Thuthak (News)

Monday, February 23, 2015

KHRISTIAN INNKUAN LEH PIAKKHIATNA

KHRISTIAN INNKUAN LEH PIAKKHIATNA


Thupatna
               Bucinlohna leitungah, ettehtaak het lo innkuan pana khangkhia khat adingin, “Khristian innkuan leh piakkhiatna” cih thulu tawh thugelh pen a haksa leh a kisuanlahhuaipi ahi hi. Ahi zongin, leitungah a bucing mimal/innkuan om (ngei) lo (ding) a, a bucingte bekin a gen/gelh dingin koih leng hih leitungah Khristian innkuan thu a gelh om ngei lo ding ahih manin, mi khempeuh in a kisap leh a manpha mahmah ahihna hang tawh hih thu hong luikhia ka hi hi.

I Lamet Khelh Khristian Innkuan
               Lai Siangtho sunga i pupite innkuan ngaisun kik dih ve. Adamte nupa in zeetna nang zo loin (Pian. 3:6), a tate zong kithat hi (4:8); Abraham’ pa Terah pen milimbia hi a (Josh. 24:2), Abraham in Pasian thuciam a ngak zohloh mawhin (Pian. 16:4) buaina lianpi piang hi. Isaak, Jakob, David, Solomon, Siampi Eli, etc. innkuante zong bucinlohna leitungah, a bucing lo innkuan ahihna uh kimu hi. Tua bang buaina tuamtuam a neihna uh hangin amaute pen Khristian innkuan (Pasian ta/innkuan) hi lo, ci ding i hi hiam?
               Hih na lai sim tawmvei tawlnga inla, na pawlpi/veng/khua sungah etteh ding ngaihsun dih ve. A nuntakna uah etteh ding a hoih na sak pawlkhat om kha ding hi (om lo thei lai!). Ahi zongin amau innkuan bang lianlian a nuntak ut tuan lo ding hi teh; bang hang hiam cih leh mihing mah tua mi/innkuan pen mi pawlkhat in – a gilo, a huaiham, a phun hat, mi a simmawh, mite khantoh ding a khakkhak, mi a haza, vengte adinga cimtakhuai innkuan in a ciamteh uh zong hi thei hi!
               Khristian innkuan i gen ciangin vantungmi om khawm banga siangtho leh hoih dingin i lamen hi. I khial hi! I tehna piciang lianin thupi lua ahih manin. Lai Siangtho a innkuante ngaihsun loin, mihing mah ahi makai/siate innkuan peuh a bucing dingin lamenin, Pasian sangin mihing i thupisakzaw kha zel a, ei le ei i kithanemsak thei hi.

Khristian Innkuan Kuate?
               A tunga dotna, “Pupite’ innkuan sung zong tua bang bilbial ahih manun, Pasian innkuan (tuhun Khristian innkuan) hi lo ci ding i hiam?” “Hi lo” kici thei lo ding hi. Amaute innkuan sungah haksatna leh buaina om hangin, Pasian in taisan tuan lo a, amau zong Pasian taisan tuan lo uh hi. Mihing lungsim tawh a bucing thei lote bucinsak teitei sawm i hih manin Pasian ta/innkuan hi lo banga i ngaihsut hun om thei hi. Pasian thukhenna ngaihsun loin ei ngaihsut-tawmna tawh, ei zong i bucinlohna thu kitheihmawh bawlin thukhenin, mi i mawhsak pahpah manin i khial zel hi.
               Tua ahih leh tuhun a Khristian innkuan i cih kuate hi ding? Bangci bang innkuan hiam i lamet? Joshua in a sih dek kamvaikhakna huna, “Kei leh ka innkuanpihte in Topa’ na ka sem ding uh hi” (Josh. 24:15) pansana kitel i thulu pen, etteh theih dingin Nun tapa Joshuate innkuan nuntakna i theih a om hiam? A ta, a tu, a tusawnte nuntakna panin Khristian innkuan hih nadingin etteh ding bang om hiam? Thuciam Thak hunah, Timoti’ nu leh a pi thu-um ahihna leh a pa Greek (thu-um maw um lo kithei lo) ahihna i mu hi (Sawl. 16:1; 2 Tim. 1:5). Timoti pen a nu leh a pite in hoih takin pantah hi dingin lamethuai hi.
               Etteh ding kician zong a om lua lo, ‘Khristian innkuan hoih’ neih sawm a i hanciamna-ah Pasian mah i mitsuan kisam hi. Khristian innkuan sungah a bah leh thazawm deuh zong om kha ding a, khatveivei kitot-kiselna leh buaina zong om ding hi, cih pen bucinlohna leitungah i mangngilhloh ding leh, tua bang hun a om khak ciangin zong Pasian kiangah thuum a, ama deihna banga a nungta, Khristian innkuan i hih ding i kideihsak hi.
               Tua i lunggulh Khristian innkuan pen – “Pasian zahtak a, ama deihna bang hi hiam cih a kan innkuan; Mihingte thu sang a Pasian thu a thupingaihsut zaw; Mite a gensia, a haza, a langpan hi lo a, Pasian bawlsa a mihingpihte a zahtak leh a khantoh ding uh a deih; Itna neiin, khat le khat kihuh a thalawp leh ahi thei tantan a mite a huh innkuan; Ama phuhsa pawlpi leh kipawlna tuamtuamah phatuamngai takin a sep dingte citak leh muanhuai taka a sem; Pasian tungah biakna tau a lui tangtang innkuan hi” ci leng kikhial lo ding hi.

Khristian Innkuan Poimawhna
               Leitung ki-ukna leh vaihawmna khempeuh laka a masapen leh poimawhpen innkuan ahi hi. A poimawhna zah mahin innkuan hoih neih ding haksa hi. Eden huan pan kipan mihingte tungah innkuan a omkhop poimawhna Pasian in hong theisak khin hi. Mi khempeuh in innkuan hoih hih ki-ut ciat a, ahi zong poimawh i sak dan leh, nei dinga i hanciam dan kibang lo hi.
               Mihing i nuntakna-ah: minal–innkuan–pawlpi–khua etc. cih bangin a banbanin zai semsem hi. Mimal a cidam kei leh innkuan kicidam thei lo a, innkuan a cidam kei leh pawlpi/khua/minam cidam thei lo hi. Cidam lopi in khantoh theihloh hi.
                Khai pen hoih taka a gah theih nadingin a kung a cidam kisam hi. Tua mah bangin Khristian biakna-ah zong a thaguipi innkuan a cidam ding kisam hi. Tua ahih kei leh Khristian biakna pen cidamin khangto thei lo ding hi. Pawlpi/minam/gam sungah Khristian innkuan (taktak) a tam ciangin – ki-itna hong khang ding a, kihazatna hong kiam ding hi. Kigensiatna hong tawm ding a, kipahtawina hong tam ding hi. Kideidanna hong kiam ding a, sepkhop siamna hong khang ding hi. Nuakna hong tawm ding a, lungdam taka sepna hong tam ding hi. Kimawhsakna hong tawm ding a, a bucing lo i hihna i kiphawk ding hi. Tua hun ciangin Pasian pen thu bek hi loin i nuntakpih taktak ta ding a, Pasian gam hong zai semsem ding hi.

Khristian Innkuan leh Piakkhiatna
               Mi masate pan kipan Pasian in a mite tungah pilna, thahatna, hansanna, galzawhna, vangletna, cina damsak theihna, nek le dawn, leh kisap tuamtuamte a hun zuiin “pia” toto hi. Thukham a zui zo lo, a si ding mihingte hong it luat manin a Tapa Jesu Khris nadongin hong “pia” hi. Tua ahih manin piakkhiatna pen Pasian a nei, Pasian ta, Khristian kici innkuante adingin sep ding thupi leh poimawh ahi hi.

