Thuthak (News)

Saturday, May 14, 2016

A LIAN MAHMAH HOTKHIATNA THU

A LIAN MAHMAH HOTKHIATNA THU


“A lian mahmah hotkhiatna thu don loin om lecin, bangci mawhna daan pan suakta thei ding na hi hiam?” (Heb 2:3a)

                Mawhna thaman/daan pen sihna hi (Rom. 6:23), tua ahih manin tua sihna (mawhna dan) pan i suahtak ding pen a kisam pelmawh ahi hi. Tua pen Pa Pasian in a Tapa (Jesu Khris) leitungah hong sawlna hang (John 3:16) hi a, mi mawhte, mi khialte zong a, honkhia a, tawntung sihna pan a suahtaksak pen Jesu leitungah hong paina hang ahi hi (Luke 19:10; 1 John 4:9). Jesu pen kiliansak taka mite in na a sepsak ding ut man hiam, a pahtawi ding uh ut man hiam a hong pai hi loin, amah mahmah in mite na sepsakin, a nuntakna leh sihna tungtawna mite ading a thupha a bawl ding beka hong pai hizaw hi (Mat. 20:28; Mark 10:45). Tua ahih manin i maiah hotkhiatna leh sihna daan om ahih manin, a suakta nai lo i hih leh i suahtak theihna lampi Lai Siangtho hong hilhna i kan a, tua lampi i zuih ding ahi hi.

Na piangthak nai hiam?
                Pawlkhat adingin a haihuai leh a cimtakhuai ahi phial zongin, hih dotna pen leitunga ‘dotna thupipen’ hi a, hiden ding hi. Bang hang hiam cih leh piangthak loin a nuam tawntung nuntakna kingah lo ding ahih manin, Jesu hun lai a kidong pen tuhun ciangin zong dotna thupipen hiden a, thukhenna ni hong tun ciang dong dotna thupipen hi den ding hi. A pianthak mite sep ding thupi pen a piangthak nai lo mite piangthakna lampi lah/hilh ahi hi. Piangthak nailote adingin, piangthak dingin hong khak bang om, nuntakna lui a kalsuan hoihlohnate maw, piangthak in mai lamah ka nuntakna lui mah bangin om kik kha leng… cih launa hang maw? Tuate hangin khuamial sungah omden ding maw? Hi lo e, hun lui a mawhnate hong maisak thei Pasian hi a, mai lamah zong hong ompih a thahatna hong guan ding Pasian mah ahi hi. Mihing hatna tawh Pasian muh theih hi leh Jesu leitungah hong pai kisam lo ding hi.
               
Mawh na kisa hiam?
                Zu le sa, numei-pasalna, huaihamna, gitlohna, leh mawhna tuamtuam na bawlna hangin mawh kisa-in, Pasian kiang a zuan ngam lo na hi hiam? Ahih kei leh tuate na bawlloh manin dik kisa-in, midik, hotkhiat kisam lo khawng peuh na kisa kha hiam? Mawhna leh khialhna pen nang tuatdan leh ngaihsutna bek tawh dik khin lo thei a, Lai Siangtho in bangci bangin gen hiam cih pen a poimawhpen hi zaw hi. Bang hang hiam cih leh Lai Siangtho pen Pasian humop, a vanglianpen Pasian tung pana kingah thu kigelhna ahi hi (2 Tim. 3:16).
                Lai Siangtho sungah, mi khempeuh mawh (Rom. 3:23) a, mi khatpeuh in, ‘mawhna nei keng,’ ci a om leh amah leh amah a kikhem hi a, thutak ama sungah om lo hi (1 John 1:8). David in, ‘mawhsa in ka suak a, ka nu hong paai lai nangawin mi mawh ka hi hi’ (Late 50:5) ci hi. Sawltak Paul mahmah in zong Romte a laikhakna sung mahah, mi dik khat zong om lo (3:10), mi khat (Adam) hangin leitungah mawhna om, tua mawhna hangin mi khempeuh thuak ding pen sihna hi (5:12) ci hi.

Mawhna thaman
                Mawhna thaman sihna (Rom. 6:23; c.f. Mat. 25:46) pen Pasian in mi mawh a cihte tunga a piak ding daan ahi hi. Eite thukhenna leh hoihsakna bang hi lo kha ding hi. Ama sunga nuntakna a nei lote tungah daan pia ding cih kician takin kimu hi. Tua mun pen kah leh hagawina hi a (Mat. 13:50; 22:13; Mark 9:43; Jude 7; Mang. 21:8), Jesu in gentehna a zat, mihaupa leh Lazarus nuntakna panin kician takin kimu a, sihna (a nuam leh a hoih na khempeuh a sihna), hellkhuk sung a om mihaupa in, a nuam leh a hoih na khemmpeuh omna mun a om Lazarus kianga a thugente panin sin theih tampi om hi. Mihaupa a kisik mahmah hangin bangmah piang thei nawn lo a, a innkuanpihte adingin a nget hangin piang thei nawn lo hi. I maiah zuih theih ding lampi, a sia/sihna leh a hoih/nuntak tawntungna om a, mihaupa banga a phattuam nawnloh ciang a kisik hi loin, hun manpha om lai-in Amah zuan thei i hih manin mi hamphate i hi hi. Mawhna thaman ngah ding maw, tua thaman tawh kipelh ding? Nang thu hi.

A lian mahmah hotkhiatna
                Tua ahih manin, tua mawhna pan suahtakna dingin, Jesu Khris pen Honpa leh Gumpa a saan kisam a, ‘Kei mawhna hangin hong pai, ka thuak ding teng hong thuaksakin, ka mawhna hangin Kalvari mual tungah kikhencipin si a, kei hong Hon, ka Topa hi’ ci-a hong hotkhiatna saan kisam hi.
                Mihingte hanciam zawhna tawh Pasian kimuzo lo ahih manin Pa Pasian in a Tapa neihsun Jesu Khris leitung ah mi mawhte honkhia dingin hong sawl hi (John 3:16). Amah mahmah (Jesu) in zong, a mangthang mite zong ding leh honkhia ding (Luke 19:10; Mat. 18:11; c.f 1 Tim. 1:15), mite na sem ding ahih kei leh mite ading a nuntakna pia ding (Mark 10:45), Pasian kumpi gam thu pulak a (Luke 4:43) tua munah mite a lut theihna ding a hong pai ahihna thu pulak hi. Siampi lianpen (Heb. 2:17) bangin mawhnei mite leh Pa Pasian kilem theihna ding a nesem ding, mite mawhna puakhia-in (John 1:29), dawite nasepna a beisak ding (1 John 3:8), dawite ukcip leh dawi gama lut ding mite a honkhia ding a hong pai ahi hi.
                Tua hi a, amah a um mi khempeuh in hotkhiatna ngah ding uh a, tua hotkhiatna pen a tawntungin kisia ngei lo ding hi (John 3:16). Ama sung a ki-ap, amah a um mi khempeuh tungah tawntung nuntakna pia a, kisia loin, ama khut sung panin kuamah in sut zo lo ding hi (John 10:28). Amah pen lampi hi a, amah tawn loin kuamah Pa kiang lut lo ding a (14:6), amah a tawn khempeuh hotkhiat hi ding hi (10:9).
                Vantungah siangtho, siangtho ci a kipahtawi hi napi, mihingte hong itna hangin nat le sat, gimna tampi leh sihna thuak dingin Jesu Khris leitungah mihing hong suakna pen eite mawhna hang ahi hi. Tua hi a, tua hong hotkhiatna sang nuam lote pen daan tawh kipelh het lo ding a (Heb 2:3), hotkhiatna a sang, Jesu a nuntakna neite in ahih leh tawntung nuntakna ngah ding uh hi (Rom 6:23). Tua pen gamtatna leh hoihna hang hi loin, Jesu upna hang bek ahi hi (Eph 2:8). Tua ahih manin Jesu hong hotkhiatna sang a, “Ka Topa hi, kei adingin hong si hi” ciin a pulak, a um mite in kisia loin a kisia thei lo tawntung nuntakna ngah ding hi (Joh 3:16; Rom 10:9-10).

Thukhupna
                Kamsang Isaiah in, “A kimuh theih hun laiin Topa zong unla, amah a nai om lai-in thu ngen un” (Is 55:6) ci a, Sawltak Paul in Korin khua mite a laikhakna sungah, “tuhun pen a hun hoih hi a, tuhun pen hotkhiatna hun hita hi” (2 Kor 6:2) ciin na gen hi. Tua ahih manin tawntung gimthuakna sungah lutlohna ding lampi Pa Pasian in Tapa Jesu Khris tungtawnin hong bawlsak a, tua lampi pen zuih/up ding ahi hi. Tua a um mite tungah Pasian in hehpihna hangin sihna panin hotkhiatna ngahsak a (Efe 2:5), tua mite pen Kha Siangtho pia in ama mi ahihna uh ciamteh hi (Eph 1:13). Tua hi a, mihing hatna leh hoihna hi loin, Pasian hehpihna hang a Kha Siangtho makaihna tawh nungta in piangthakte in gah (Gal 5:22-26) a gahkhia thei kihizaw hi. Tawntung gimna leh tawntung nopsakna, tawntung kahna leh lungdamna  i teel theih dingin i maiah om hi; koi teelzaw ding?


