hi. Mite thu zong a manphatna a theihsiampih, mi a thupi bawl siam hih ding kisam hi.
4.     Tupna leh muhkholhna kician nei ding : Tupna kician neihna pen mihing ngeinate nuntakzia hi a, makaite bang diakin neih pelmawh ding ahi hi. Tua tupna pen a tangtun theih nadingin lampi-ah haksatna, buaina, lungdamna, sum le pai bei dingte kician takin theihkhol, mukhol ding hi. I pil mahmah hangin tupna kician i neih kei leh a mawkna hi lel ding hi.
5.      Mi citak: Mipite lutang ding ahih manin makai pen a makaihte etteh tak dingin citak ding a, a makaihte a lungkiat hun uh ciangin zong tha a ngah kik theih nadingun leh haksatna lauhuaipen a tuak uh ciangin zong kibelhna taak dingin a nuntakna kip ding hi. Sum le pai leh nu le pa (sex) thu-ah a citak mi hi ding hi. Nuam taka pai theih nadingin kongkhak kihong den lo ding ahih manin a cihtak mahmah kisam hi.
6.     A ettehtak mi : Makai ahih manin ama nuntakna leh a innkuan nuntakna pen mite in etteh den hi. Tua ahih manin a makaihte’ ettehtak dingin ama nuntakna leh innkuan kemzo-in, ukzo ding hi. Pawl nasep nadingin a hun leh a neihsa sum le pai kipiakhia ngam ding hi.
7.      Midangte a pahtawi siam : Mihingte eima hihna leh sepna ciangciangah pahtawi nuam kisa-in, ki-ut ciat hi. Makai hoih, mipite tawh kithutuak hih nadingin mi phat siam, pahtawi siam kisam a, mi pahtawi a siamte in a pahtawite tha a piapia ahi hi.
8.     Thuakzawhna nei : Kipawlna khat peuhpeuhah haksatna leh buaina, makaite hawmthawhna leh gensiatna om teitei a, makai hoih in tua bang hun ciangin kiniamkhiatna leh lungduaina tawh thuak zo hi. Thu hoih mahmah zong a makaihte in ahoihna tel pak lo thei a, a saan theih nadingun hanciamin, kinawh tengtung loin ngakzo ding hi. Moses minthanna pen a lungduaina hang hi, kici hi.
9.     Pil ding : Mite makai ding, mipite maiah pai ding ahih manin na khat peuhpeuhah a makaihte tunglam, a makaihte sangin theizaw, siamzaw, pilzaw-in, thudik leh zuau thu khentel thei ding a, a hun leh mun tawh kituakin kampau leh gamtatdan ding khentel ding hi. Ama khantohna ding bek ngaihsun loin, a makaih mite’ khantoh nading zong gelpihin lamlak ding hi. Mi lungsim nasak het loin a hoihlohna leh kicinlohna hilh siamin, a thalawp theih nadingin hanthawn siam ding hi. Mipite theihna, muhna, hatma leh hatlohna theician ding, khialhna pan kisinin ngaihsutzia kibang lote a hang zongkhia ding.
10. Ciamnuih gen siam : J. Oswald Sanders in, “Makai ciamnuih siam lote lawhcing thei taktak lo hi” na ci hi. A makaih te’n a mai-ngap theih nadingin ciamnuih a gen zong a kisap hun om hi (Mat. 23:24,27)
11.   A kiva mi : A makaihte in haksatna leh nopna a tuak uh ciangin a kidawk masapente lakah kihel ding hi. Vaihawmna tungtawna sep le bawl ding kipiate leh, ama tunga kisuante lawp tak leh a theihna tawpin sem ding a, tavuan awlmawh ding hi. A gen bekbek hi loin a takin semkhia ding a, thuak a kul leh zong thuak masapen ding hi.
12.  Amah a kimuangngam mi : Makai hoih hi dingin amah leh amah kimuan-ngamna (self confidence) a neih kisam a, lawp taka sem a pulak / genkhia thei dingin amah leh amah kimuanngamin hangsan (courage) ding hi. Mi lakah zahkai den makai pen makai hoih hi ngei lo a, mipite in zong muangzo lo pah hi. Amah a kimuan laitakin, ama pilna le siamna bek suang lo a, Pasian leh mipi deihna bang hi hiam, cih kantel ding hi.
13.  Itna nei ding : Itna a neite mi gina, makai gina hi nuam mahmah hi. Itna lo tawh mite adingin nasep taktak haksa hi. Leitunga makai hoihte in kipawlna, minam leh gam na it mahmah uh hi.
14.  Theihsiamna nei mi : A makaih mipite cinlohna leh hatlohna theisiam ding hi. A haksatna uh leh cinlohna panin bangci hotkhiat ding, cih a ngaihsun mi hi ding a, a makaihte utdan, lawpdan, leh lungsim ngaihsutnate theisiamin tua tungtawnin na semin vaihawm ding hi. A makaih mipite pen mihing mah ahihna uh thei ding a, semkhial, bawlkhial, leh ngaihsunkhial thei ahihna uh phawk ding hi.
15.  A huaiham lo mi : A makai hihna suangin, nekguk-takguk theihna leh ama phattuam nading bek ngaihsun lo ding hi. Ngah ding bekbek a lamen hi loin, a piakhia hizaw ding hi (not greedy, but giving).
16.  Mi muangngam : Amah a kimuanngam mah bangin mi muangngam ding hi. Nasep thupite pen khat beka zawh theih hi lo hi. Mi muanngamna pen nasep lawhcinna bulpi ahi hi.
17.  Sapna a ngah mi : Khristian makaihna pen thubaih lo hi. Sapna a za/ngah lote adingin cimtakhuai mahmah thei hi. Ba’m cih leh, sapna in a sappa/nu tha piaden a, tua-in na hoih sem dingin huh hi.
18. Hun manphatna a thei : Vai khat peuhpeuh a lap lo den mi pen makai hoih suak ngei lo kha ding hi. Sep ding khatpeuh a kigen ciang a buai pen bang kek a omden makai pen makai hoih hi ngei lo hi. Mi pawlkhat pen makai a kicih uh hangin nungthuap na hi gige a, hamphatna khatpeuh in paisan lianlian uh hi. Jesu pen kum 3 sung bekbek na a sep hangin a sep ding teng zo man veve hi. Nepoleon in gal a lelhna hang pen hun a maan zawhloh man hi, kici hi[7].
19.  Khensatna kician a nei mi : Kipawlna sungah vai haksa leh thu buaihuai om lo thei lo hi. Tuate pen a hun leh a haksatna tawh kizui-in khensat siam kisam hi. Baih taka khensat a kisap hun om thei a, ngak phot a kisap hun om thei hi. Tuate pen theician ding hi.
20.Kikhel thei ding : Na khatpeuhpeuh a hoih lo pan a hoih a kikhel thei mi leh a kikhelsak thei mi, mite in a hoihna a muh banloh uh zong a mu thei, a hoihna leh manphatna a theihlohte uh zong a thei, Pasian deihna ahih nak leh a kikhelsak ngamte mite in zui nuam uh hi.
21.  A ki-ukzo : Hehna i neih pen Pasian lim le mel sutna khat hi a, hamphatna khat hi[8]. Makai hoih a kigen mi tuamtuam banah, Jesu nangawn heh mahmah hun nei thei hi. A hen ngei het lo mi pen mibang lo hi kha ding a, ahi zongin a hun leh a mun, a mi tawh kituakin heh dan siam kisam hi. Tua banah, ci le sa deihna leh a hoih lo tuamtuam panin zong makai khat adingin ki-ukzawhna kisam pha mahmah hi.
22. Hangsan ding : Mipite in a meidawi lua makaite’ nung zui nuam lo uh hi. A hai hangsante hi loin, thudik leh thuman gupna hanga thuak a kul leh zong a thuak ngam mite a nung zui nuam uh hi. Amau thuak ding zonga thuaksak ngam ding zah donga makai hangsante tungah mipite in a nuntakna uh pia ngam uh hi.
23. Mite a zangsiam leh a pantah nuam : Kipawlna a omna hang pen khatbekin na lianpi i sep theihloh man hi. Tua manin makaite in i nungzuite i zatsiamna zahzahin i manphatna lian ding hi. Tua banah makai thak ding pantah zong makaite tavuan lianpi hi. Makai ding a pantah nuam lo mite omna leh kipawlna pen khangto ngei lo ding hi. Bang hang hiam cih leh, sem dingin thahatna leh siamna a nei nawn lo pawlpi-ah bangci khangtohna om ding. Tua banah mi thak a seek nuam lo makaite pen amau bek thunei nuam leh amau angsung a khual hi nuam mahmah ahih manin zakdahhuai mahmah ahi hi.
24. A masa leh a nunung ding thei : Kisapna pen leitungah a kisam lianpen ahi hi. Kisapna nei het lo a kithei mi pen a nuntakna nuam het lo kha ding a, nuam a sa phial zongin midangte adingin enhuai het lo kha ding hi. Tua kisamte lakah a masa leh anunung ding, sep masak leh sep nunun ding, sep pah hanga manpha thei leh seppah lo hanga siatna a piang thei thute pen khensiam kisam mahmah hi.
25. Theician ding : Makai khat in a sep ding, a bawl ding, a tavuan theician ding hi. Ama sep ding ngeingei zong paulap bawlin sep loh theih ding dan lampi ngaihsunsun lo ding hi.Tua banah, makai hoih in a gualzawhna ii manphatna leh lawhsapna hanga supna om theite kician takin thei ding hi.
26. Deihsakloh luat nei lo ding : Nungzuite pen mi kibang lo pipi ahih uh hangin deihsakna nei ding hi. Deihsakloh luat nei loin, a deihsak deuhte zong kilangkhia sak lua lo ding hi. A khangto nuamte dal loin, huh ding a, lampi a thei lote pantah ding hi.
27. Ngaihsutna maan nei ding : Na khatpeuh sep ding a om ciangin sem zo lo leh sem thei lo dingin kingaihsun pahpah lo ding. Amah leh a makaih kipawlna pen mite in sem thei dinga a ngaihsut nate sem zo dingin kingaihsun ding hi. Nungzuite in hun haksa pana a ngaihsut uh zong a vensak theih nadingin, ciim tak leh kician taka a muh theih nadingin linglawng gawp pahpah lo ding hi.