Mihing mahmah kipiakkhiatna: Piakkhiatna laka a thupipen leh manphapen Pasian ading a hingtanga kipiakna hi a, tua pen Pasian biakna maan taktak ahi hi (Rom. 12:1). Sawltak Paul in hingtanga kipiakzia ding Rom 12:2-13:14 sungah kician takin gelh hi. Tua banah, kikhop hun ciang a Pasian phat ding a kalsuan khiatna, midangte adingin thu ngen a, a kisam mite panpihna, Pasian hanga mite simmawha om laitakin zong lungduai taka thuakna, itna neiin, Pasian hong piak pilna-siamna zatnate zong hingtanga kipiakna ahi hi.
               Abraham pen a hingtangin kipia loin, Ur khua panin paikhia nuam kei leh Pasian in thupha pia lo kha ding hi. Tua mah bangin Jesu nungzuite pan kipan tuhun ciang dongah Khristian ci a, Pasian biakna a kalsuan theihna pen hingtanga kipiakna hang ahi hi. Tua bang a hingtanga kipiakhia innkuan pen i lamet Khristian innkuan ahi hi.

Sawma khat piakna: Thu-upna dik lo i ci diam, thadah man ahih kei leh ze-etna hang hi ding hiam, Sinai mualtunga a thukham kipiate zuihzawhlohna hang a Jesu hong paina thu paulap-in, mi pawlkhat in “Thuciam Thak hunah sawma khat piak kisam nawn lo” ci uh hi. A taktakin Jesu in piakkiatna, midang adinga a hoih nasep thupisak mahmah a, tua banah ngeina luite a phiat ding hi loin, a kicingsak ding ahihna gen hi (Mat. 5:17).
               Sawma khat pen Sinai mual tunga thukham a kipiak hunma (kum 500 ma) pekin Abram (Abraham) leh Jakob in pia khin uh hi (Pian. 14:17-20; 28:22; Heb. 1-10). Sawma khat pen Pasian aa, Amah (A nasemte tungtawnin) piak ding, a pia lote in a guuksak ahihna, a pia mite tungah vantung kongkhakte kihong ding ahihna, a pia mite mun le gam cidamsak ding ahihna leh siampi (Pasian nasemte) zat ding ahihna kimu hi (Siam. 27:30-33; Gam. 18:26; Thkna. 14:22-29; Mal. 3:6-12).
               Thuciam Thak laibute-ah, “Sawma khat pia nawn kei un” cih thu kigelh lo hi. Mipite in piak ding ahihna thu tel mahmah uh ahih manin Jesu in a piak ding zia uang genzaw hi. Thukhamhilh siate leh Farisite kiangah sawma khat tawh kisai a genna-ah, “…. thu masate (sawma khat piak ding) nusia/nelhsiah loin, a nunungte (thutang, hehpihna, thumante) na zui/sem un” (Mat. 23:23 NIV) ci hi. Sawma khat bek hi loin, adang citpiaknate zong thupingaihsutin, sem dingin hong lamen lai cih kilang hi. Tawm a piate sangin tam a piate lungdamzaw uh hi.

Midangte Huhna leh Citpiakna: Sawma khat bek zong hi lo lai, huh a kisam mite huh a, na hoih sem a, sauveipi a kimang ding gah a gah dingin Jesu in hong seh hi (John 15:16). I thanem hang hiam, i theihloh leh a manphatna i phawkloh hang hiamin piakkhiatna ki-awlmawh lo thei hi.
               Jesu’ Hong Hilhzia: Matthai 6:2 sungah Jesu in, “… huhna na piak uh ciang” ci a, “…mi na huh khak uh leh…” ci lo hi. Tua banah huh dingzia kician takin gen hi (n. 1-4). Sawma khat sanga tamzaw a piate zong Pasian tungah a lungdamna uh lian ahih manin tua in Pasian lungdamsak hi (Luk. 21:1–4, 2 Kor. 9:7). Pasian deihna bangin sumte zang (midang huh) lehang vantungah sum a khol kihi ding hi (Mat. 6:19-21, Luk. 12:33-34). Tua banah, “Midangte tungah pia un. Tua hi leh Pasian in note tungah zong hong pia ding hi…..” (Luk. 6:38), ciin “pia un” cihna leh piakna hanga a gah om ding hong gen hi.
               Paul’ Hong Hilhzia: Midangte huhna tawh kisaiin, Sawltak Paul in, “Khaici tawm a vawhte in khaici tawm mah la ding a, khaici tam a a vawhte in tampi mah la ding uh hi” (2 Kor. 9:6), “Ngahna sangin piakkhiatna-ah lungdamna lianzaw hi…. na khempeuh-ah a zawngkhalte huh ding hi hang…” (Sawl. 20:35) ci hi. Piakkhiatna tawh Khristian masate nakpi tangin pang uh a, Pual in zong hanthawnin, a piasate tungah a lungdamna thu leh, Pasian in thukkik takpi ding ahihna thu gen hi (Fil. 4:5,14-19; I Kor. 16:1-4, 2 Kor. 8:1-7; Rom. 12:13; 15:25-27; Gal. 6:6; Efe. 4:28; Titus 3:13; James 2:15-17). Piakkhiatna pen a piakhia mite hamphatna (Fil. 4:17), Pasian leh mihingte a lungdamsak (Fil 4:18, Rom 12:1; 2 Kor. 9:12), Pasian a neih man ua pia (2 Kor. 8:5) ahihna, amah mahmah in zong mizawngte huh ding pen ngaihsutpi penin a neihna (Gal. 2:10) leh na hoih sep cimtakloh ding (Gal. 6:9-10) ahihna thu gen hi.
               Isaiah Laibu’ Hong Hilhzia: Isaiah 58:7-12 sungah, ‘piakkhiat dingzia’ bangzah hiam hong hilh a, tuate – gilkialte tawh ann ne khawm ding, inn nei lote inn-ah paipih ding, tangguak a omte puan silhsak ding, mi bawlsiatna khawlin, mi simmawhna leh kam gilo pauna khawlsan ding, kisapna a neite tungah a kisapna uh piak ding (n. 7,9,10) cih ahi hi. Tua banga gamtatna hangin – Pasian maipha in taanin, liammate damin, Pasian in makaih tawntung ding a, thungetna leh sapna dawngin, kimkot a khuamial (haksatna/buaina) pen khuavak (lungdamna) suaksakin, lam lak tawntung ding a, lungkimna, cidamna leh thahatna pia-in, tui hoih taka a omna huan hoih bangsak ding hi. Tua bek zong hi loin, a kisia sa munte lamkikin, innkuan/pawlpi/minam cidam suaksak ding hi (n. 8–12). Tua Israelte tunga kigen pen tuni a eite ading ahi hi.