~ T. Sawm Lian, Daihna Cabin

ACA-ETS, May 2016

Thursday, May 12, 2016

TUHUN LEITUNG PAIZIA

TUHUN LEITUNG PAIZIA

Lai Siangtho sungah tuhun pen, ‘hun hoih lo ahih manin hun khempeuh a hoih lama zat hun’ (Efe. 5:16), ‘hun nunung’ (Heb. 1:2; 1 Pet. 1:20), ‘Jesu hong hotkhiatna saan hun’ (2 Kor. 6:1), ‘zan khuamial (haksatna leh migi lo sa gilote gamtat hun), khuavak dekdek (Jesu hong paikik hun) tawh kibang’ (Rom. 13:11,12) ahihna, ‘mi siangtho (thu-ummite) leh thu-umlote kikhenna hun hong tung ding ahihna leh tua hun pen ni leh nai kuaman thei lo, Jesu mahmah leh vantungmite in zong thei lo, Pa Pasian bekin thei’ ahihna Jesu in leitungah a om laiin gen hi (Mat. 24:36). Hih a tungate banah, hun nunung ciang thupiang dingte kigelhna Lai Siangtho sungah tampi om a, Jesu genna leh Sawltak Paul gelhna tungtawnin tuhun leitung paizia tawh tawmkhat i en ding hi. 
 
Hun nunung a thupiang dingte
Jesu in hun nunung ciangin, Amah (Jesu) min suangin mi tampi a kineihkhem om ding  a, mi tampi khemzo ding uh (Matt. 24:5; Mark 13:6; Luke 21:8), minam leh minam, gam leh gam kidona leh thuthang hoihlo tampi om ding (Matt. 24: 6-7; Mark 13:7-8; Luke 21:9-10), kialpi tungin, ziinling leh lim lamdang tuamtuam kimu ding (Matt.24:7-8; Mark 13:8; Luke 21:11), thu-ummite in thahna leh huatna thuak ding (Matt. 24:9; Mark 13:9-11; Luke 21:12-15), leitung mite lakah kihuatna leh kilehhekna om ding (Matt.24:10; Mark 13:12-13; Luke 21:16-17), kamsang zuau thei tampi omin, mi khem ding uh (Matt.24,11), gitlohna khangin itna kiam ding a, muanhuai taka nungtate hotkhiat hi ding (Matt. 24:12-13; Mark 13:13; Luke 21:19) ahihna, leh leitungbup ah lungdamna thu (gospel) kipulak ding hi (Matt. 24:14; Mark 13:10)ciin na kum tulnih val paisa in na gen khin hi.
Sawltak Paul in zong, hun nunung ciangin amau angsung ding bek a ngaihsun, a huaiham, a kisial, a kihisak, mi zahko, nu leh pate’ thu mang lo, lungdam theihna mel nei lo, biakna lungsim nei lo,  mi a khual lo, hehpihna nei loin, mi gensia-in, ngongtatin, kihtakhuai-in, thuhoih deih loin, ciampelin, thu khual loin, kiphasak gawpin, Pasian don loin pumpi nopsakna bek deihin,  biakna thu a puathamteng zui napi-in biakna hangin vangliatna thu a omte deih lo leh thuhoih lo a kithutuak mi tampi om ding ahihna gelh hi (2 Tim. 3:1-9).

Tuhun Leitung Paizia
Tua banga i kiginkholh theihna ding a hun nunung a thupiangte hong hilh daudauna bang hang hi ding hiam? Eite hong hehpihna hang hi a, kigingkhol a, Amah i zuatna ding hun manpha hong bawlsak ahihna leh ‘hehpihna hun’ bei dekdek ahih manin tua hun sungin hotkhiatna i ngah ding hong deihsakna hang ahi hi (2 Pet. 3:9). A tunga i gen, hun nunung cianga thupiang dingte leh tuhun a i bil a i zak leh i mit a i muhte kizopna a nei hiam? Tuate tung nai kei i ci hiam?  
                India gam pen biakna khempeuh suahtakna gam khat hi ciin ngeina bu sungah kigelh hi. Ahi zongin biakna hanga kibawlsiatna a tam mahmahna gam khat ahi hi. Kum 2015 July 9 in India gam Hindu gama a bawl nuam kipawlna VHP makai Ashok Singhal in, “Kum 2014 kiteelna a BJP zawhna pen India gama kikhelna dinga bul kipatna hi” ci a, “Kum 800 sung saltanna panin suakta in, kum 2020 ciang India pen Hindu gam (Hindu nation) hi ding a, kum 2030 ciang leitung buppi Hindu gam hi ta ding hi” ciin July 10, 2015 in gen hi. Amah bek zong hi lo, makai pawlkhat in “India gam pen Hindu gam ahih manin Hindu ngeina leh biakna a zui ut lote gam dangah pai mai hen” cih thu bang gengen uh a, India gam sungah biakna hanga buaina lian semsem lai leh kilawm hi.
                Thungetna tawh a kiphutkhia gam hi, ci-a Khristiante gam khat leh lungdamna thu tangko a leitung mun tuamtuam a vei leh nasepna phualpi khat ahi USA a thukhenzum lianpen ahi Supreme Court in June 2015 in neih kibang kiteenna (same-sex marriage) pen a gamsung state sawmnga-ah thukhun/ngeina tawh kituak hi ciin pulak hi. Hih pen mi tampi in a deihloh hangin thukimna bawl a tamzawte in thukim mawk uh ahih manin a thukimlote mat a, daan piak theih hi mawk hi. Tua bek hi lo, pawlpite lakah zong neih kibang kiteenna a sang, bek tham lo pawlpi sia (siampi) ding-a a zang bang omta hi. Tua banah, England gamah zong neih kibang kiteen phalna pawlpi sungah zat ding a deih honpi khat om a, pawlpi sungah ngaihsutna kibatlohna lianpi om hi.
Pasian in a huat mahmah neih kibang kiteenna pen USA kihelin gam 22 in phal ta a, tua gam lakah ‘Khristian gam’ kici thei, Khristian milip tamzawkna gam bangzah hiam om hi. Gtna’n, Norway (Khristian 91.08%), Canada (72.07%), UK (59.66%), Brazil (91.40%), France (61.14%), Argentina (89.28%), S. Africa (75.24%), Portugal (94.40%). Khristian tampite phualpi khat ahi Italy gamah zong neih kibang kiteen phalsak ding ngetna in mi tampi in January 2016 in lamzuihna nei uh hi.
                India gamah, nupa hi lo, nungak leh tangval teenkhopna (live-in relationship) pen tuhun nuntakna adingin a saan theih leh thusia bawl hi lo (accepted norms in the society and it is not a crime) ciin Supreme Court in khensat a, justice Dipak Misra leh Prafulla C. Pant in July 24, 2015 in pulak uh hi. Mi pawlkhat in hih pen neih kibangte kiteeen phalna ding lampi khat hi, ci uh hi.
                Nung kum(2015) mah July 25 in leitungbup a Satan pawlpite kimuhkhopna lianpen (largest public satanic ceremony in history) Detroit, USA ah om a, tua hunah Satan lim, Baphomet kici honna om hi. Mi pawlkhat in hih hi dan a Satan pawlpite kalsuan hoih sa lo hi mah leh, Jax Blackmore, Satanic Temple of Detroit a director in mite in a biakna uh ‘theisiam lo uh’ hi ciin a langpante tungah a lungkimlohna pulak ngam hi.  
July 28, 2015 in Australia gam, Queensland, Toogoom khuami kum 71 a pha Brian Leonard Golightly Marshall in “Jesu ka hi; vantung pan leitungah hong pai ka hi hi” ci hi. A khut sung a meimapawnte zong (Jesu) singlamteh tungah a kikhetcipna mate hi ci a, nungzui bangzah hiam nei ta hiin gen hi.
                Kenya gama Khristiante in Al-Shabaabte laka haksatna a tuakna khawng, China gama communistte hanga Khristiante thuakna khawng, Middle East buaina hanga Khristiante thuakna pen Lai Siangtho in Pasian a um mite thuak ding a a gente hi kei, ci zel ding maw?
                Open Doors International in World Watch List kici January 2016 a pulakna sungah Middle East gamte pen leitungbup a Khristiante a kibawlsiatna leh kithah tamna mun pen hi cih kimu hi. Hih list a bawlna uh panin a kizomin kum 14 sung North Korea gam pen leitungbup a Khristian a bawlsia pen gam hi a, Iraq, Eritrea, Afghanistan, Syria, Pakistan, Somalia, Sudan, Iran, Libya cihte in zom a, India pen nambat 17-na-ah omin (2015 in 21-na), Myanmar pen nambat 23-na-ah om hi. Kum 2015 report panin Gam 50 pen Khristiante teenna ding a lauhuai mahmah hi, ciin pulak uh a, tua laka gam 40 pen Muslimte gam ahi hi. Nov. 1, 2013 – Oct. 31, 2014 sungin Khristian 4,344 kithat a (kum 2013 in 2,123), biakinn 1,062 kibuluh hi, cih leh North Korea gama mi 70,000 kiim Khristian ahihna uh hangin thong sungah kikhum a, Irag gama Khristian za laka sawm sagih in a gam uh nusia uh cih report pan kimu hi. Tua banah, bawlsiatna pen uang semsem ding dinmun ah om lai hi.
North Korea in Hydrogen bomb kici, Atom bomb sang a lauhuaizaw lawhcing takin ensin (test) uh ahihna thu January 6, 2016 in pulak hi. ISIS kici, Muslim guh mahmahte in Muslim ngeina tawh kivaipuak ding deihna hangin gam bangzah hiam amau ukna nuaiah koih a sawmna uh hangin buaina lianpi om a, a deih lo, a lehdo om mah leh tuate zong kikhen lai ahih manin amau leh amau zong kibuaisak ding lauhuai mahmah hi. Galvan, thau, tank, vanleng hoih nono zangin Middle East gam sungah thauvui thautang lengin, galpi piang a, leitungbup in a buaipih uh hi mawk hi.
I kiim i kiang mahmah en le hang zong, Khristian gam kici sungah biakinn kidensiatsakna, khua kihalsakna, inn halna, ziinling, mencim, tuikhang, leh thuthang tuamtuam, nidang a i zak ngeiloh thu tampi kiza hi. Leitung thupiang, thuthak i zakte, Lai Siangtho deihloh leh hun nunung cianga thupiang dinga kigente hong tam mahmah ta hi. Hihte khempeuh pen Ni nunung hong tun dek (Mat 24:6,8) ciang a thupiang ding a kigenkholte ahi hi (24:3-44).