VIII. Makai hoih tawh kisai telkhialh theih thu pawlkhat om hi. Makai hoih i cih pen …..
1.   Hihna (position) hi lo : Makai hoih i cih ciangin hihna/dinmun (position) genna hi lo hi. Makaih a siam mahmah, ahi zongin pawlpi leh organization tuamtuamah dinmun poimawh a luah lo om thei a, tuamah bangin, dinmun poimawh tampi a lente khempeuh zong makai hoih hi khin tuan lo hi. Moses tutphahah Laigelhte leh Farisaite a tut uh hangin makai hoih ahihloh zia uh Jesu in gen hi (Matt. 23:1,2).
2.   Mimal pianzia(personality) hoihna bek hi lo : Makai hoih i cih ciangin mihing migitna leh pianzia (personality) hoih genna hi lo a, personality hoih neite zong makai hoih hi khin tuan lo hi. Ama nuntakna pen mite etteh ding ahih laitakin, makaihna lamah a lawhsap leh a makaih mite adingin a  khiatna tam lo thei hi. Farisaite hoih gamtat mahmah tase leh mipite lampi maan tawnsak tuan lo uh hi (Matt. 23:1-12; Mk.12:39).
3.   Thuneihna (authority) hi lo : Makai i cih ciangin thuneihna (authority) genna hi lo hi. Lungdamna Thu Johan 13 sung i et ciangin Jesu in a nungzuite khe a silsak thu i mu hi. makaihna pen kiliatsakna, kithupitsakna hi loin, midangte ading a nasepsakna hi zaw a, mite taanga sem, mite deih banga gamta ‘sila’  hizaw hi.
4.   Kum tam sepna (Seniority) hi lo : Kum tam sep manin makai hoih cihna hi lo hi. Midang omloh man khawng, mi kicinloh man khawng, kipawlna taisan ding lauman khawngin makai in hong kiseh/kiteelden zong na hi thei a, cimtak pipi-in loh theihloh in zong makai in a kiseh/kiteelteel zong hi thei hi. Kipawlna a buaisak lianpente lakah hih thu kihel den phial hi. Jesu in leitungah kum 3 leh a lang sung bek nasep hun[9] a neih hangin makai hoih suak veve a, tuni dong ciang nungzui a haupen leh, makai thupipenin kigen veve hi.