Thukhupna
               Khristian innkuan i ngaihsutzia, vangtungmi omkhawm bang ding a i ngaihsutna i laih kisam a, bucinlohna leitungah a khial thei, a hat lo leh a bah thei omkhopna innkuan ahih lam phawkin, tuate hanga thanem lo a, Khris lim le meel a sun innkuan i hih theih nadingin i hanciam kisam hi. Mite tungah kinga loin, Pasian mah mitsuan ding hi hang. Pawlpi/khua/minam/gam a khantoh a, a cidam theih nadingin a thaguipi ahi innkuan cidam i bawl theih nadingin Khris liansakpenin, Amah pana kiitna, kimaisakna, kiniamkhiatna, kideihsakna, kipahtawina neih ding hanciam ni. Tua hi leh Pasian a lungdam ding a, vangam malep leiah kiciamkhol ding hi.
               Tawntung sihna thuak ding mihingte, Khris hong kipiakna upna tawh sang a tawntung nuntakna a neite in piakkhiatna a bulphuh i Pasian deihna leh lamet bangin, “Kei aa” a cih sawma khat kim takin pia-in, i pumpi mahmah, i neih le lam, hun le ni, leh sum le paite a kisam mite huh nadingin zang ni. USA, England, S. Korea cihte pen tuni ciang dong missionary a sawlkhia tampente hi uh a, Pasian in zong nusia lo hi. Khaici tam a vawhte in tam at hi. Pasian zahtak a, Ama lungkim bang i sep ciang  Pasian a lungdam ding a, leitung thupha leh vantung thupha a henhen, a tahtah, a dimletin in hong pia ding hi (Luk. 6:38).


~ T. Sawm Lian, 5|2|2015

Monday, February 2, 2015

CHENNAI ZCF TAWH HUN NUAM

CHENNAI ZCF TAWH HUN NUAM


Tukum India Republic Day (Jan. 26) pen Pizing (Monday) tawh hong kituak citciat a, Nipini zang a mun dang a paikhiat nadingin hun lem hong suak hi. Tua ahih manin Asian Christian Academy (ACA), Hosur, Tamilnadu a om Zomite in lunggulhna lianpi tawh January 25, 2015 ni a Chennai Zomi Christian Fellowship (CZCF) phak ding a kigeelna Pasian in hong thukimpihin, hun nuam takin ka zang khawm uh hi.

January 23, sun-ann nek khit nai 2 ciangin Hosur panin mi 9 in Chennai lam ka zuanin haksatna om loin zan nai 11 kiim ciangin ka tunna ding inn uh cidam takin ka tung uh hi. Pa Lang Sian Tuangte innah kinga-in, tua panin inn 3 ah ka kikhen kik uh hi.



January 24 niin zing-ann nek khit ciangin mun tuamtuam pha dingin ka dingkhia uh hi. Tg. Min Lian’ makaihna tawh Jesu sawltak Thomas, India gama hong pai laia a omna mualtung ka pha uh hi. A kahtohna lampi geiah Jesu Khris in singlamteh a puakna lim, a puak ciil lai pan kipanin, gimin tawl mahmah napi a kipuaksak teiteina leh haksa a sak dan muh theih nadingin lim tuamtuam lam kiangah kikoih hi. Hih mun pen Chennai laizang taka om ci leng kikhial lo ding hi. Mualtung panin sim le mal, sak le khang en lehang Chennai khua pen kiphalh zihziah hi. Khristian ahi lote in haza mahmah dingin ka um hi. Mualtung ah lim tuamtuam, biakinn leh et theih ding tuamtuam om a, sing lianpi kum 175 a upa zong omin mun nuam leh tawldamhuai mahmah ahi hi.

Tua lai pan paikhia-in, Marina Beach kici mun minthang khatah ka pai kik uh hi. Tuipi gei sehnel mun nuam mahmah kantanin tuipi gei taktakah pai-in, a kilawm thei ding penpenin ‘kipost’ siam dandanin maan ka kila uh hi. Mikangte, mivomte, a vom lua lote ahi zong maan a kila tawh, tui peek tawh, sakol tungah a tuang tawh, ut bang tekin kuamah kibuaisak se loin khawmpi tun kimni mah bangin kiphe biakbuak hi. Tua panin paikhia kikin, University of Madras tawh a kilehngat a om park-ah ka pai uh a, hoih theih ding dan penin maan kila-in, tua pan inn lam ka zuan kik uh hi.

January 25 (Nipini) kikhawm dingin nai 3:30 p.m. ciangin Chennai Zomi Christian Fellowship biakinn lam ka zuan uh a, kikhop pen nai 4:30 ciang kipan hi. Tg. Min Lian leh Tg. Tuan Guite in lasakna nuam taka hong makaih zawh uh ciangin hun kipan hi. Hun-uk pen ZCF lam pan hong nei uh a, ACA lam panin meelkilahna (introduction) hun – Khup Lian Mang in hong nei a, khattang lasakna (solo) Hemma G. Manju, teci (testimony) genna – H. Kaiminlian, ACA pana paite in lasakna nei-in, hunpi (sermon) – Thangbiaksang Ngaihte in zangin, hunzawh lungdamkohna – T. Sawm Lian in zang hi.

ZCF lam panin vaidawn thugenna Pu Mawia Vualnam in hong nei a, Pastor Lunpi Neihsial in sumpi apna, nau-apna (Sia Khampute ta) nei hi. CZCF Chairman Muana Vualnam in lungdamkohna, CZCF mailam geelna pulakna leh ACA pana paite letsong hong pia hi. Sawt lo cik sung hi mah leh hun zatna nuam kisa in, manpha kisam mahmah hi. Biakpiakna a man ciangin theitui leh moh lim tak tawh CZCF in kikhawm mite hong vaak hi.

Chennai ZCF memberte pen kumpi nasem, sangkah leh sepna tuamtuam nei hi uh a, a tawmzaw pen hotel leh company a nasem ahih manun hun ngah ding haksa mahmah hi. Kiginni leh Nipini pen amau adingin a buaipen hun uh, khuan (leave) lak a haksat hun ahi hi. Ahi zongin Pasian a zahtakna uh hangin manlah pipi mahin, hun tom cik a neih sung uh Pasian phat nadingin zat teitei sawm uh hi. Mundang, gamdang, minamdangte lakah omin, nu le pa, u le nau, meltheihte sawl zawhna leh launa hang hi loin, a ut bangbangun om thei napi Pasian a zahtakna uh hanga biakpiakna a piak tangtangna uh ka muh ciang thupi ka sa hi. Zomite koikoiah i om zong, amasa penah Pasian mah i thupisak kisam hi.

Chennai ZCF phakna tawh kisaiin lungdam koh ding tampi om hi. CZCF makaite in phak theih nadingin hun hong pia uh a, nuam taka zin hong do innkuante – Pa Lang Sian Tuang, Pa Mangboi Suante, Tg. Muan Lian leh Pa David Manlunte kiphalna, zindo siamna leh kipiakzawhna uh thupi-in lungdam mahmah hi. Nek le dawn phal taka hong sikh banah, a tuam vilvel a CZCF makai pawlkhat tawh ann hong nekpih Pa Lang Sian Tuangte innkuan tungah lungdamna lian mahmah hi. Topa in Chennai Zomi Christian Fellowship kithuapih zelzel ta hen.

Note: ACA pana paite: 1. Thangbiaksang Ngaihte IV yr. M. Th., Imphal; 2. Khup Lian Mang III yr. M Th., Lanva; 3. Kap Khan Mung Shoute II yr M. Th., Lanva; 4. Angela Lun Hauzel II yr., Imphal; 5. H. Kaiminlian I yr., Simveng, Lamka; 6. Paolen Tuboi I yr M. Th., Saikul, Sadar Hill; 7. Heema G. Manju I yr. MBS, Imphal; 8. K. Muanthang Ngaihte I yr. M. Th., Vengnuam, Lamka; 9. T. Sawm Lian, Champhai, Mizoram.



28|1|2-15

Thursday, December 11, 2014

Tuhun Khantohna leh Khristianna

Tuhun Khantohna leh Khristianna


“Biakinn hoih deuhdeuh, a sungah kikhawm mi tawm semsem” cih kammal pen a kiza zel kammal ahi hi. A dik lian kei zongin a kikhawm mipite lakah Pasian lunggulhna taktak tawh a kikhawm tawm semsem hiam? ciin ka ngaihsun hi. Bang hang hi ding? Bangci panlak ding? Ngaihsuthuai mahmah hi.