A buaihuai mahmah
A buaihuai mahmah bel, mihingte ngaihsutna leh Pasian ngaihsutna a kibatloh ahi hi. Mihing tuatna leh Pasian tuatna kibang lo a, Pasian in a vaihawmna pen mihing deihna leh hoihsak hi khin lo hi. Amah, Pasian mahmah, Pa, Tapa leh Kha Siangtho, Pasian khat ahihna leh To thum ahihna pen mihing tuatna tawh kician sitset a tuat theih hi lo a, mihingte theihsiam leh ahihna bang lianliana theih zawhloh ahihna pen a vanliangpen, a thupipen leh biaktak ahihna hi zaw hi. Mihingte’n thukhenna hun hong tung ding cih kician taka i theih leh a hun theihcianloh bang ahi hi. Pasian in i theih ding ciang khat na koih a, mihingte theih batloh a baan-ah nidang ciang i theih ding zong koih lai hi.
                Tua mah bangin, mihingte tungah, “tuhun pen hun nunung hi” ci-a kamsangte leh ama mizatte tungtawna hong pulakna zong mihingte ngaihsutna leh, ni leh kum tuatdan tawh hong kibang lo thei hi. Mihingte tuatna a kum khat pen Topa adingin kum kum tul khat bang hi thei a, kum tulkhat pen ni khat bang hi thei hi (2 Pet. 3:8). Amah in ‘naai’ (near) a cih pen bang hun hi ding, kum khat maw, Nipi kal khat maw, kum tulkhat maw, i theihpih om lo hi.
                Ni nunung pen leitungbup a minam kim tungah lungdamna thu a kipulak khit ciang hong tung ding hi (Mat. 24:14) a cih bang zong, Aman ‘minam’ a cih bang ciang hi ding? Minam i cih leh Ama cih kibang lo kha thei a, Ama tuatna ah minam bangzah in lungdamna thu za nai lo, cih thei lo i hih manin bangbang hong tung leh zong, ama vaihawmna banga lungkim thei ding leh, Jesu in mihaupa leh Lazarus tangthu a gentehna a mihaupa banga hell khuk pan kisik lo dingin hun hoih i neih laiin Amah i zot a, i saan kisam hi.

Hun nunung i cih ciang…
                Hun nunung hi, i (Lai Siangtho in a) cih ciangin bangmah sem nawn lo a tua ‘Ni’ ngak ding cihna hi lo hi. I sepna, i sinna, i kalsuanna tuamtuamte citak leh muanhuai takin zomto zel ding hi hang; Pasian leh mihingte hun tuatdan kibang lo thei ahih manin. Lungdamna thu tangko nasep sem zelin, kum sawnnih, sawmnga leh a tamzaw tan geelkholhna i nei-in, i sem toto ding hi. Lai simin, kimawl-in, inn lamin, pilna siamna ngahna dingin nakpi takin i hanciam veve ding a, nek le dawn, sum le paite i zong veve ding hi.
Leitung a Khristiante lakah hong tung ding hun tawh kisai ngaihsutna kibang lo tampi om hi. Jesu mahmah van panin hong pai sukin kum tulkhat manna kumpigam hong phut ding a lamen pawl om a, pawlkhat in Jesu hong pai ma-in ‘gimna lianpi’ hong tung ding hi, cih ngaihsutna a nei pawl om hi. Pawlkhat leuleu in misiangtho laktohna (rapture) hong tung ding a, tua khit ciangin ‘gimna lianpi’ hong tungin, tua khit ciangin Jesu in kum tulkhat leitungah vaihawm ding hi, a ci pawl zong om hi. Bangbang ahi zongin, i saandan a tuamtuam ahi phial zongin, ‘Ni nunung’ pen thukhenna (a hoih leh hoih lo kikhenna) ahih kei leh gimna lianpi, lungdamna leh kah leh hagawina hong tun hun ding hi, cih ki-um ciat hi. Tua ahih manin tua hun pen hong tung pelmawh ding ahih manin tua hunah Jesu tawh a lungdamkhawm dingin a kiginsa in i om ding kisam hi.

Thukhupna
                A lauhuai thu leh lauh theih ding a Lai Siangtho sunga thute zang hi loin, tuhun i nuntakna pen bang hun hiam cih kan a, mawhna sungah a kibual, a piangthak nai lote adingin hun manpha om lai, ‘hehpihna hun’ bei dekdek cih Lai Siangtho in a gensa bangin hong tangtung hi, cih a gen nuam i hizaw hi. I nuntak laiin thukhenna ni hong tung kei phial zongin, hun khat teitei ciangin kisi ding ahih manin, tua hun ciangin tawntung nuntakna ngah-in vangam-ah pai ding maw, hell khuk sungah cih pen ngaihsun ding kisam hi. Tua hi a, Sawltak Paul in, ‘tua ni’ pen naita a, Satan ukna (khuazing) pen bei dekdekin, Pasian ukna (khuavak) hong tung dekdek ci hi. Moses in zong Late 90 sungah, a damsung ni (tomcik, manpha taka zang ding a) sim siam a utna leh tua tungtawna pilna ngah ding ahihna pulak hi. Na damsung hun bang ci bangin na zang a, pello-a hong tung ding ‘Topa Ni’ hong tung leh lungdam takin Ama kiang na zuan diam? Lai Siangtho in a gen, hun nunung cianga thupiang dingte pen tuhun a thupiangte hi mai lo hiam? Bil neite in za-in, ngaihsutna a nei theite in tuhun pen bang hun hiam cih ngaihsun ta hen!


~ T. Sawm Lian, Daihna Cabin

ACA-ETS, May 2016

Monday, May 9, 2016

A KISAM MASAPEN

A KISAM MASAPEN

Paunak khat ah, “Nute a damna innkuan cidam a, pate a damna minam cidam hi....” ciin kigen hi. Hih damna pen bang ahi tam? Koi pan kingah thei ding hiam? cih pen a ngaihsuthuai leh theician a kisam mahmah ahi hi.

Zomite paunak ah, “Sakhi a pi san, a no san” cih om a, mihingte leitung nuntakna-ah a dikna ciang om hi. Mi khempeuh tungah a dik kimloh hangin, hih pen a tamzaw-ah dik mahmah hi. Lai Siangtho sungah zong, mihoih lo tung panin gah hoih lo gah ahihna leh, singkung cidamte a gah zong limci ahihna thu kimu hi (Mat 7:15-20). Tua ahih leh hih gah hoih gah ding, a cidam gah a gah dingin bang kisam hiam?

Lazarus a sih ciangin a sanggamte Mari leh Martha in Jesu om leh si lo ding cih um uh hi. Jesu pen nuntakna hi cih zong thei uh hi. Lazarus sih khit ni li ciang Jesu leh a nungzuite Lazarus sihna khua Bethani ah hong kileh uh a, Martha in va dawn/muakin, “Jesu aw, nang om hi lecin ka sanggampa si lo ding hi. Tu nangawnin na nget peuhpeuh Pasian in hong piak ding ka thei hi” ci hi. Jesu in a Lazarus sihna thu gen masa loin Martha kiangah, “Kei pen thawhkikna leh nuntakna ka hi. Kei hong umte a sih uh hang nungta ding uh a, a nungta lai, kei hong um peuhmah si ngei lo ding hi. Hih thu na um hiam?” (Joh 11:25,26) ciin dotna tawh dawng hi. Hih munah a thupi mahmah khat pen, Jesu in Martha mahmah in amah a um hiam, cih a dotna ahi hi. Midangte adingin nakpi takin nasemin, thungenin, tate adingin a hoih i deih laitakin, eimah mahmah i ci dam lo thei hi. Tua hi a, Jesu pen nuntakna leh thawhkikna hi, cih i um taktak hiam, cih pen nu leh pate in kietcian kisam mahmah hi.