IX. Makaite puk theihna tampi om a, makai hoih hi dingin anuaiate panin kidophuai hi
1.      Thadahna (Laziness) : Thadahna pen makai tampite pukna leh makai hoih a suak zawhlohna lianpi ahi hi. Sep ding khatpeuh a om ciangin paulap bekbek a zong den makai pen makai hoih suak ngei lo ding hi. Mi khat in, “Paulap bawl a siamte in siam dang nei lo uh hi” ci hi.
2.     Kisaktheihna (pride) : Sep le bawlna-ah lawhcinna hang leh kum tam makai sepna hangin kisaktheihna piang thei hi. Makai in kisaktheihna leh kiphatsakna a neih leh, tua in pukna piangsak hi (Pau. 16:18).
3.     Minthanna (popularity) : Minthanna pen ahoih mahmah ahih laitakin tua-in kisaktheihna leh hi kisakna piangsak thei a, a hoih lo lamin mihingah nasem thei hi. William Penn in, “Avoid popularity; it has many snares and no real benefits” na ci hi. Meetna pi om lo, thaang (trap/snare) lauhuai mahmah hi thei hi.
4.     Lawhsapna (failure) :  Mikang te’n, “Lawhsapna pen lawhcinna khuam muanhuai ahi hi (Failure is the pillar of success)” na ci uh hi. Makai te’n makaihna-ah lawhsapna tuak teitei uh a, makai hoih lote pukin, lungkia thei uh a, makai hoihte in tha saan kik uh hi (Mikah 7:8). Joshua in Ai khua a zawhloh hangin a makai hihna panin kitawp lo hi.
5.      Hazatna (jealousy) : Makai pawlkhat amah sanga mi a siamzawk, pilzawk leh neihzawk ding a lau om thei hi. Hazatna pen – guh a muatsak natna hi a (Pau. 14:30b), hehna leh sin-sona siahuai a, tua sangin zong siahuaizaw lai hi (Pau. 27 :4).
6.     Huaihamna (greed) : Amau phattuam nading bek a ngaihsun, a huaiham makai pen makai hoih hi ngei lo hi. Lai Siangtho in huaihamna pen, ‘milim biakna zahin sia’ (Efesa 5:5); ‘Enna leh huaihamna a om nak leh buaina leh siatna nam khempeuh tawh kizom pahpah hi’ (James 3:16) na ci hi. A huaiham makai pen a puk, a kisia makai ahi hi.
7.      Lungkiatna (discouragement) : Makai hoihte a lungkia pahpah lote ahi hi. Haksatna leh galte tamna lakah Joshua lungkia lo dingin Topa’n ci  hi (Joshua 1:9). Ai khua a zawhloh na panin lungkia lo a paikik dingin Topa’n hilh hi (Joshua 8:1). Cidamlohna, gensiatna, lawhsapna, mipite thadahna, sum haksatna etc. hangin lungkiat theih hi.
8.     Lamdawt (shortcut) : Lamdawt tawna lawhcinna, hauhna, gualzawhna, vangliatna pen kip lo a, lauhuai hi. Tua manin makaite adingin kidophuai mahmah hi.
9.     Gensiatna (criticism) : Leitungah mihingte a paubang lo (perfect) om lo hi. Mi khat in na a sepna gensiat nading a zong teitei pawl om hi. Gensiatna pen nam nihin kikhen a, kibawlphat nadinga gensiatna (constructive criticism) leh siat semsem nadinga gensiatna (destructive criticism) kici hi. Mi pawlkhat tua bang gensiatna hangin puk thei hi. Martin Luther pen Upna man lo, kici a, D. L Moody pen Grammar maan taka pau thei lo kici hi. Makai thupi leh makai hoiha kigen – Mahatma Gandhi, Nelson Mandela, Abraham Lincoln etc. pen gensiatna a tam thuakpente hi kha ding hi.
10. Haksatna : Hih atunga thute khepeuh zong haksatna nam tuamtuam hi veve napi’n, makaihna pen a baih leh lawhcinna pen ol taka ngah thei hi lo cih phawk ding a, haksatna hunah lungkia pahpah loin, tha-thak la kikkikin hanciam ding hi (Late 119 : 67-72, Mikah 7:8).