Globalization
Tuhun leitung pen khuata khat bang lelin kithuzakna baih a, gam dang leh mun dang a mite gamtatdan, nuntakzia leh kalsuanzia kimu-in, kithei pahpah hi. Tua bang kawmkalah Zomi biakna pawlpite lakah tua bang a nuntak sawmna leh kalsuan nopna hong piang hi. Tua pen tuhun Zomi Khristiante laka a buaihuai mahmah thu ahi hi.
               Adiakin khangnote lakah, TV leh internet pana muhte banga kalsuan nopna lian mahmah hi. Amau dinmun leh ei dinmun bangci bangin kibang lo, bang ciangin nek le taak, sum le pai neih dan kilamdang, i nuntakzia (lifestyle) mahmah bang ciangin kibang lo cih lam ngaihsun loin, biakpiakzia, music van, baikinn zep dan etc. bek en ziau a, tua tawh ei kalsuanzia a kibatloh ciangin pawlpi sung a biakpiakna nuam a sa lo om thei hi. Tua in pawlpi sungah haksatna lianpi piangsak hi.
               Ei dinmun, ei kalsuanzia dinga a hoih, i sum le pai, i hun, i tha le zung, i mun le mual tawh kituak a lungkim taka Pasian phat thei dingin i ngaihsutna i khek zong a kisap hun om hi. A vekpi in zuihloh ding cihna hi loin, mi sep bang, mi kalsuan bang, mi nuntakzia bang bekbek pen ei tawh kituak khin lo, ei adingin cidam khin lo, ei adingin hoih khin lo hi cih i phawk kisam hi.

Makai hoih
Makai i cih pen kipawlna sungah a poimawh pen ci leng kikhial lo ding hi. Makai hoih a neite khangto hi. Leitung thu hi ta leh, Pasian thu a kipawlkhopna hi ta leh, Pasian a zahtak a, makai hoih, mite in a zuih theih ding kisam hi. Zomite nuntakna sungah, makai kici napi mipi or nungzui a nei lo, zuih taak ding a nuntakna a zang nuam ngiat lo tam lai lua ahih manin kalsuanzia deih bang zo lo zel hi. Moses banga a makaih mipite a it, Jesu, Sawltak Paul, nungzuite mah banga nungzui or mipite etteh theih ding makai kisam hi.

Haksatna om lo
Khristiante nuntakna a thahat sak mahmah pen thuakna/bawlsiatna hi citciat hi.  Zomite lakah, Khristianna pen kipom kim ahih manin Khristiante or Pasian nasemte in haksatna lianlua a thuak uh gen ding om khol lo a, tua zah mahin khantohna taktak om lo tawh kibang hi. Buaina khawng a om ciang, haksatna khawng i thuak ciang, Pasian naih nadingin kizang thei a, tuate pen Pasian in vanzatin zang hi, ci leng kikhial lo ding hi.

Ngaihsutzia lui
Pawlpi tampi khan theihlohna or khangnote in nuam a sak theihlohna pen tua pawlpi sunga makaite in nidang lai a kalsuanzia, paidan lui (a hoih zong hi lote) a thupisak luat man zong hi thei ding hi. A thak khempeuh a hoih a hih khit loh hang, a lui pawlkhat a hoih lo khek nadingin zang siam leng hoih mahmah ding hi.
               A hoihzaw ding leh pawlpi mite in zong a phattuampih ding uh thu pawlkhatah, makaite in “Nidang laia paidan hi lo, tua bang kul lo,” ciin nial thei uh hi. Khristianna bek tham lo, mihing nuntaknaah zong a hoih ahih leh kikheel (change), kisin, zat kisam hi. A lui a hoihte nusia lo a, a thak a hoihte zat dan i siam ciang pawlpi zong khangto zaw dingin ka ngaihsun hi.

Tuhun khantohna
               Nidang laiin nekzonna pen lo nasep hi a, zing in lo-ah kuanin, nitak ciang ciah-in, ann nek khit ciangin sep ding pi om lo hi. Kikhopni in kikhawmin, Pasian ading a kipiakkhiat nading hun a tamzaw tawh kibang hi. Tuhun ciangin nasep kibang lo taktak kisem a, pawlkhat in zanin, pawlkhat in sunin, pawlkhat in nitak leh zingin kisem hi. Nek le tak zonna tawh kibuai ahih manin Pasian ading a hun a tuam a piakkhiat ding haksa tawh kibang hi.
Biakpiakna ah kihel man lo, thuumkhopna hunah kihel man loin nasepna tawh kibuai ahih manin kha lam thahat taka kalsuan ding haksa hi. Damdam in kha tha kiam deuhdeuh hi. Tua in pawlpi sungah gah hoih lo (affect) omsak a, pawlpi cidam lo, pawlpi hat lo, pawlpi thanem etc.. cih bang hong om nuam mahmah hi. Bangbang i sem zong, tua i nasepna hangin Pasian tawh i kizopna hoih maw hoih lo, cih ngaihsut ding thupi hi.

Khat guak a om utna
               Tuhun ciang mimal suahtakna kilimgenin, khat guak a nuntak utna (individualism) lian mahmah ci leng kikhial lua lo ding hi. Tua pen khat veivei pawlpi leh khawtang adingin a buaihuai hun om thei hi. Nidang in a lom (group) a omkhop, kithuahkhop, nasepkhop nuam kisa hi. Tua in kizopna hoih piangsak a, pawlpi leh khawtang kalsuanna-ah hoihna tampi om hi. Kizopna a hoih leh haksatna leh buaina a tuak a om ciangin kihuh-kipanpih nading zia kithei thei a, thanuam takin kihuh/kipanpih thei hi.
               Tuhun ciangin khat guak a om utna lian mahmah a, khawtang kalsuanna hi ta leh biakna vaia kimuhkhop, kikholhkhop bang kul a sa lo om mawk hi. Tua bang nuam a sa lo or kisam a sa lo tam ahih manin kipawlna thahat taka kalsuan ding a haksat hun om thei hi. Pawlkhat bang hohin khat guaka om nuamsa lua, kuama buaisak ding ut lo uh ahih manin zi/pasal bang nei nuam lo zawzen uh…. Mihing i hihna pen kithuahkhawm, semkhawm, omkhawm, teengkhawm ding i hi a, tua mah bangin pawlpi kalsuanna ah zong biakpiakna pekhawm, thungenkhawm, fellowship neikhawm etc.. ding i hi hi. Tua bang hi lo a, kithuahkhop, kikhopkhop a ut lo or nuam a sa lo a tam ciangin pawlpi thanemsak mahmah hi.

Thukhitna
               Leitungah mihing a bucing leh paubanna om lo (perfect) a omloh mah bangin, pawlpi leh kipawlna tuamtuam zong tua bang mah ahi hi. Tuhun i nuntakna-ah i muh leh zak khempeuh banga nuntak sawmna pan kidophuai mahmah hi. Gentehna-in, khangnote adingin Hillsongte biakpiakzia bang bekbek i pawlpi biakpiaknaah i lamet leh i pawlpi pen omna taak lo pawlpi hi ding hi. Tua bang mahin, upa leh khanghamte in nidang lai banga khanglui vai taka biakpiakzia i lamet a, i zat leh khangnote in nuamsa lo ding uh a, a nopsak zawkna uh zuan ding uh hi. Bang teng hi leh pawlpi leh Pasian gam zai nadingin bangci bangin ken nasem ding ka hiam? Sep theih bang nei ka hiam? Bang lam a ka kikheel nading? Pasian gam zai ding nading leh pawlpi khantoh nadingin bang cih ding? cih ngaihsutin nei-in, ei tawh kituak ding kalsuanzia a thak leh a hoihte i zat siam ding thupi mahmah hi.