Mipil leh kumpi lian Solomon on Late 127:3 sungah, “En un, tate pen Topa tung pana go (heritage) hi a, suanlekhak pen thaman ahi hi” ciin na gelh hi. Hih munah, tate pen Topa tung pana hong pai ahihna kimu hi. Topa tung pana hong pai ahih manin Topa deihna banga kep leh pattah ding pen nu leh pa (ta neite) vaipuak/mawhpuakna ahi hi. Tua ahih manin Jesu mahmah in zong naupang kep, lampi dik/maan totsak a kisapzia, Jesu a upna uh pan a pialsak, leh naupang lim tak kem lo a, siatna lampi a zuisak mipen leitungah nungtak kei zaw leh ama adingin hoihzaw ding ahihna gen a, “…a ngawng-ah an gawina suang lianpi khat kikhihin, tuipi thuk sungah kikhiasuk leh ama adingin hoih zaw tham pek ding hi” (Mat 18:6) ci liang hi.

Tua ahih manin, tua Pasian tung pana kingah a manpha tate kep pen nasep thupi mahmah leh hoih taka kep pen Pasian deihna ahihna i phawk kisam hi. Ahi zongin, mihing pilna leh siamna, hatna leh cihtheihna bek tawh kep zawh ding hi lo a, Pasian panpihna tawh, ama thu leh lampi maan hong hilhna tungtawna makaih hoih theih hi bek ding hi. Tua hih manin, midang hi masa loin ei (nu leh pate) mahmah in Jesu i neih kisam a, amah nei lopi-in bel lampi maan, lampi dik leh tawntung nuntakna lampi kisinsak, tawntung lampi ah kimakaih theih lo ding hi. Bang hang hiam cih leh mitttaw leh mittaw lampi maan/dik ah kimakaih theih lo, lampi maan/dik kilak theih lo ahihna thu Jesu in genkhin hi (Mat 15:14b).

Na tampi i sem uh a, ngaihsutna tampi i zang uh a, sum tampi beiin, hun tampi tate hoih theihna dingin i hanciam hi. Ahi zongin, Jesu mah masak kha lo i hih manin i lamet leh i sepgimna zahin lawhcing lo hi kha mai thei hi hang. Luke 10:38-42 sunga Martha inn a Jesu a paina thu panin enkik le hang: Martha inn a tun ciangin Jesu kiangah Martha nau Mari tu-in, Jesu kiangah omden hi. Martha pen nasemin buai mahmah a, heh zawzenin, Jesu kianga om a nau mawhsak zawsop hi. Ahi zongin Jesu in, Martha dik/maan sa tuan loin, a kianga om Mari in hih ding diktak, sep ding maantak sem ahihna thu gen zawsop hi. Hih mun panin sin ding thupi mahmah om pen, na lim sep lua, kibuaisakin, gim le tawl kisa-in Jesu kiang, Jesu thu le la, Jesu deihna ngaihsun man lo liang kha zel hi hang. Amah mangngilh leh phawk kha lo liang a tua nasepna-ah Jesu lungdam tuan lo cih kimu hi. Martha in a mawhsak Jesu kianga om Mari pen Jesu in, “Mari in a kisam na pen a semsem ahih manin a nasep kikhawlsak lo ding hi” ci hi. Martha muhna pana om maimai, bangmah sem lo Mari pen, Jesu muhna panin na hoih sem, sep ding a kisam penpen a sem ahi hi.

Nu leh pa, ta nei (leh a nei lai ding khangnote) in lim takin ngaihsuthuai hi. ‘Thankhik ta neih,’ cih khat, nei napi neih zawh ciang mangngilh pah vingveng dan a, Pasian tung pana go (heritage) pen koih ding hi zenzen lo hi. Banah, tate a dingin nu leh pa pen etteh ding masapen ahih manin amaute zuih, sep, leh kalsuanzia dinga hoih lote zat hetloh ding ahi hi. Tuate, ‘tate adingin zong hoih lo hi’ cih thei napi a, i kideek zawh kei a, i zatzat or tua banga i nuntaktak leh, tate in hong etteh a, nu leh pate sep hoih lo, zat hoih lote hong sep/zat uh ciang midang mawhsak loin, ei, nu leh pa (a etteh pente uh) hang hi cih i saan/pom kisam hi.

Na tate hangin na lunggim hiam? Na tate nuntakzia hangin khasia in na kap hiam? Na tate hangin maizumna leh mindaina na thuak hiam? Lim takin ngaihsun in. Nang’ gamtatzia hong zuihna hanga tuate a tung hiam? Pasian lamah na makaih ngeiloh hangin tuate a tung ahizaw hiam? Na tate lampi maan a tot theih laiin hilh lo na hih manin tun hilh zawh nawnloh ding zahin a buaihuai hiam? Tua bang ahih leh zong nang mahmah kikhel-in Topa samin, Topa tungah ap-in, nuntakna a hei thei Pasian kiangah na ap ngei hiam? “Kei hang hi, kei ka kibawlphat kisam,” ciin nangmah mahmah pan kibawlphat kisam ahihna na phawk hiam? Phamawh kei, ciin Pasian tung pana hong pai go pen a thupina kimangngilh bawl zel ding maw? A gam leh a dikna (Mat 6:33) zong masa loin, ei deihna, hoihsakna leh nopsakna bek i thupingaihsut lua kha hiam?

Lai Siangtho sungah ‘Topa zahtakna pen pilna kipatna hi’ ci a (Late 111:10; Pau 9:10), Jeremiah laibu sungah, ‘Topa a muang mite thupha ngah hi a, amau (thupha ngah mite) pen guun gei a kisuan singkungte,  a zung tui omna ciang a thukpi sungah a tum bang hi a, tua singkungte pen nisa lua leh guahzuklohna hangin bangmah nawnkaina om loin a tehte hing denin, gah limci a gahkhia tawntung hi’ (Jer 17:7-8) ci hi. Tate makaih siamna ding pilna, tate tungah gahpha gahhoih gahkhia dingin zong Topa zahtakna, amah muanna kisam masa cih kilang hi.

Tate kep siam pen a haksa lua mahmah leh, mihing pilna leh siamna bek tawh kep zawh theih hi lo ding hi. Kem zo ning, pantah zo ning, mi lian mi thupi suaksak ning, ciin kuaman genkhol thei lo hi. Hoih tak leh pha taka Pasian deihna leh Pasian thu tawh makaih pen nu leh pate vaipuak (responsibilities) hi a, a gahkhiasak ding, a lawhcinna pen Pasian thuthu hizaw hi. Tua hi a, kician takin Lai Siangtho in, “Naupang khat a neu laiin lampi maan tawnsak lecin, a teek dongin lam pial nawn lo ding hi” (Pau 22:6) ciin hong hilh mah bangin, tua lampi maan/dik a tawnsak dingin nu leh pate i ci a dam hiam? Tua lampi maan pen i thei hiam? Tua dingin a kisam masapen Jesu i nei hiam?

  
~ T. Sawm Lian, Daihna Cabin

ACA-ETS, May 2016

Friday, April 29, 2016

THUMANNA (OBEDIENCE)

THUMANNA (OBEDIENCE)

Bucinlohna leitung a Khristian nuntakna-ah a kisam leh a poimawh mahmah Pasian thumanna ahi hi. Pasian thumang, Pasian thu banga nungta cih ciangin thu tampi om thei ding a, Pasian thu tawh kituak a nu leh pa, sia leh makaite thumanna zong kihel ding hi. Lai Siangtho sunga Khristiante nuntakzia ding a kigelh banga kalsuanna leh, Lai Siangtho sung a mihangsan paimasate leh Pasian in a teeltuam minam Israelte tangthu panin zong thumanna manphatna tampi muh theih leh sin theih om ding hi. Tuate laka khat, sehnel gam sunga Israel mite nuntakzia panin sin theih leh etteh theih ding pawlkhat om dingin lamen ka hih manin tuate kong luikhia hi.
 
Meii leh meikhuam
Israel mite pen Izipt pan a paikhiat zawh uh kum nih khit ciang, sehnel gam sungah Pasian in meii (leh meipi) tawh a makaihna thu Gamlakvakna sungah kimu hi. Sehnel gam sungah Pasian in a mite a ompihna a lahkhiatna dingin meii zang zel hi. Gam 9:15-23 sunga kimu bangin, biakbuk (tabernacle) a kibawl khit uh ciangin tua mun pen meii in tuam a, nitak pan zingsang dong meikuang (fire) tawh kibangin biakbuk tungah om hi. Tua meii, a omna tung uh pan a paikhiat ciangin amau zong kalsuan khia uh a, meii a tat/kikhinloh ciangin amau zong giahphual satin tawlnga uh hi. Pasian in meii zangin Israel mite makaih hi. Khatvei leh meii pen biakbuk tungah ni tawmcik bek a om hun om a, khatvei leh zankhat bek omin, zingsang ciang kikhin a, Israelte in tua meii zui-in kalsuan uh hi. Sun ahi a, zan ahi zongin biakbuk tung panin meii a kilakkhiat hunhun pen amau zong a paikhiat hun ding uh hi pah hi.