X. Khristian makaihna
Pawlpi leh Christian Organization tuamtuam makaihna pen Kha lam thu ahih manin tua pawl-a makaite pen Kha-lam-makai (Spiritual Leader) hi ding hi. Zogam leh Zomite sungah Pasian nasemte (ministers) leh Upate lakah Kha-lam-makai ahihna uh sangin vaihawm makai (administrative leader) a kisa, na khempeuh a sai nuam, a sai ding peuh a sa pawlkhat om a, pawlpi kilem lai a khenkham leh thusia a bawl zawsop makai a om zel pen awlmawhhuai a, tua bang mite in Pawlpi leh Pasian gam tangzaisak lo bek tham loin, amaute hangin mi tampi in tha kiamna neih lawh zawsop hi.
J. Oswald Sander in makaihna tawh kisai nam nih – Pianpih makai (Natural leaders) leh Kha-mina tawh makai (Spiritual leader) in khen a, hih bangin na genkak (compared) hi :
Natural Leader

Spiritual Leader
1
Amah bek kimuang hi.
1
Pasian muang hi.
2
Mite theitel hi.
2
Pasian zong theitel hi.
3
Lungtupna lian nei (nawk gawp)
3
Kiniamkhiat hi.
4
Ama hamphat nading bek ngaihsun hi.
4
Ama hamphat nading bek ngaihsun lo
5
Sepdan thak bawlkhia hi.
5
Pasian sepsa zui hi.
6
Thupiak nuamsa hi.
6
Pasian deihna kancian hi.
7
Ama hamphat nading bek ngaihsun hi.
7
Pasian leh midangte it hi.
8
Amah bekin tang din hi.

8
Pasian tungah kinga hi.

Thukhupna :
Nidang lai a Greek politiciante paunak, “Mipite in amau tawh kituak gam makai nei uh hi” cih pen tuhun ciangin maan nawn lo hi. Mipi haite in makai pil kisam sem a, a zawng mipite in hauhna lampi a thei makai kisam hi. A hat lote in hat theih nading lampi a sialsak thei makai kisam uh hi. Kum 1961 a Gen. Park Chung Hee in S. Korea president a sep cilin na khempeuh phial-ah N. Korea lamte tungtuangzaw hi. Kum 1960 kiim a per capita income USD 72 bek pen kum 1989 ciangin a zah 67 in khang man hi. Malaysia gam en lehang, Mahathir bin Mohammad in kum 1981 in Prime Minister sep kipan a, tua huna per capita income pen USD 450 bek hi napi, 2003 in USD 9,000 hi man hi. Kum 1960 kiimin ‘mun kihhuai, niin teng khempeuh a luankhopna’ a kici Singapore khuapi’ khantohna pen Lee Kuan Yew hang hi a, kum 2007 in per capita income USD 49,700 hi man zen hi. India gamah en lehang, Gujarat[10] Chief Minsiter – Narendra Modi, Tripura CM – Manik Sarkar, Bihar CM – Natish Kumar hanga a khantohna uh i thei ciat uh hi. A lang lamah, gamsung hauhna tampi a nei – Iraq, Burma, Africa gamte khawng ii khangtohlohna pen a gam makaite hoihlohna hang hi. Makai hoih leh dik in kipawlna/gam a makaih ciangin a mite lungnuamin thalawp uh a, khantohna om hi. “Makai hoihte makaihna nuaiah lawhcinna a om leh tua lawhcinna-ah makaite leh a nungzuite lungdamna kikim lian hi” a kici pen dik mahmah hi. Pawlpi, minam, gam a khantoh nadingin makai hoih i kisam a, tua dingin nang’ zong tavuan lianpi na nei hi.