~ T. Sawm Lian

11|12|2014

Wednesday, November 12, 2014

SIAMSINNA LAM AW…..

SIAMSINNA LAM AW…..


Kum 2013 kumin Champhai ah Khuado Pawi kizang a, tua hunah zingmang ahi T.T Zothansanga in a gen ka lungsima mangmawh pen, “Zotate in pawi tuamtuam i nei uh a, pawlkhat in mangngilhin a manphatna a thei lo bang om hi. Tuni a hih bang (Khuado pawi) hun zang thei i hih manin ka lungdam a, mai lamah minam ngeina, zia le tongte thupisak a, i zat zel ding leh i kepbit ding ahi hi. Tua i zat a, i kembit theih nadingin pilna i neih kisam hi. Bang hang hiam cih leh pilna-siamna lo tawh kikembit zo lo ding hi. Tua ahih manin laisinna lam hatkat mahmah un” ciin gen hi. Amah pen sitni (ukil) a sep lai a member of legislative assembly (MLA) a cing hi a, deihsakna takpi tawh a ngaihsutna taktak gen ahih ding ka lemen pah hi.

Bang ciang a i dinmun
Zomite hun paisa kalsuanzia i etet ciangin pilna siamna a nei tawm lua i hih manin i supna leh haksatna tampi i tuak/thuak om hi. Makai hoih, mipil khat le nih hong omin, amau nungzui ding leh nasepsa uh maban zom ding om lo thei zel hi. Zomi(a kici)te teen kipna i ngaihsut ciang Tedim, Kawlpi, Lamka leh Champhai hong kidawk pah hi. Hih khuapi leh a kiim a om Zomite lai simna lam dinmun i ngaihsun ngei hiam? Lamka lam pen na khangto zaw deuh uh ahih manin laisiam tamzaw deuh uh a, zong hanciam zaw uh hi. Kawlpi, Champhai leh Tedim kiim a omte e leh?
Kum 2011–12 in Mizogam pan tan sawm laivuan 15206 laka 10989 (72.27%), kum 2012–13 in 16144 lakah 9466 (58.64%), 2013–14 in 18467 lakah 12468 (67.51) in gualzawhna ngah hi (S.O., Lk, Zl). Hih gualzawhna ngahte lakah Zomite bangzah ahi tam? Zomite teenna khuate ah sangnaupang a tawm banah result hoih lua cih om ngei khol lo zawmah.
Kum 2011–12 sungin Chin State panin tan sawm laivuan 7332 lakah 1093 (14.90%) bekin gualzawhna ngah uh a, Tedim township panin 22.72% in gualzawhna ngah hi (ZD). Mi bangzah lian cih ka thei kei hi. 2012–13 in 7459 lakah 1232 (16.68%) gualzo uh a, Tedim leh Tonzang township (Cikha tawh) panin laivuan 1373 lakah 313 (32.02%) in gualzawhna ngah uh hi (zomistar). Kum 2013–14 ciangin Tedim leh Tonzang pan mi 176 in gualzawhna ngah uh hi (KS).

Bang hang hi mawk ding?
            A tunga tan sawm zo i lahte en lehang, laisiam i tamlohzia kilang mahmah hi. A diakin Chin State sung bang tan sawm zo kum sim a 1000+ kiim bek om cih mawk pen bang hang hi ding? Mipite in lai manphatna thei cian taktak lo maw? Sang gina lo? Sang(sia) gina lo ahih leh sangsia kuate? Eimi mah hi lo maw? Sangsiate hoih theih nadingin bangci bangin ma i pang hiam? cih mipi lam panin ei le ei kidothuai mahmah hi. Kumpi lam leh sangsiate i mawhsak nop mahmah hangin mipi lam mah pan laisim ding hanciamna om lo a hi mai tam? ka ci hi.
Zomite tenna mun Tedim, Kawlpi, Lamka leh Champhai leh a kiimte i et ciangin leitungah khantoh a kisam penpenna mun vive hi mawk hi. Bang hang hi ding? Mipil misiam tam lo, puah lo, zuun lo i hih man hi kha ding hi. A puah thei dingte in puah nuam lo ahih kei leh a puah thei ding om lo zong hi thei. Zomite teenna khuate – Kawlpi, Champhai leh Lamka in minthanna hoih het lo nei a, a mi omzah/teengzah tawh kizuiin leitunga natna lauhuai AIDS tamna pen pawl hih tuak hi. Bang hang hi ding? Kikep, kidon ding ngaihsun loin, a mawk gamtat giapgiap tam i hih man hi thei kha ding hi.
                
Bang hangin gengen ding?
               Laisim hahkat ding thu pen gengen ding ahi hi. Bang bang hiam cih leh a manphatna kiam ngei lo, lian semsem ahih manin! Minam dangte in bang hangin Zomite hong simmawh (cici i hiam?), hong bawlsia (cici i hiam?). A hang lianpi pen amau sang i haizawk man hi leltak ding hi. Midangte in amau tawh kikim a hong ngaihsut or hong zahtak theih nadingun pilna sin ding a gengen i hi hi.
               Paunak gelhpa in pilna manphatna na thei lua mahmah ahih manin neih khempeuh a bei dongin pilna zong dingin hong hilh hi (Pau. 4:7). Bang hangin neih khempeuh a bei zongin pilna zong ding? Neih nei nawn kei leng bang cih ding? cih ngaihsut theih hi. Ahi zongin tua pen amah leh amah kidawng pah a, pilna nei peuh leng neih le lam i nei kei phial zongin hong om lel ding a cihna ahi hi. Ka pau kua’n zadah kei hen la, nidangin Champhai khualai leh mun hoih deuh ah Zomite in inn mun bangzah hiam nei ngei hi. Khua hong khangto in, mihau, mi pil hong tam ciang, inn a lam zo nawn lo Zomite inn pen tuate in hong lei uh a, “zuak kei leng bang ne ding?” cih tawh haksa sa pipi in zuak kul hi. Zomite in pilna-siamna neiin, i innmunte ah inn lam thei ding zahin om leng tua bang piang lo kha ding hi. Nek le dawn zonna kician nei lo i hih manin zuak lo thei lo dinmunah ki-om ci leng zong kikhial lo ding hi. I hanciam kei leh Lamka leh Kawlpi a Zomite inn mun zong tua bang thei ding hi. Tua ahih manin pilna-siamna leh lai sim ding i gengen pen i neihsa kepbitna leh nek le taak zonna kician i neihna (economic stability) a om nading ahi hi.
               Pilna siamna a nei lo, ahih kei leh a nei a omlohna pen gam nuam/khua nuam hi ngei lo hi. I gensa bangin Zomite lakah pilna-siamna a nei tam lo ahih manin Zomite bek a omna khua bang haksatna leh thusia tamin, kilaptoh ding sangin kigensiatna leh kilangbawlna tam mawk hi. A sia khin cihna hi loin, tuate a pianna pen pilna-siamna i neihloh man cih i ngennop ahi hi.