Buaihuai mahmah ding
Thumanna kici pen a nuam hi lo a, haksa mahmahin, ahi zongin manpha hi. Israel mite sehnel gam sung-a a nuntakzia uh panin zong kimu hi. Meii pai leh pailoh-ah amau zong a paikhiat ding leh paikhiatloh ding uh kinga ahih manin buaihuai mahmah ding hi. Mipi 20,00,000 kiim, sun in paikhia ding maw zan in paikhia ding, kha khat om ding maw, kum khat om ding? Bangmah a kithei lo a nuntakna uh pen baih ding hiam? A lup uh ciang zana paikhia thei dinga a kigin uh kul ding a, zing tho in nasep sawm leh uh zong kiginden kul ding hi. Huan bawl ding maw, tui bangzah tawi khol ding, naupangte vakmang kalin pai kul kha leh… ngaihsutna tampi tawh kiginkholh den kul ding hi.
                Tua ci banga a nuam het lo ding Pasian makaihna tawh kalsuan uh a, thumanlohna hangin Pasian dan piakna in sehnel gamah kum sawmli sung bang a om uh hangin, tua mawhna hanga lametbei leh kuncip mai loin, Kanan gam a tun theihna ding un Pasian makaihna a zui kik diamdiamte suan le khakte Kanan gam tung uh hi. 

Tuhun bang hi leh…
                Tuhun in bel tua bang dana Pasian in a tuam vilvel a hong makaih ding bel uphuai lo hi. Ahi zongin tua hun lai in eite om hi leng phun bekbek tawh i hun i beisak kha diam? ‘Pasian thu hi, Pasian deihna hi’ cih thei napi in zong i phunphun diam? Pasian thu zui a, kiging den, ahih kei leh kiginloh lai a paikhiat vatvat pen cimtakin mun khatpeuh ah i tawlnga mai diam? Pasian thu leh makaihna sangin eima deihna liansak lua-in, i suan le khakte Kanan gam lut loin sehnel gamah i khang/minam i beisak nuamzaw mai diam? Makaite mawhsakin, nu leh pate demin, hong makaih dan uh leh a gamtat dan uh haihuai i sa diam?
                Pawlpi kalsuanna khatpeuh ah, kalsuanna khatpeuh (a haihuai tawh a kibang phial zong), a nuam kei phial zong, Pasian deihdan makaihna ahih ding thupi a, kimakaihzia pen kimakaihna dinga Pasian in hong piak Lai Siangtho tawh a kituak hiam cih pen i ngaihsutden ding deihhuai hi. A nuam, a haksa lo bekbek deihna hangin pawlpi kalsuanna pen Pasian thu tawh a kituakloh hun bang om thei hi. Tua banah mipite mahmah zong, pawlpi kalsuanna pen Pasian thu tawh kituak napi ei deihna tawh a kibatloh manin kiphunphun thei hi. “Ka ngaihsutna pen Pasian thu tawh a kituak mah hiam? Ka pawlpi leh ka pawlpi mite, ka makaite ka muhdan zong a dik mah hiam?” cih pen ngaihsut ding thupi hi.

Thumanna gah
                Thudik, thuman tawh thumang taka nuntak pen a gah om teitei a, limci hi. Tua mah bangin a hoih lo a gamtatna in zong gah nei a, limci lo hi. Israel mite in Pasian thu a manlohna uh hangin sehnel gam sungah kum sawmli vakvaiin, Izipt a piang Joshua leh Kaleb lo siah a sihkhit uh hangin, Pasian thu nial paisuak lo uh ahih manin a suan leh khakte uh Kanan gam tung veve uh hi. Thumang loin a siat gamtat nilohte suan le khakte pen beimang lel hi.
                Mihing i hih manin khatvei leh khialin, mawhna-ah i kibual hun om hi. Ahi zongin, tua bang nuntakna pen ‘hoih lo hi, Pasian in deih lo hi,’ cih thei a, Pasian deihna a zong a, Amah a zuan mite pen leitunga ‘mi hamphate’ ahi uh hi. A gah pen amau tektek in zong a saan uh om ding a, a suan leh khakte in a saan zong om ding hi. Pawlpi sung khawngah zong, haksatna tampi thuak a, Pasian leh a pawlpi ading a gentheihna a thuak, a citak mahmahte pen Pasian in a gah a lohsak hun pen kimupah hi. Ahi zongin, thumanna pen thuakna leh supna tawh kigamla het lo hi!

Ahi zongin… Pilvanhuai
                Pasian thu pen a thupipen leh a kisampen ahih manin gen leh pulak tampen hi a, kikhemna tamna pen zong ahi hi. Tuhun mah bangin, Jesu hun lai pekin zong upna paikhial leh Pasian thu tawh a kibang mahmah thu tampi om a, tuate lak panin pilvanhuai mahmah hi.
                Mi pawlkhat in ‘… tua Pasian’ Kha Siangtho [no sunga om] na dahsak kei un’ (Eph 4:30) siksanin, amau utdan leh hoihsakdan, amau pumpi deihna leh kalsuanzia bek hoihsa-in, Pasian thu zul-ah Pasian minin na sem uh hi. Tua bang mite in thu a gen uh, ahih kei leh na khatpeuh a sep uh ciang mi a zawhnopna uh hangin Kha Siangtho dahsakloh ding thu lim gen mahmah thei uh hi. Tuate in thuzawh honpi khat nei-in, pawlpi khang mahmah leh mite in thugen siam a sak mahmahte khawng zong hi zawsop thei uh a, ahi zongin thudik leh Pasian thutak taktak hi lo thei hi (2 Pet 2:1-3).
                Cihnopna-ah, Pasian thu pen thupi lua ahih manin kikhemna dingin zong zat baihpen, mi in zong um baihpen hi. Makaite thu man ding cih hangin Pasian thu tawh a kituak kei leh man ding cihna hi tuan lo hi. Mi pawlkhat in amau meetna ding hiam, gualzawhna ding hiam, thahatna ding hiamin makaite thu man ding hi, ci pongmawk thei uh a, tua hunah kha tuamtuam thu khawng zangin, ‘Kha Siangtho dahsak kei unla, ka gen bangin gamta-in, ka thu zui un’ zong ci thei uh hi. Tuate thu man pen Kha Siangtho lungdamsakna hi loin, dahsakna hizaw a, Lai Siangtho in, kha khempeuh um lo ding leh Pasian kiang pan hong pai taktak mah ahi hiam cih kantel (test) dingin hong hilh hi (1 John 4:1). 
                Khristian nuntakna pen ukcipna gam Izipt pana a suakta Israelte nuntakna mah tawh kibang hi. A haksa mahmah Tuipi San kan khit ciangin zong gaal le sa bei loin, tui duh dangtakin haksatna tampi mah nawk toto-in Izipt gam a ngaih mahmah hun uh bang zong tam mahmah hi. Tua mah bangin Jesu sisan sungah mawhna tawh kisawp khit ciangin buaina, ze-etna, leh haksatna a bei pah ding hi zenzen lo hi. Khristian kici, mi piangthakte pen vantungmite mah banga siangtho leh paubanna om lo hi zenzen lo hi. Gal do ding, haksatna nawk ding, gimna thuak ding pianthak ma sangin tamzaw thei a, nidang a kiniamkhiat thei lote zong Jesu min hangin kiniamkhiat kul a, nidang a lauhnei lote zong Jesu hangin a gap lo leh a guallel a panhun om a, kha khempeuh sang lo dingin sittel a kisap hun leh nidang a thumang lote zong Jesu hangin thuman kisam hi. Tuate pen Pasian deihna ahih manin ama mite in sep/zuih ding hizaw hi.

Thukhupna
                Gam 9:23 sungah, “Topa’ thupiakna tawh amaute in giahphual sat uh a, Topa’ thupiakna mah tawh amaute dingkhia uh hi. Topa in Moses a thupiak bangin amaute in Topa thu mang uh hi” cih kimu a, thupi hi. Tung lam panin Pasian in Moses tungtawnin a thupiak zui diamdiam uh hi. Kamsang dang, mangmu thei tuamtuam, kamsang zuau thei tuamtuamte thu zui loin, a minam siatna ding, Pasian tawh a kizopna a siatlohna dingin Moses tungtawna thu omte mang uh hi. I pawlpi sungah zong, a ut peuh, a man peuh, a lawp vat khatpeuh, mu le mal nei meel lote thu peuh i zui kha hiam? Lai Siangtho, Pasian thu tawh a kituak leh kituakloh kantel lopi in Kha nasep, Kha Siangtho sawlna ciin i zuizui kha hiam? Kha Siangtho dahsak ding i lau luatna hangin Jesu pumpi (pawlpi) sung buaiin, Kha Siangtho taktak i dahsak kha zawsop hiam? Thumanlohna hangin a dahsak theih mah bangin, thumaan lo manna hangin zong Kha Siangtho dah thei veve hi. Lai Siangtho in Khris a kineikhem (Mat 24:5), kamsang kineihkhem (24:11; 2 Pet 2:1), mi’ inn a hawhsim khiankhianin thuhoih lo tawh mi a thuzawh sawm (2 Tim 3:6) om ding ahihna leh tuate thu zui/mang lo dingin hong hilhkhol khin hi.
Thumanna pen a nuam hi lo hi. Guallelhna tawh kibat hun om a, maizumna peuh tun thei zawsop hi. Ahi zongin, Khristian nuntakna pen kiniamkhiatna, hong makaih leh hong uk Pasian deihna banga nuntakna hizaw hi. Mihing lamah a haihuai hun om a, nuihsan, pampaih leh bawlsiatna thuak hun zong om thei hi. Ahi zongin tuate pen mihangsan pai masate leh Jesu mahmah in zong a thuak hi a, tuate tawh kipelh sawm a, bangmah seploh pen Khristiante nuntakzia ding hi lo hi. Bangbang i sem a, koikoi-ah i om zong, Pasian deihna kan a, Ama deihna banga thumang taka kalsuan ding pen a thupi pen ahi hi. Tua pen ‘nuntakna’ ahi hi. Sehnel gamah Isreal mite kiginkholhden a kisap mah bangin, a hun leh ni kihei lo, Jesu hong paikik Ni hunah Amah tawh a lungdamkhawm dingin Jesu in kigingden dingin hong vaikhak a (Mat 24:36ff), thumangte thaman pen vantunggam hi ding a, thumang lote ngah ding pen tawntung gimthuakna hi ding hi.