Etkakte :

1.       Khaizakham, Rev. Dr. Kh. Responsibilities of Church Leader”, CBA Seminar, 12/12/2001
2.      Hoihnu, M, Makai tawh kisai thusinna”  Seminar paper @ AG Biakinn, Zarkawt, Aizawl; May 25 – 26, 2002
3.      Tuang, Rev. S. Chin Khan, Seminar paper, Leadership on June 2, 2013 @ Vengthar ZBC
4.      Thang, Rev. Cin Ngaih, Seminar paper, Makaite leh a makaihzia @ Cikha.
5.       Lian, T. Sawm, Article, Leadership, Laitai, April 2008
6.      Lian, T. Sawm, Article, Makai Siam leh Nungzui Hoih
7.       Tuangpu, N, Article, Makai Manphatna (Leadership Qualitiy) Nam 5, Laitai, October 2013
8.      Campbell, Rhonda, Article, Role of a Good Leader
10.   _______, The importance of Leadership & How to be a good leader, http://emilgen2011.hubpages.com/hub/The-Importance-of-Leadership-and-How-to-be-a-Good-Leader
11.    _______,  Qualities of Good Leadership, http://www.ourcommunity.com.au/boards/boards_article.jsp?articleId=1356
12.   _______, 10 Characteristics of Good Leadership, http://www.ronedmondson.com/2012/12/10-characteristics-of-good-leadership-repost.html
13.   Thawngno, Job, Article, Makai Siam leh Nungzui Hoih, ZOLUS No. 16, 2012
14.   Sapdanga, K, A New !dea, Charity Press, Aizawl, 2013
15.    Kim, Lian Muan, Makaih Pilna (2nd Edition), Hebron Printing Press, Yangon, June 2010
16.   Thawngno, Job, Pawlpi Upa leh A Nasep, Tahan, 1996
17.    Lian, T. Sawm, Nuntak Manphazaw Tawh Lawhcinna, Gilzom Offset, Aizawl, 2012


[1]Thawngno, Job, Pawlpi Upa leh A Nasep, Tahan, 1996
[2]Tim. Masa 3:8-13 leh Titus 1:5 sung i sim ciangin Upa sem dingte nuntakzia ding Sawltak Paul in kician takin gelh a, Upa muanhuaite a pahtakna thu leh a thupingaihsutzia zong Tim. Masa 5:17-20 sungah kician takin gelh hi.
[3]Stefen, Filip, Prokhoras, Nikanor, Timon, Parmenas, leh Nikolas (Sawl. 6:5)
[4] Judge leader : Encikin a hoihlohnate muh sawm, tua pana mite zawh a sawmte. Democratic leader : Mi tamzawte deihna leh hoihsak bang a vaihawmte. Consultant leader : Midangte thu dong kawma makaite. Contextual leader : A hun leh mun tawh kituaka lungsim puak siamte. Skillful leader : Mite sanga tangzaizaw a gelsiamna leh muhkholhna (vision) neite. Spontaneous leader : A kulna-in a phut hun ciang sem, hun dang ciang awlmawhna a nei lote. Expert leader : Siamtuam neel, makaih talent a neite. Autocratic leader : Ama thu bek thu sa a, midangte gen thupi sim lo, ama thu leh deihna a tun masiah lungkim ngei lote. Laissez - faire leader : Mi tungah kinga, mi gen peuhpeuh hoihsa kawikawi. Diplomatic leader : Ama angsung bek khual, a seppih/nungzuite tha tawh ama angsung ading bek mitsuan. Bureaucratic leader : A kigelh or kigeelna omsa bang lianlianin na sem. A tungsiahte lungkim nading ahih naak leh a nungzuite thuakna leh haksatna zong phamawh sa lo.
[5] 2 Korin 11: 19-33
[6] Napolean hatna pen a nungzuite ama tungah a cihtakna hang hi a, tua pen a officerte a theihciannna pana piang hi.
[7] Napoleon pen France galkap mang hi a, England kumpi tawh nakpi takin kido-in, kum 1815 in Battle of Waterloo kici gal kidona panin gual lelin, a galte (Englandte) in zo hi.
[8] Kim, Lian Muan, Makaih Pilna (2nd Edition), pp. 93, Hebron Printing Press, Yangon, June 2010
[9] Kim, Lian Muan, Makaih Pilna (2nd Edition), pp. 187, Hebron Printing Press, Yangon, June 2010
[10] Singapore a bawngnawi khempeuh phial leh Afganistan gama mehthuk khempeuh phial pen Gujarat pana kikhak hi – A New !dea, Charity Press, Aizawl, 2013              

Thursday, October 3, 2013

KHUADO PAWI 2013 NUAM TAKIN KIZANG



KHUADO PAWI 2013 NUAM TAKIN KIZANG


Zomi Cultural Society, Mizoram innteekna tawh Khuado Pawi 2013 pen Champhai khua sunga Bethel Community Hall-ah October 1 & 2, 2013 sungin nuam takin kizang hi.