Lai Siangtho leh pilna
               Lai Siangtho ah pilna thu kilim gen mahmah hi. Tuate lak panin pilna pen bangci bangin manpha a, pilna in bang hong ngahsak ding hiam cih kikum leng: Pilna pen -- Kham tawh kilei zolo, ngun tawh aman seh theih hi lo hi (Job 28:15, Pau. 3:14), Pilna nei-in, thu a thei mipa a lungdam mi hi (Pau. 3:13), Neih khempeuh beilawh zongin zon ding hi (Pau. 4:7), Anei nuamte kithuhilh ut a, kitai utlohna pen haina hi (Pau. 12:1), Hinna tuinak hi (Pau. 16:22), Thahatna sangin hoihzaw hi (Pau. 24:5), Khuaizu tawh kibang hi (Pau. 24:14), Adeih mi in a pa lungdamsak hi (Pau. 29:3). Pilna in -- Khan sausak a, huahna & pahtawina zong pia thuah hi (Pau. 3:16, 9:11), Nuntakna nuamsak, lungmuang takin omsak den hi (Pau. 3:17), Siatna pan hong hu ding a, lungmuang takin omsak ding hi (Pau. 4:6), Mi lianin bawl ding, pahtawina ngahsak hi (Pau. 4:8), Pahtawina leh minthanna tun ding hi (Pau. 4:9), Inn lam hi (Pau 9:1), Lung duaisak hi (Pau. 19:11), Lungmuangsak hi (Thna. 7:12).
Hih a tungate panin pilna kisapzia, a manphatna leh a zon dingzia tampi kimu hi. Pilna ngah nadingin a man i pia ngap hiam? I tha tang tawh i pang ngam ding hiam? A zong khempeuh in a deihzah uh a muhloh hang, mi pil kicite pen a zong tangtang, hanciam taka a sinte ahi uh hi. Lai bek hi loin sin ding, theih ding, nekzonna ding, pil nading tampi om? Hanciam ni.

Tuhun in a kisapna pulak
               Nidangin mipil genloh, lai tan 9/10 a zawh uh leh kumpi-ah nasepna ngah pah uh hi. Tuhun ciangin tua bang nawn lo a, tua banah lo khoh nading gam hoih nawn lo ahih manin khuak tawh nasepna hun hong hi ta hi. Kumpi sung leh kompani tuamtuamah sepna hoih i ngah theih nadingin laitan kisam a, tua laitan neih banah a ‘siam’ hih kisam lai hi.
               Mizogam sung bangah Zomite teenbitna khuate ah sangsia a kilak ciang a ngen ding takpi zong a omloh hun om mawk hi. Mizogam kumpi in ‘a khua mite deihsak ding’ a cihcih hangin deihsak dinga a ngen ding zong om lo thei mawk hi. Tua ahih manin khuadang pan haksapi in sangsia hong sem uh a, tua bang tawh sang hoih neih ding baih lo hi. Tua banah kumpi nasepna khua sunga om teng midang/khuadangte in sem khin uh ahih manin, khua sunga omte in lo khawh, sing at, huan (neu cikcik) bawl, meihol khuk bawl, adgte i sep hong kul hi (tua bang sep pen hoih lo ka cihna hi lo). Lo khoh nading gam hoih nawn lo, meihol khul nading sing tawm, thei/khai huan hoih bawl nadingin sum le pai mah kisam…. Mai lamah i tu i tate in bang nekzonna hong nei ding?
               ‘Nuntakna pen a hun zuiin hong om lel ding hi,’ cih ding hi lo hi. Tuhun mi lawhcing leh mipil i cihte tuma kum 10/20 kiim a muhkholhna hoih tak a nei, ahih kei leh nu leh pa a neite na hi uh hi. Kum simin Mizogam panin sangnaupang 300/400 val bang in kumpi nuai panin MBBS, Engineering sin uh hi. I pil a, i siam leh ei zong pai thei hi hang. Manipur gamah kumpi nasepna a kilak ciang Zomite min muh ding hong tawm hiaihiai, Mizogam lamah tawmzaw kaan lai, Kawlgam lamah zong Zomi uliante hong tawm hiaihiai! Lai Siangtho genloh bangin neih le lam zong masa in pilna thupingaihsut lo i hiam? Mi khat in, “ko bel sum nei lel, ka tate uh sangkah kisam lo” ci mawk hi. Tua bang hauhna bang tan/ciang a khom mawk diam? cih ka ngaihsun hi.

Bang cih mapang leng hoih ding?
               Baih lo hi; pilna siamna neih nadinga hanciam pen!. Pil i cih hong kibang lo lailai. Ahi zongin leitung in saandan khat nei hi. Tua lam tam gen zong ka sawm kei hi. A huampi a kisang, pilna a kici ngah nading baih pen ‘siamsinna’ i uang gen nuam hi. Mipil (eima mimal in) i cih kuate, makai thupi leh lawhcing i cih kuate, cih lam pan gen leng, 98% pen laisiam, tua a siamna uh manpha taka a zangte hi uh ding uh hi. Siamsinna i hahkat zawh zahzahin i minam mailam pen hong vak ding hi. Lai siam i tam nadingin bangci mapang ding?
1.      Pilna-siamna sin nading hong baih nawn lo hi. Sum le pai tampi kisam hi. Mi hau tam ta ahih manin mi zawngte adingin pilna siamna sang sin a, sanginn hoih  kah ding hong haksa hi. Tua ahih manin a hanciam thei, sang hoih a kah thei a om leh innkuan, beh le phung panghuanin hanciam ding.
2.     Khua sungah sangsiate a maingal theih dingin hanciam ding. Ei khua sunga khua dang pana sangsiate in lungnuam leh itna tak tawh naupangte lai ahilh theih nadingun hanciam ding.
3.     Sangsiate leh sangnaupang’ nu le pate kizopna bawl hoih ding. Kum simin sangnaupangte nu leh pate leh sangsiate in kimuhkhopna, kamkupna 2/3vei nei hamtang ding. Haksatna omte genkhawmin bangci manpang khawm ding, cih genkhawm zel ding.
4.     Mipi lungsimah pilna siamna a manphatna a om theih nadingin makaite in hanciam ding…. A dang tampi zong om lai ding hi.

Thukhupna
               Tuhun leitungah pilna siamna khat beek i neih kei leh nuntak hong haksa ta hi. Nidang lai dana kum kik ciang lo kho ding, cih ziau theih nawnloh ahih manin siamna khatpeuh sin ding i hanciam mahmah ding thupi hi. Zomite teenna mun tuamtuam i et ciang pilna-siamna, kisin a kisapna leh kisin ding a tamzia kimu thei hi. Minamdangte in “Zomite,” a cih uh ciang a lungsim sung uah bang om? Nek le taak muhna kip (economic stability) i neih theih nadingin daupaina leh kaamphatpakna (lucky) tawh piang thei lo a, sungtawnga mang thei lo a kizang thei, a manpha siamna i neih ding hanciamhuai hi. I lungsimah deihna om limlim leh tua in nakpi takin hong mainawtsak ding a, a gah pen om pelmawh ding hi.
               A tawp nadingin, Lai Siangtho in, “Pilna kisam na om uh leh Pasian kiangah ngen un” (James 1:5a) ci hi. Nasep hoih nei dingin laitan kisam hi. Tua laitan tawh nasepna hoih ngah nadingin pilna hong pia dingin Pasian tungah nget ding ahi hi. Lai simna ah Pasian zahtak a, Ama kiangah huhna ngen a thuumin, Ama deihna banga kalsuan ding pen Khristiante nuntakzia ding ahi hi. Tua ahih manin pilna a deih ngiat Zomite, Pasian a zahtak Zomite, mite ading a thupha bawl Zomite i suak theih nadingin ei sep theih lamlamah hanciam ni.


~ T. Sawm Lian

Daihna Cabin || 12.11.2014 (1:30 a.m).