~ T. Sawm Lian, Daihna Cabin

ACA-ETS, 29|04|2016

Monday, February 29, 2016

KUM 2016 ZOMI NAM NI ETKIKNA

KUM 2016 ZOMI  NAM  NI  ETKIKNA


Kum sima Zomite in i thupingaihsut leh hun manpha mahmah a i ngaihsut khat ahi Zomi Nam Ni pen Manipur sunga singtangmite adinga hoih lo bill hanga misi a om manin Manipur gam sungah zat hi kei mah leh, haksatna lian lua om loin nuam takin kizo thei ahih manin lungdamhuai hi. Hih hun thupi zatna tawh kisaiin pawlkhat nung etkik leng…

1.     Hih hun pen kidemna hun hi lo hi. Tai kidemna, a hatzaw leh a zo zawte gualtungtuanna leh thaman ngahna hi peuhmah lo hi. Chin leh Zomi (tai) kidemna zong hi zenzen lo hi. Tua hi a, hih hun pen ukpi khut sung pan mipi suahtakna hun phawkdenna kibawl hi a, ukpite ukna sangin ei sung mahmah i ki-ukcip hiam cih ngaihsuthuai hi. Zomi a deih mahmah pawlkhat Chin a deihte kiangah va kihel om ding a, Chin a deih mahmah lakah Zomite zatna hunah a kihel om ding hi. Kimawhsakhuai lo, kimawhsakna ding hun hi lo hi. Kidemna leh a zo zaw kituhna hi lo hi. A hang om a kihel ahih manun kammal kilawm lo leh mi lungsim natna ding zat kidophuai hi.

2.     Kawlpi ah “Zomi Nam Ni” cih ngiat in ZNCM in phalna a ngahna tungtawnin kamphen kul lo Zomite in ZBCM huang sungah zangkhawm hi. Lampi tungah Zom Nam Ni banner a kisuangte in Kawlpi sung etlawmsak mahmah hi. Hih Zomi Nam Ni tawh kisai ngaihsutzia leh telkhelhna thu tampi kimu a, Zomi min a zadah mahmah pawlkhat vot siduh bangin hong so litlit hi. Zomite in hih hun pen Zomi Nam Ni cih a zat hoih kisa ahih manin a buailuat nang uh om lo hi mah leh, ki-ukcip nopna lungsim, a sangzaw hih ding bek a sawm tinten, amau ngeina leh pau le ham bek a puah nuamte ahih manun heh luat ding zong hi lo a, ‘saipi pai in pau ngeungeu ding hi; ui honin hong naknak hang!’

3.     Hizah ta a Zomite in Zomi min ngiat tawh (Chin kihel loin) a kizatna hong kihatzatna leh hong kilangdona pen Zomi Congress for Democracy (ZCD) hang hi, zong kici thei ding hi. Bang hang hiam cih leh, haksatna tampi kawmkal panin ZNC makaite cihtakna, kuhkalna, kipiakzawhna leh hanciamna Pasian in thupha hong piaksakin, Chin state sunga tualsuak party lakah ZCD bekin MP hong ngah ahih manin Zomi a langdo/hua vilvelte in Zomite kalsuandan, lampi tot pen maan/dik hi, cih hong mu ahih manin, ahih kei leh minam picing khat hihna hong kidawk toto ahih manin Zomi sung buai ding a deih uh hi lel hi; patauh huai lo, buailuatna ding om lo hi.

4.     Mun pawlkhat ah, “Chin Phunpi Ni” ciin a zang om hi. Tuate zong maawhsak huai lua kei. Amau ‘phunpi’ ni a zang uh hi lel ahih manin va tot hiam, va buaisak hiam, va seel hiam kul tuan lo hi. Suakta taka a zat theih uh lungdampih ding hi lel hi. En ‘phunpi’ cih kammal nei lo lel i hih manin ei buai luatna ding om lo lel hi.

5.     Kawlgam khuahun hong kihong zawdeuh ta ahih manin gamkhangto a suakta taka Zomi Nam Ni a zang zelte mah bangin Zomi Nam Ni/Zomi National Day ciin kizang ziahziahta (a zang thei nai lo pawlkhat a om hang) ahih manin mail amah Zomi cih maizum lo, lungnuam leh suakta takin i zat zom zel theih ding lametna lianpi om hi.

Leitung gam tuamtuama Zomi Nam Ni zatna maan, video, leh zatzia kigelhte sim nuam, muh nuam, ngaih nuam mahmah hi. Leitung mun tuamtuam a om Zomite khempeuh Pasian in na omna ciat uh ah hong kithuahpih in, mai kum Zomi Nam Ni zang kik thei dingin Pasian in na sepna, na bawlna uh ah hong makaih hen.

~ T. Sawm Lian
Daihna Cabin || 25|2|2016

Wednesday, January 6, 2016

JESU MITSUAN A KALSUANNA

JESU MITSUAN A KALSUANNA
(Hebru 12:1-3)

Kum thak hong tun ciangin (sia le pha thei) mi khempeuh phial in kiciamna hiam, bang hiam sep ding a hoih, ngaihsutna thak, ngimna thak leh geelna hoih kinei hi. Ni leh hun pen a ngeina bang ahih hangin, mihing’ kum leh ni simna-ah a thak hong hih ciangin i lungsim zong thaksuak se ahih manin, tua hun pen manpha taka zat kisawm ciat hi. I leitung nuntakna mahmah hita leh, i khalam nuntakna mahmah zong khantohna ding lampi i ngaihsutna-ah mainawt a i khantoh theihna dingin Hebru 12:1–3 tungtawnin tha i lakhawm nuam hi.

A Huampi-a Etna
Hebru laibu gelhtu in Khristian nuntakna pen taikidemna (marathon) bangin na genteh hi. Hebru 12 pen Heb. 11 tawh a thupaipi kizom a, a neu 1 – 3 sungah laibu gelhtu in ‘upna tawh haksatna tampi omin hong buaisak ding tampi om mah leh, Jesu mitsuan a, lungkia lo a kalsuan dingin’ hong hanthawn hi. Hih laibu kua gelh hiam cih kician taka a kitheihloh hangin, a gelh ding a ki-um mite – Apollos, Paul, Banabas leh Pricilla lak panin Sawltak Paul mah ki-umpen a,   King James Version kikhen masapen kum 1611 a kikhenah, “The Epistle of the Paul the Apostle to the Hebrews” ciin kigelh hi. Bangbang ahi zongin, a laibubup pen mi tuamtuam in a gelh ahi phial zong, hih mun (12:1-3) pen Sawltak Paul gelh hi ding hi, ciin Lai Siangtho siamte in um uh hi. Bang hang hiam cih leh (a hang tampi lak panin) Sawltak Paul in a laikhak dangte ah zong Khristian nuntakna pen taikidemna tawh na genteh hi (1 Kor. 9:24; 2 Tim. 4:7; Gal. 5:7).  

Khristian Nuntakna leh Taikidemna
               Khristiante pen sih ciang dong a kung lam zuana paipai i hi hi. Tua a kung i tun ciangin i thaman hong kipia ding hi. Taikidemna leh Khristian nuntakna pen a kalsuan dan a kibat hangin a thaman kibang lo hi. Taikidemna-ah a hatpen khatna pan thumna ciang hiam bekin thaman ngah uh a, Khristiante pen tua bang hi lo hi. Taikidemna-ah thaman ngah dingin a nungkik lama taai theih hi lo a, gim luat mana khawl hiam, ei ut dandan a kalsuan theih hi lo hi. Kidemna-ah hat dingin nakpi taka hanciam kisam hi. Khristian nuntakna zong tua bang mah hi; i kiim i kiangah hong buaisak, hong bahsak, hong thanem sak a, hong lungkia sak thei tampi om hi. Tua ahih main, laibu gelhtu in i theihsiam baihna dingin Khristian nuntakna pen taikidemna tawh kibang hi, ciin gentehna hong zang hi kha ding hi.