October 1, 2013 in Mizogam sung khua tuamtuam panin Khuado Pawi leh Zomi Cultural Society Assembly zang dingin zin tung khawm a, Bethel Community Hall zong zat theih lian dingin a mansa-in omin, tumging tuamtuam ging ziahziahin, mun dang pana Pawi sim dingte lawpsak mahmah hi.

October 1, 2013 nitak lam nai 3:00 inZCSM Assembly, Pa T. Thang, President, Sub – HQ, ZCSMte inn-ah kinei a, tua hunah Mizogam sunga ZCSM makaite in kamkupna hun nuam takin nei khawm uh hi. Hih hunah – Unit omlohna, Zomite omna khuate ah ZCSM Unit phuh ding, Khuado Pawi pen Sub-Hq. leh Unit makaite tawh kithuzak a, zatkhop zel ding, leh Ngeina niik leh puante a bawl/a ngan nuam a om leh Zopuan maan taka bawl dingin kisam a sakna thute uh genin zuih a, sep pah dingin pha sa uh hi.

October 1, 2013 zan hun nai 6:30 in kipan a, Chief Guest Pu J. H Rothuama, Minister, Land Revenue & Settlement, Co-operation in Pawi honna hong neih khit ciangin Host Robert N. K Hau in hong makaih a, Upa Cin Than Tuang in hun-apna hong nei khit ciang ZCSM General Secretary Pa Nang Sian Mung in meel kilahna leh ZCSM report hong pia a, ZCSM pen Mizogam kumpi in a theihpih hi a, cimawh huhna, career awareness, pawi zat theih nadinga a mapan zelzelna uh leh nasep tampi hong gen banah, sep lai ding tampi a omna thu zong hong pulak hi. Tua khit ciangin tulai Champhai leh a kiim (mun dang thei lo ka hih manin) a la siam khat ahi Thangromawia Thomte, Hnahlan khua-in zaila tawh hong aw a, hall dim ziahziah in, tawhlet leh kongkhak panin a en nuam kiphu ziahziah hi.

Pu J. H Rothuama in thugenna hun hong nei a, Hih bang Zomite pawi thupi-ah zingmang dingin ciala a om pen a lungdamna leh Mizogam sungah minam tuamtuamte in i ngeina, pau le ham kepbit a kisapna thu leh, Mizogam kumpi in Zomite hong itzia, Sialkal Range Development Board pen tunai-in Sialkal Range Development Council ah upgrade ahihna thu hong pulak a, mipite in lungdamna khut kibeng ziahziah hi. Minister pen a lawmnu in hong kithuahpih thei a, ZCSM in lungdampihna Zoniik pia uh hi. Minister in hih pawi zat nadingin Rs. 1,00,000 hong piakhia hi.

Tua khit ciangin Zomi Cultural Club, Champhai panin la sakna kingaikhia a, tua pen Bethel Veng VCP Pu Lalsanglura Zote in thugenna tawh hong zom hi. Tua khit ciangin T. P Khaw Lian in zaila tawh siam takin hong awi a, Pa Hang Thawn Tuang, Treasurer, ZCSM Hq. in thugenna hun hong neih khit ciangin, Zomi ngeina puan tuamtuam lahna, Zomi nungak leh tangvalte 30 gualin hong nei uh a, etlawmin, a silhte melhohna thutuam hi leh, Zopuan tawh a kizem zitzet mihing pen etlawm mahmah hi.

Tua khit ciangin live music show thupi takin hong zom a, Aizawl pana hong pai Project ZOMUS, Champhai Band leh Zovontawi Bandte in mipite bil cimsak man het loin tum theih ci tuamtuam tawh hong awi ziahziah uh hi. Zomi suang la siam tuamtuamte in hun hong zang uh a, mipite lawpin, lamin diang ziahziah hi. Rev. P. S Za Tuang in hunzawh lungdamkohna hong neih khit ciangin kham lo takin zan hun kizo hi.

October 2, 2013 sun hun pen nai 10:00 in kipan kik a, Master of Ceremony (MC) in T. Sawm Lian pang hi. Chief Guest in Champhai North Constituency MLA Pu T. T Zothansanga kizang a, amah hong tun ciangin Vengthar Unitte in Phiit Lam tawh in pua panin hong lutpih uh a, a tutna ciangah hong kha uh hi.

MC in Pawi pen minam tuamtuamin nei a, gualnopna, kilemna, ki-itna leh kideihsakna hun ahihna leh, tua dingin Pawi zangte khempeuh lungsim kihong takin om kisam hi, ciin, mipite, zingmangte leh tavuan nei ding tuamtuamte vaidawnna a neih khit ciangin Pu Pau Suan Gin, Treasurer, ZCSM Sib-Hq., Champhai in vaidawn thugenna nei hi. Rev. Suan Khan Thang in hun-apna a neih khit ciangin Vaidawnna la, Zomi Cultural Club (ZCC), Champhaite in siam takin …


1.             Tun sung khat piang Cimnuai tate,
                Kawlgam, Vaigam, Sim le Mal ah;
                Gibang khenin laizom melma
                I suak khin ta,
                Sing dang phung lian limbang belin,
                Na minam na ngeina thei lo,
                Na Topa zong phawk nawn loin
                Albang mang liang ding maw?