Thursday, September 25, 2014

DAVID IN PASIAN SATHAU-NILHSA ZAHTAK


DAVID IN PASIAN SATHAU-NILHSA ZAHTAK


Samuel Laibu pen a tomin gen leng – siampi Samuel, Israel kumpi masapen Saul leh Israel kumpi thupipente laka khat David thu a kigelhna laibu ahi hi.

Samuel a teek ciangin a nungzui thei ding a tate muanhuai sa lo uh ahih manin Israel mipite in kumpi ngen uh a, Pasian in Amah muanglo hi, ciin a lungkimlohna, lim nget lua uh ahih man piak dingin Samuel tungah genna kimu hi (1 Sam. 8). Tua ciangin kumpi dingin Saul hong kitel a, Pasian in zangin, na lianpi zong sem hi. Ahi zongin Pasian thu sangin ama thu hong thupingaihsut luat ciangin Pasian lungkim lo a, nawlkhinin, a taang dingin David teel a, siampi Samuel sathau nilhsak hi (a tangthu i theihsa ahih manin tamgen kei mai ni).

Hun hong paitoto-in, Filistiate tawh Israelte a kidona uh, Saul leh Jonathan hun nunung lam Samuel Masa 31 sungah kimu hi. Samuel Nihna i sim ciangin Saul galkap khat leh David kihona tawh kipan a, David in amah thah a sawm “Pasian sathau-nilh” Saul a itna thu kimu hi.

Saul in galkap/tangvalpa kiangah amah that dinga a sawlna thu leh a thahna thu tangvalpa in David kiangah a gen ciangin David heh hi. Tangvalpa in Saul khutbulh leh kumpi lukhu tawh David kiang a tunpih pen David a lungdam mahmah dingin lamen kha ding hi. Bang hang hiam cih leh, kumpi Sual in David bangzahvei hiam thah sawm a, haksatna tampi bawl ahih manin David adingin Sual a sih pen a lungdamhuai ding tawh kibang takpi mah hi!

 
David ngaihsutna tawh kilehngat hi. David in Pasian sathau-nilhsa mi pen zahtak hi. Tamveipi that nuam loin na paisan khin hi. Tangvalpa in a thah nop luat mana Saul pen a that zong hi lo a, that dinga Saul in a sawl mana a that hizaw hi. Ahi zongin David in, “Topa’ sathau nilhpa a that dingin na khut na liik khiat ding na lauloh a bangci thu ahi hiam?” ci hi. Tua ciang tangvalte samin, “Pai in; amah thatlum in!” ci lai mawk hi (n. 14,15).

David in amah that ding a delhdelhpa, hoih loin Pasian in taisan cih thei mah leh nopneh lo, zawhthawh bawl loin, Pasian in a zat hun lai mah phawkin, tua hunte mangngilh lo hi. “Pasian sathau-nilh” ahihna pen zahtak hi. A taktakin ci leng, David pen Saul sangin thahatzaw, pilzaw, siamzaw, galhangzaw, mipi pahtakna zong ngahzaw kha ding a, tuate pen kisak theihna leh Pasian sathau-nilhsa Saul zawhthawhna in zang lo hi (Pasian sathau-nilhlohte tungah a gamtat dan bel thu tuampi hi).

Tuhun Khristiante lakah hih David lungsim bang i kisapna ciang om hi. Pastor, evangelist, missionary, adgte. ni khat zong a sem ngei lo, ahih kei leh a sem nuam lo pawlkhat in, ei hihna kithei loin Pasian sathau-nilhsate tungah ngaihsutna hoih lo, kammal kilawm lo leh gamtatzia kilawm lo pipi kizang kha thei hi. Laitan, neih le lam, in le lo, pilna-siamna, leh theihna lamah amau sangin lianzaw leh mite zahtak zawk i hi phial zongin, tuate pen Pasian sathau-nilhsate taih nading, engbawl, zawhthawh bawl nading hi lo cih i phawk ding kisam mahmah a, i zat khelhloh ding thupi hi.

Evan. Lang Do Khup in a thugenna khatah, “Ken Pasian thu genna a ka pai kawikawina leh ka thugennate ah Pasian nasemte taihtaih lo, lang bawl lo ka hih manin kei tungah zong kuama’n haksatna lua hong bawl lo uh hi” ci hi. Pasian mite a zahtak siamna in amah zong mite’ zahtak suaksak cihna ahi hi.

David mah bang a Pasian sathau-nilhsa mite siatna, sihna, guallelhna a thuak(pih), Pasian sathau-nilh mite a gensia leh a langbawl hi lo a, Pasian adinga a kisapna uah a huh leh kithuahpih thei ciat dingin hih thu a sim mimal kim Pasian in a thakin thupha hong pia hen. Amen.



Daihna Cabin || 25.9.2014, 2:05 A.M

(25.9.2014: Tuzan (zingsang ahizaw diam!) ka Lai Siangtho sim 2 Samuel 1 in ka lungsim hong lawng mahmah a, a ban zong sim thei loin, hih thu teng hong suak khia hi. Tua manin ka lup hun them khat kilamdang!)

Tuesday, September 9, 2014

KHRISTIANNA LEH NAUPANGTE


KHRISTIANNA LEH NAUPANGTE


“Naupang khat a neulai-in lampi maan tawnsak lecin a teek dongin lam pial nawn lo ding hi” (Pau. 22:6)

Kum simin leitungbup ahi a, pawlpi tuamtuamah ahi zongin “Naupangte Ni/Nipi” ciin, naupangte adingin a tuam vilvelin hun kibawlsak zel hi. Naupangte kep a kisapna leh mailam hunah naupangte manphatna (ding) thu tuamtuam kigenzel hi. ‘Tamvei kigen luata-in, gen nawn kei ni’ cih theih hi lo a, leitung bei dong a kigengen ding leh naupangte pantah, sinsak, leh makaih a kisapna thu mailamah kipulak toto ding hi.

A manpha naupanlai hun
               Naupang cih pen i thugen tawh kizui ahi zongin, nasepzia leh a nuntakzia panin zong ngaihsutna kibang lo tampi om thei ding hi. Tua ahih manin ‘kuate hiam naupang’ cih thu pen i tam gen kei ding hi. Lai Siangtho in bang hangin naupang sinsak dingin hong hilh ahi tam? Bang hangin a theisiam baih leh a zui pah thei zaw ding khanghamte lampi maan tawnsak dingin hong hilh lo ahi tam? Dotna tampi om thei ding hi. Tuate in naupanlai hun pen ‘a manpha mahmah hun’ ahihna hong lak hi.

Naupangte kisap
               Tuhun nu leh pate in tate kisap i theihdan a kibatloh luat pen a awlmawhhuai mahmah thu hi. A kisap uh hi-a i theih, i vaihawmsak leh i piakna hangin tate in siatna lam peuh manawh thei zawsop uh hi. Tate pen i neih teng lak pan a hoih pen, a thupi pen kipia nuam ciat ahih manin tua a kisap uh (amau kisam a sak uh zong hi thei) leh i piak ding vante leh i sinsak ding thute in a nuntakna uah bang ciang na sem ding a, hoih ding maw, hoih lo ding cih khentel kisam mahmah hi.
               Thuhilhna tawh kisai, khatveivei kam bek tawh hilhhilh hang a phattuamloh hun om thei hi. Mi khat in, “Naupang in hilh nadingin a bil humcip a, ahi zongin etteh ding a muh theih nadingin a mit vaksak hi” ci se hi. Papi khat in zu a ngawlna hang pen, “Naupangte in hong etteh theih dingin ka om kisam” ci hi. Naupangte kisap, nuntakzia hoih, kammal kilawm, gamtat pha leh Khristianna pen kam bek a hilhna tawh kiciang zo lo ahihna leh, etteh theih dinga nuntak a kisapna hihin gencian mahmah hi.