Kalsuanzia Ding (n.1)
               Hebru 11 sungah upna hanga kalsuan, Pasian mizat mi thupi bangzah hiam tangthu om a,  amau banga kalsuan ding leh, hong thanemsak, hong buaisak, leh i lampi hong khak thei nate, i mawhna leh khialhnate paikhia a, eite zuih ding lampi hong kibawlsak banga nungta dingin hong hilh hi. Kum thak, hun thak-ah, kalsuanzia hoihzaw lamen a i hamciam laiin, tua lampi hong khak thei ding bang teng om? Hong lawhsamsak thei ding bang om? Bang teng hepkhiat kul hiam? Bangci bangin hemkhia ding? cih pen ngaihsut masak kisam hi.
               Khristian nuntakna-ah a kung i tun ciang dong, lampi a kalsuanzia ding kician takin Lai Siangtho sungah kigelh hi. Tua banga nungta thei lo dingin bang teng in hong nawngkaisak hiam? Bang teng satkhiat kul a, bang teng hepkhiat kul hiam? Nidanga mawhna hang a buai a, mainawt zo lo ding a kingaihsutna, khial kha leng, mawh kha leng ciin hong tung nai lo hun peuhin hong buaisak hiam? Upna tawh a kalsuan ngiat mi thupite (Heb. 11 sunga kigelhte) tungtawnin tha la thak ni; tuhun pen hun manpha pen hi.

Jesu Mitsuan Gige Ding (n. 2)
Jesu in a sep ding, hih leitung-a a kalsuanzia ding kician takin thei hi. Ei, mimawhte tan dingin haksatna tampi thuakin singlamteh tungah sihna thuak hi. Tua nasem sem ding-a Pa Pasian in leitungah hong sawl (John 3:16 -17; 4:34, 5:30; 6:38; 20:21; Acts 3:26; Rom. 8:3,4; Gal. 4:4-5; 1 John 4:10) ahih manin a Sawlpa na citak takin semin, simmawh, bawlsiat, satna leh singlamteh tunga kilhcipna dong thuak hi. Lungdamna leh mihingte ngaihsutna a gualzawhna bekbek delh loin, singlamteh tunga sihna thuak hi. Tua manin Pa Pasian taklamah tu hi.
Ei pilna, siamna, leh theihna khawng lel tawh bangmah tan tung lo ding hi cih Hebru laibu gelhtu in theician mahmah hi. Mihing a kinga a, hauhna hiam, neih le lam suang a nuntakloh ding, tuate pen kimanna om lo ahi hi. Peter in Jesu a mitsuan sung teng tui ‘tungah’ pai thei a, Jesu thupina leh nasep theihna sangin huihpi leh guahpi a lauzawk ciangin tui ‘sungah’ tum lel hi (Luke 14:29-31). Tua manin a bukim, eite mawhna tan ding a Pa Pasian in hong sawl Jesu Khris pen mitsuan gige ding hi hang. I leitung nuntakna hi ta leh, i khalam kalsuanna hi ta leh, hong buaisak thei, a lungdamhuai mahmah tawh a kibang, ahih kei leh a nuam mahmah tawh a kibangte tawh zong ze-etna hong pai thei hi. Ahi zongin tuate pen Jesu in a deih hiam? Jesu hi leh bang a ci tam? Jesu in bangci a ngaihsun tam? cih ngaihsun den a, Jesu mitsuan den dingin hong hilh hi.

Lungkia Lo Ding (n. 3)
               Laibu gelhtu in, ‘lungngai un, Jesu thu lungngai un!! Bang teng thuak a, bangci bangin gentheihna eite adingin thuak hiam? Tua bangin na lungngaih uh leh, note in haksa na sak uh zong na zo ding uh a, thaman ngah dingin zong lungkia lo leh thanem loin kal na suan thei ding uh hi’ ci hi. Jesu pen mi dik zong ahi tuan lo, mi mawhte mahin mawhsakin, bawlsiatna-in, singlamteh tungah kilhcip uh hi. Jesu in tuate pen a it mihingte ading hi cih thei a, Pa Pasian deihna leh sep ding a kisam ahihna thei ahih manin lungduai takin thuak hi.
               Jesu thuakna leh a nasep i ngaihsutloh ciang lungkiatna leh thanemna in hong buaisak pahpah hi. Neih le lam suang a, pilna siamna suang a, meltheih tanau suang a, kiliatsakna leh mi simmawhna pen Khris i mitsuan khakloh man hi zel hi. Tuhun ciang i kiim i paam ah Jesu sanga deihhuaizaw leh hoihzaw tawh a kibang na tampi om a, Jesu nungzuihna hong bahsak thei a hoih hi ta leh a hoihlo, haksatna tampi om hi. A hoih mahmah hi a i ngaihsut pawlkhat zong a hihna taktak i muhcianloh man hiam, ahih kei leh i theicianloh man peuhin Jesu sangin kideihzaw thei hi. 
               Khristian nuntakna pen a baih hi zenzen lo hi. Jesu hanga thuakna, gentheihna, bawlsiatna leh simmawhna tampi tawh kithuah hi. Pastorte hiam ahih kei leh Upa, makaite hiam bekin tuate pen a thuak ding hi zenzen lo a, Khristian kici, Khris nungzui khempeuh in i thuak ding ahi hi. Tua haksatnate pen mihing thahatna leh pilna siamna bek tawh zawh theih hi lo a, Jesu mitsuan a, ama huhna tawh lungduai takin kithuakzo bek ding hi. Tua bang a thuak nuam lo leh a thuak zo lo, a nungkik mite tungah Pasian lungkim lo hi (Heb. 10:38-39).

Thukhupna

               Kum 2013 a ‘Honolulu Marathon’ kici, kilometres 42.195 a gamla taikidemna ah mihing 31,579 kihel a, mi 22,096 a tawpna ciang tungin, 9,483 tung zo lo uh hi. Khristian nuntakna zong tua bang dan hi. Khristian kici napi, kikhawm zelzel napi (a kikhawm zo mahmah lo bang om lai!), pawlpi ah sep ding omte semsem napi, a kung dong a tung lo bangzah hiam ki-om ding hi. Hotkhiatna pen upna hang hi, cih ciang bek tawh um taktak tuan lo a, Pa Pasian deihna leh Jesu Khris lampi hong hilhte zui tuan lo a kalsuan theih hi. Tua ahih manin, thukhenni ciang thaman hoih tak i ngah theihna dingin, naktakpi in Khris hanga haksatna om thei dingte do/nang zo dingin thungetna leh Lai Siangtho simna tawh tha la-in, haksatna, buaina leh pampaihna i thuak ciang zong Jesu mitsuan gige-in, Jesu in satna, cilphihna, bawlsiatna tuamtuam a thuak ciang phun lo-a eite ading a thuak mah bangin, eite zong lungduai taka thuak zo dingin, i leitung nuntakna ding a i tup le ngim a hoihte lawhcingsak ding leh i khalam nuntakna mahmah bah lo a, sih dong ciang a muanhuai taka kalsuan dingin mimal kim Topa’n thupha hong pia ta hen.

Daihna Cabin || 6|1|2016

Sunday, November 15, 2015

KINGAIHSIATNA PAN SUAHTAKNA

KINGAIHSIATNA PAN SUAHTAKNA


Kingaihsiatna [depression] pen tuhun leitung in a buaipih mahmah khat ahi hi. Khangnote lakah tam diak ahih manin khangnote lakah mah le mah kithat [suicide] tam hi. Kingaih[sut]siatna pen lunggimluatna leh lungkiatna tawh kizom a, tuate pen khauhual tawh kinai mahmah hi. Tua khauhual tawh hong kizop ciang kahna leh kikhenna piangsak ahih manin a patauhhuai leh a veihuai mahmah thu ahi hi.

Kingaihsiatna i cih bang?
               Mihing nuntakna ah dah hun leh haksat hun pen a om ding mah ahi hi. Ahi zongin kingaihsiatna [depression] i cih pen tuate bana haksatna mihing tunga om ahi hi. Mi kingaihsia i cihte pen lametna nei nawn lo, amah a panpih ding om lo a thei tawntung, mi khempeuh pen ama lang pang, amah a it om lo a thei, lungdamna nei thei nawn lo, cih banga nungtate ahi uh hi. Tua ngaihsutna in leitung nopsaklohna, leitung cimtakna, thalawplohna, leh luangkiatna piangsak ahih manin tua bang mite in amau leh amau kithah ding pen a baih leh a lampi om sun hi-in thei uh hi.

Kingaihsiatna – Koi pan kipan?
               Kingaihsiatna kici pen a tuam a midangte tungah pana hik (virus/bacteria) tawh a kingah hi lo hi. Kingaihsiatna pen, ‘Ngaihsutna hoih lo mihing lungsim sunga omden, a hoih lam ngaihsutna sanga hong liatzawk mana hong piang hi,’ ci leng kikhial lo ding hi. Ahi zongin ngaihsutna hoih lo a nei khempeuh mi kingaisia cihna hi tuan lo hi. Tua kingaihsiatna pen bang hanga hong piang hiam?
               Tagah genthei kisa lua-in, huh leh panpih ding nei lo lua hi a kitheihna; lawm le gualte bangin sum le pai leh silh le teen kicing nei lo kisakna; pampaih leh bawlsiat thuak diak hi a kitheihna; deihsak ding nei lo leh panpih ding nei lo hi a kitheihna; nungak-tangvalte adingin lawmngaih tawh kikhenna, leh adgte… pen kingaihsiatna hong pianna bulpite kha ding hi. Ahih leh hihte pen maan taktak mah hiam? A kingaisia mite pen pampaih leh bawlsiat tuam hi-in, genthei lua leh huh ding leh panpih ding om lo taktak mah hiam?