2.            Tun sung khat piang Cimnuai tate
                Kawlgam Vaigam Sim le Mal ah;
                Gibang khenin singta laiah,
                Saltang khin ta,
                Khangtheilo ni, taikhuaval ta,
                Tuibang gawm ni, laizom teng aw,
                Gual eng lel di’a mimbang a piang
                Sian laitan lah hi lo a.

Lunglau lo aw, Zogam lei aw, sawt nawn lo ding,
                                Sian in lumbang hong sung ding a, Ni hong taang ding;
                                Anbang kong itna ka luankhi, malbang kong kohna ka zaila,
                                Va leng in la, ka laizom teng, hambang va huai dih aw.

3.            Tun sung khat piang Cimnuai tate,
                Kawlgam Vaigam Sim le Mal ah;
                Gibang khenin gual in nuihciam
                Hong lel khin ta;
                Zo Phualva tawh kiciamtehte,
                Va-ak tang ding lungah lau veng,
                Han lungciamin mabang pangkhawm
                Tuibang luang khawm ve ni.

4.            Tun sung khat piang Cimnuai tate,
                Kawlgam Vaigam Sim le Mal ah;
                Gibang khenin mimbang pianna
                Zong phawk nawn lo;
                Sesum minthang leh ka Topa
                Min leh za lian leh ka minam,
                Khek thei kei ning zuak ngam kei ning
                Ka sisan mah gumzaw ning….  Cih la hong sa uh hi.

ZCCte in la a sak zawh uh ciangin thupulakna leh Singapore pan Khuado Pawi zatna tawh kisai hong phawk a, deihsakna lai Dr. Hau Za Cinte nupa in hong khak simkhiatna hong nei a, Khuado Drama lahna Ngur Unit in hong neih khiat ciangin Zomite hunzatna thupite-ah a kihel den Buhtuh laam, Aizawl unitte in hong nei uh hi.

Hall sungah mipi dim phitphet in kitu a, a pua lamah hall sunga zah sanga tamzaw omlaite zong lawp thei mahmah uh hi.

Pu T. T Zothansanga, Chief Guest in thugenna hun hong nei a, Lungdamkohna tawh bul hong panin, Zosuante pen i hihna tak thei loin, mangthang dekin i om uh hi. Tua ahih manin i ngeina, i pau i hamte kembitin, puah a, zuun a, khantohsak a kisapna thu lim takin gen a, Mizogam sungah ngeina a khahsuah pawlkhat om khin a, Zomite pen ngeina kician a neite lakah kihelin, a mangthang loh nading pen Zomite tavuan ahihna thu lim takin gen hi. Mahatma Gandhi in India gam pen huan lianpi sunga paak tuamtuam omkhawm hi, a cih mah bangin, eima ngeina leh pau le ham bit taka I kep leh tuate pen hong etlawm mahmah ding hi, cih thu gen hi. A genzelna-ah, laisinna thupi ngaihsut kisam ahihna thu gen hi. Pilna siamna lo tawh tuhun ciangin bangmah taktak sep theih loh a, tua ahih manin pilna siamna neih nading mah hanciam belin nei dingin a paikhawm mipite vaikhak hi. Minam mangthang tampi om ahih manin Zomite in ngeina khahsuah lo a, a khantoh ding a deihna thu gen belin nei hi.

Pu T.T. Zothansanga pen kum 2012 sunga Best Parliamentarian nominate mi 6 lakah kihel a, A MLA fund pen a bial sunga siikkang inn neilote in inntung khuh  nadinga siikkang lei nadingin zang a, “Bi inn beisakna programme” cih pankhia hi. Aman Pawi zatna hunah nek ding Bawngtal lei nadingin Rs. 30,000 hong pia hi.

Zinmang in thugenna a neih khit ciangin Champhai a la siamte laka khat Zoramthara Hnamte in Zopau ngiat tawh a kiphuak la hong sa a, mipite lungdamin, zakpih ziahziah uh hi. Tua khit ciangin Pa Gin Za Go, President, ZCSM HQ in Khuado Pawi tangthu leh Zomite kisap thu manpha tuamtuam hong gen a, tua pen Zomi Cultural Club in Khuakhai Lam tawh hong zomto uh hi.

ZCC in Khuakhai lam hong neih khit uh ciangin Zomi Innkuan Aizawl panin Vice President, Pa Hang Thawn Tuang in Zomi Innkuan nasepna, kalsuandan leh mai lama ngimna tuamtuam hong pulak a, Zomi Innkuan pen cimawh gentheite huh ding, a diakin meltheih leh u leh nau a nei lo Kawlgam lam pana hong pai, siat tuakte buaipih ding a kiphuan ahihna leh, Zomi Innkuan sum pen gualnopna lamah kizang vet loin, sihna-manna, dongtuakte huhna bekin kizang ahihna thu pulak a, ma a bung khawm a om leh lungdam takin kisang ding ahihna thu pulak hi.

Aksi Lam muhnop tak Aizawl unit in hong lak uh a, tua khit ciangin Paite Tribe Council (PTC)Hq. panin Pu C. Lawmkima, Vice President in PTC kalsuanzia, sep ding leh maban tuamtuam pulakna hun hong nei hi. Aman a genna-ah, PTC in hun sawt pek panin Autonomous District Council na ngen khin uh a, ahi zongin tu ciang kimu lo ahihna leh, i minam pen pangkhawma, a hatzaw sema kalsuan kisam a, tua dingin khangnote in makaite nung i thuap ngam diam? ciin tona bawl hi. A genzelna-ah, A diakin Zomite pen I omna gam tuamtuam-ah mite nuaiah i om uh a, Kawlgam hi ta leh, Manipur hi ta leh, Mizogam sungah mite nuaiah I om uh hi. Tua ahih manin, khantoh nadingin nakpi takin I hanciam kisam hi, ci hi. Tua khit ciangin Pu Dal Khen Khai, President, PTC Hq. in Delhi a zinna report uh, lai poimawh tuamtuam phualpi kumpi a kipiakna thu leh Delhi a tam sunga a kithuahpih mite tungah nakpi takin lungdam ahihna thu banah, sep ding bawl ding tampi om lai a, pankhawma  kisapna thu hong gen hi.


PTC lam pan thugenna hun a man ciangin Pu C. Vanlallawma (Thangkura Pu), Mim Kut Organising Secretary in hun tomcik sung hong zang a, Zopau tawh hong pau bualbualin, upmawh zah sangin siamzaw hi. Khuado Pawi huhna ka pia nuam, ci a, a sang dingin MC sam hi. MC a kiang a tun ciangin a ipte sawk kawikawi a, bangmah nei lo ahih manin piak ding nei lo kik hi. Tua bang mah dinga kilamen khat mah ahi hi. Tua bang ding maha lamet ahi hi.. ama nuntakzia panin….hehehe

Pa Nang Khaw Suan, Aizawl khua in Sahang lu kanna hong neih khit ciangin Hnahlan lam lasim Thangromawia Thomte in Zola tawh hong awi kik a, tua khit ciangin Pa T. Thang, President, Sub – Hq.,Champhai in thugenna hun hong zng hi. Minam tawh kisai, kepcin a kisapna, puah a kisapna, zuun a kisapna, leh thu manpha tampi hong gen hi.

Lungdamkohna, Pa Nang Sian Mung, General Secretary, ZCSM HQ. in hong neih khit ciangin mipite in ding kawmin ZCCte lasak, “Tun sung khat piang Ciimnuai tate…” cih la sa in, a sak khit uh ciangin Rev. V. S Tuang in hunzawh lungdamkohna nei hi.

Hun zawh lian cianga nek pah theih dingin Vaimim leh Bawngsa huankhop in hong ngak gige a, Zomi nungak tangvalte in hong hawmin, kuang nih, kuang thum a ne tawh, tua sanga tamzaw a ne tawh, lim sakna thu a kihilh-hilh tawh, mipi 1500 – 2000 kiim in Khuado Pawi 2013 Pawi ann kine ziahziah hi.

Pawi ann a kinek khit ciangin Ngeina Laam tuamtuam inn tual ah kinei kik a, Phiit Laam, Daak Laam, Sawngsiik Lam, Zangta Lam, leh Khuakhai Laamte Leisenzo, Vapar, New Champhai, Vengthar, Bethel leh ZCCte in hong neih uh a, hih hun man ciangin Mipi in Lamgui kai-in, nuam takin Bethel Community Hall mai kituancil a, khamlo takin hun kizo hi.
 
Hih Khuado Pawi hun tawh kisai a lungdamhuai mahmah pen, Zinmang (Chief Guest)te in hong thupi bawl mahmah uh hi. Zu kham ann khama a kilawm lo lua-a gamta om loin, gualnuam takin pawi kibawl a, Pa H. T Khup in khuadang pana mawtaw zang khempeuh a diesel / petrol siksak a sawm hi mah leh, Petrol Pump kisiatna hangin sikhsak thei lo a, ahi zongin hih banga a kipiakna thupi kisa mahmah hi.

Pawi zatma panin Champhai khua sunga Zomite biakna Pawlpi tuamtuam, ZCSM Unitte, ZCSM HQ leh mi phatuamngaite kipiakhiatna hangin nakpi takin pawi lawhcing a, Aizawl leh Mizogam khua tuamtuam pana hong paikhawm mipite hangin nuam kisa hi. Champhai khua sunga Daily Newspaper leh Cable TV Operatorte banah, DDK lam panin zong hun hong zatpih den uh ahih manin lungdamhuai a, khantohna khat ahi hi. Mai lamah hih banga Khuado Pawi leh Zomi Nam Ni-te zatkhop theih hi leh, cih mipite lunggulhna lianpi om lai hi……

Daihna Cabin | 3.10.2013