A taktakin ci leng…
A taktakin ci leng, i ngaihsutna pen dik khin het lo hi. Kingaihsiatna a hang tuamtuam [a tunga i gente] pen hoih takin kanpha leng thu neucik peuh na hi thei hi. Lawmngaih tawh kikhen mana kingaisia mite bang, kha kunkun lo a lampi dik a zuih uh leh lungdamna mah ngah veve uh a, genthei lua a kitheite bang amau sanga gentheizaw a tam dan tuat cian uh leh kingaihsiatna ding hi loin, tha thak lakna in kizang thei hi.
Tagah hi a kitheih luatna, pampaih, bawlsiat tuam hi a kitheih luatna cihte pen a taktakin ci leng, tagah Bill Clinton pen US president hi thei a, Mahatma Gandhi, Nelson Mandelate khawng zong thong sung tam veipi mah lut uh hi. Winston Churchill sanginn pan a kihawl khiat hang a thak ah lut in Napoleon bang zo thei a, kha thum sung bek sang a kah Thomas Alva Edison in electric bulb mukhia thei veve hi. A taktakin a kisam zaw pen lungkiat pahpahna hi loin, ‘a hoih lama haksatna zat siam,’ ahi hi. 

Deihteelna pen nang aa…
Pasian in deihna nei-in hong piangsak a, sia leh pha ‘deihteelna’ bel nang khuatah koih hi. “Haska lua” ciin Jesu leh a nungzuite na kigui-awk ziau leh nang leh ke’n gupkhiatna thu kici za lo kha ding hi hang. Leitung a mi thupi a kigente – Isaac Newton, Henry Ford, Abraham Lincoln, Mahatma Gandhi, Nelson Mandela, William Carey, Hudson Taylor, Judson, leh adangdangte pen haksatna, lawhsapna leh langbawlna tampi pan a gualzote hi uh a, haksatna a tuak hun un, ‘kei cing lo mah hi’ng’ ciin kigui-awk mawk leh mi lawhcing kici ngei lo ding hi.
Mite in nidang ciang hong theihden ding a mi thupi suak ding lam i gennop bulpi hi masa loin, kingaihsiatna hanga a manpha mahmah nuntakna a zang khial leh, khualhual bek a lametna a nei mite tungah, ‘khauhual bek pen lametna leh lampi om sun hi lo’ cih a gen nuam i hi hi. Mihing masapen pan kipan haksatna om a, mi tampi in a thuakzawh uh, ngaihsut khialh manin kha kunin, kingaihsiatna tawh hun mawk beisak ding maw? Hi lo e, Pasian in deihteelna nang tungah hong koih hi. Na lungdam pen ni leh na haksat pen hunin, a hoih lam zuan ding maw, a sia lam zuan ding, cih pen nang deihteelna ah kinga hi.


Suahtakna – Midang na kisam hi
               Mihing ngaihsutna pen a sia leh a pha ciin kikhen thei ding hi. Hih a sia lam hong liat luat ciangin buaina leh kingaihsiatna piang hi, cih i gen khin hi. Tua bang a hong liatluat ma-in bangci kalsuan ding?
               Pasian in hih leitungah nang bek hong koih lohna bang hang hi ding hiam? Khat guak a khuasuak zo ding hi leh bang hangin Pasian in midang bawl ding hiam? Adam in amah guak a nuntak nuam a sakloh mana nang leh kei tuni in hih leitungah a om i hi hi! Tua hi, banga i gennop, ‘mihing khempeuh in midang kisam hi hang.’
               Nang leh kei, a hat het lo, a thanem leh pilna siamna lamah zong mi a baan zo lo khat in i haksate ei bekin zawh i sawm mawk pen dik thei lo hi. Ngaihsun mah dih ve, leitunga mi minthang pen leh mi thunei pen khat ahi US president, amah a huh ding mi bangzah nei hiam? Amau gam sunga mi pil penpente mahin huh, panpih ahih manin vangnei, thupi in na lianpi sem zo bek hi. Tua mah bangin, na haksatna, ngaihsutna hoih lo pan na suahtakna dingin midang huhna nget ding maizum kei in.

Suahtakna – Na ngaihsutna kikhel in
Norman Vincent Peale in, ‘Zawh a om hi-in kithei sin dih ve, sauveipi na kingaihsut leh a taktak hong bang ding hi’ ci hi. Kingaihsiatna pen guallehna ii vanzat hoih pen hi a, tua ngaihsutna hoih lo pen kikhel kisam hi.
               Leitung pen nang adingin a hoih lo bekbek, mite zong a muanhuai lo leh nang hong langpan vive hi-a na ngaihsutna kikhel in. Nang hong huh ding na kiim na kiangah Pasian nasem bangzah hiam om uh a, na sabuai-ah zong Lai Siangtho om hi lo hiam? Leitungah hong it lo, hong ngai lo leh hong langpan tampi om phial mah leh, nang hong it, hong ngai leh na haksatna hong huh nuam tampi om ahih lam mangngilh kei in.
               Leitung nuntakna-ah khatvei leh haksatna i tuak a, khatvei leh lungdamna i ngah hi. Nang na theihcian loh mana mi khempeuh in leitung pen nuamsa lua dingin tuat kei in. Haksa mah leh thuak a, haksatna a kizosak lo mite ahi, ka kiim na kiangate lungdam hi-a na theih mite! Ngaihsutna hoih lo, siatna leh a hoih lo thu bekbek ngaihsutna panin a hoih, a manpha ngaihsutna nei in.

Suahtakna – Midangte huh in
               A ngah ding bekbek a na kikoih leh cik mah ciangin na lungnuam ngei lo ding hi. Nang zong huh kisam cin a, midangte in zong na huhna kisam hi. Na sep theih leh mi sep theih kibang lo ding hi. Na sep nop leh mi sep nop kibang lo ding hi. Mi na hoih sep bang sese sep a kul hi kei, nang sep theihna ah sem lel in.
Huh ding bek lamen-in, midangte in nang tungah a pha hong bawl ding bek ngakin, na lungkimna ding a hong gamtat bek uh na ngakngak leh, tua pen haksa mahmah ding a, tua bang a omloh ciang hehin, nek ding nei loin, lungkia in, mihing leh Pasian mawhsakin, a tawpna-ah khauhual peuh manin na kikhai ding hi. Tua khauhual tawh kikhai na ngap ciang dong pen a lampi sau mahmah ding a, tua lampi na tot laiin lam pialin a hoih lamah ‘na hoih sepna’ tawh lampi maan tawn thei hi teh.
Midang na huh ciangin zong ‘kihuhsak’ lua se kei in. Lungdam hong koh kik ding uh leh amau tung panin na lianpi lamen se kei in. Na hoih na sep ciangin zong ‘kisemsak’ lua se kei in. Tua ahih kei leh na nasep hoih, midang na huhna pen nang adingin hehna suak thei hi.
              
Suahtakna – Manpha takin ‘hun’ zang in
Midang na huh ciangin na ‘hun’ pen manpha taka a zang na suak hi. Kingaihsiatna pen hun awng tam neih luat man zong hi thei hi. Siatna kici limlim pen hun awng hauh luat man hi nuam mahmah hi.
Hun awng hau lua, ngaihsutloh ding teng ngaihsun, seploh ding teng sem, tua hanga kingaihsiatna tam mahmah hi. Pumpi adingin exercise lak, Lai Siangtho sim, naupang tawh kimawl, nasep kician neih [khasum a tam leh tawm thu tuam], nasepna ah citak ta hun zat, adngte. pen kingaihsiatna a pianlohna ding a vanzat hoihte hi a, a neisate adingin zong suahtakna ding lampi hoih mahmah ahi hi.

Thukhupna
               Hih leitungah haksatna pen nang bek hi loin mikim in tuak hi. Gentheihna a thuak nang bek hi lo cin a, sum le pai haksa nang bek hi lo hi teh. Leitungah tagah nangbek om loin, lawmngaih tawh a kikhen nang kia na hi kei. Na thuakna pen haksa mah in teh, ahi zongin midangte thuakloh a thak na thuak om kei; mite’n zong thuak a, zo uh hi. Midangte huhna a kisapna leitungah om na hih manin midangte huhna ngen-in, mi muanhuai kamkuppih-in, midang tungah na hoih sem in; a kigui-awk lel dinga leitungah piang hi lo na hi, cih phawk in. Pasian in deihna neiin hih leitungah tomcik sung adingin hong piangsak a, tua pen nang’ na ‘deihteelna’ zangkhial in tomsak sawnsawn ding maw? Hi lo e, haksat hun, lungkiat hun, huh ding leh panpih ding nangawn a om nawnloh ciangin zong Pasian in hong sam den a, bangzah taka a mawh a khial mite zong maisak thei hi. Ama sungah zawhna om a, a itna bei hun cih om ngei lo hi. “A kimuh thei hun lai-in TOPA zong unla, a nai-a a om lai-in Amah sam un” [Isa 55:6].

12.11.2015 || 23:59
Daihna Cabin