Naupangte theihcian kisam
               Naupangte cihtheihna (potential), a lunglut lam uh leh a kivakna uh theih kisam hi. Tate a theician lote in a tate ngaihsun loin, amau hoihsakna bek tawh paipih uh ahih manin mi tampi in siatlawh uh hi. Mipilte in naupangte siat theihna tampi a gente lak uah: ‘Naupangte muanloh luatna – bangmah sem thei lo ding leh ngaihsun thei lo ding a ngaihsutna, lim uk lua (over restricted) ahih kei leh khahzau lua (uncontrolled), amau sep theih sanga lianzaw sep dinga lametna hanga naupangte lungkiatsakna pen khangnote siatna thupi diak hi,’ ci uh hi.
               Zomite lakah ei sep noploh leh sep ngaploh sem dinga tate lamen, kithuahpih sang-a a sep ding bekbek uh a hilh ziauziau, a thu bek tawh a makaih leh, tate’ nuntakzia thei lopi a tate tungah lametna lianpi/neucik a nei pongmawk kitam mahmah hi.

Khristianna leh naupangte
               Pawlpi leh innkuan sungah naupangte pen a kithupisim ding kisam hi. Naupang a thupisim lo leh sinsakna hoih a pia lote adingin khantoh haksa ding hi. Zomite sungah naupangte i thupisim ding hun ngaklahhuai hi. Craft M. Pentz in, “I naupangte pen vangam tunpih ding i neihsun hi” (Our children are the only possessions we can take to heaven) a cih pen tuhun Zomi Khristiante nu leh pate adingin tona lianpi hi lo hiam?
               Pawlpi or nu leh pate in naupang/tate, Pasian thu tawh kituaka a nuntak theih nadingin sep ding tavuan a neihlam kiphawk lo thei hi. Pentz mah banga, vangam tun ding a kitheician, tua munah a tate pen a tonpih ding neihsun ahih lam a kiphawk nu leh pa, pawlpi hih ding thupi hi. Gammial, lungdamna thu a thei nai lote kiangah i pai pen thupi mahmah hi. Tua banah a thupi mahmah dang pen innkuan sung ciat a missionary sep ahi hi. Thu-um mi kici napi, tate thu a ngetsak ngei lo bangzah i om tam? Tate tungah Pasian thu a hilh ngei lo Zogam sungah nu leh pa bangzah a om tam? Mi khat in, “Khitui luang liangin Pasian tungah na tate na ap kei leh na tate in na khitui hong luangsak ding hi” ci hi. Lungsim takpi tawh Pasian tungah tate i ap, Pasian thu sungah i makaih kisam mahmah cih hong lak hi.
               Zomite Khristiante in thu tuamtuamah sum tampipi i zang uh hi. Tua bel sia kei, ci ni. Ahi zongin mihing (hoih) lam nadingin i sum bangzah i zang hiam? Naupangte’n Pasian thu a theih nading uh leh a sin ding uh laibu bawl nadingin bang zah i zang a, naupang sinsak ding (sangsia) i lak ciangin a kikhawm nuam lo khatpeuh a kikhop theih nading cih tawh a uk ngiat lo khawng i seh kha hiam? A kisin nuam ngiat lo khawng i sehseh kha hiam? Tuabang khawng i sehseh le bel, a sinsak ma un zong a lawhsam pah hi kha ding hi!.
               Mr. Suresh Singh, leitungbup a naupang Nipi sang laisimbu a bawl Partners in Discipleship International kici a Asia gam sunga a lianpen tawh ka holimna uh panin Nipi sanga naupang hilh manphatna ka phawk semsem a, a nasep dan uh hong gen ciang, “mi pilte leh minam thupite in naupangte manphatna phawkin, lim pattah si uh e maw,” ka ci hi. Kum 2012 a ZBC leh ZCLS in ZBC office a joint consultation a kineih lai huna Nipi sang laisimbu puahphat a kisapna thu a kigen lai hun ka phawk kik hi.
               Pawlpite in i sep ding thupi pen Jesu nungzui suak dinga pattahna, hilhna (Mat. 28:19-20) pen i thupi bawl kisam hi. A siat khit uh, zatui or zu lung peuh a vei zawh uh ciang a hotkhiatna camping or gupkhiatna camping i neih zel sangin, naupan lai mahin hoih takin sinsak leng, naupangte in lam maan tawnsuak ding uh cih Lai Siangtho in kician takin hong hilh hi.

Naupangte in sinsakna hoih kisam
               Lai Siangtho in naupangte sinsak ding thupisak mahmah hi. Pasian in Israelte tungah thuciam a piak ciangin ‘hih thute pen na tate tung uah na hilhsawn ding uh hi’ (Thkna. 4:9, 6:7, 11:19 etc) ci tangtang hi. Pasian in a thupiakte a mangthanloh nading leh a kip semsem nadingin naupangte tungah hilh dingin theisak hi kha ding a, tua banah thu hoih hilh le uh a minam uh khangto semsem ding ci zong hi kha ding hi.
               Leitung pilna siamna hi ta leh, Pasian thu hi taleh, Zomite pen kisin a kisam penpen minamte lakah kihel kha ding hi hang. Leitung pilna siamna lah thupisim taktak lo, Pasian thu lah sin nuam lo, a kikhamisak tata khawng in Pasian thu sin ding kisam sa lo zawmah lai! Sin kul a sate leh a sinte bang ‘khamilo’ bang ci nuam zawzen phial mawk hi hang! Khasiathuai lua.
Mihingte pen a kisin nuam i hih kisam hi. Sin ding tawh a kidim leitungah a kisin nuam lo leh a kikheel thei lo mi pen leitungah mi zattak leh mi thupi om lo ding hi. I nuntakna leh ngaihsutna pen siatna leh hoihlohna tawh kizom den a, tuate pan a hoih leh a pha lamah a kisin nuam mi i hih kisam hi. Naupangte adingin bang diakin hih kisinna pen thupi diak hi.
Zomite nuntakna sungah a kiheelhuai mahmah sinsakna tampi om hi. Tua lakah, za pan ding, zu lei ding, tuibuk la dinga kisawlna, kuhva leh a hoih lo muam theih tuamtuam lei ding a kisawlna ahi hi. Tua bangte pen naupangte sinsaksakna na hi mawk hi. Etteh theih dinga nuntak i gen khin a, tua bang a nungta zo lote in zong ei sep bang a seploh nadingun tavuan i nei hi. Za pan dinga i sawl ciangin, “Ka muhloh kalin za va tep sim inla, tua ciang na tep ban teng kei hong pia kik in” cihna tawh kibang a, zu lei dinga i sawl ciangin, “Zu va lei inla, tawm khat na dawn khit ciang tui them khat hel kik in; tua ciang hong ciah inla, na dawn ban teng hong pia in” cihna tawh kibang hi.
              
Thuhialna
            Makaih ding zia ka gennop pen hi lo a, gen nuam mah leng zong ka theihna in cin lo hi. Ahi zongin a manphatna i theih ciat ahi naupang kepna leh makaihna uangbawl thak leng cih a deih ka hi hi. Nasepna khat peuhpeuh za-ah za (100%) lawhcin haksa hi. Naupang pattahna zong za-ah za lawhcing lo ding hi hang. Makaihna hoih tak tawh makaih hang a hoih zo lo om tham ding hi. Ahi zongin, tuhun i nuntakna panin makaih napi a hoih zo lo sangin, makaihlohna hang a sia tam lai mawk hi. Midang, mundang leh gamdangah i sem kei phial zongin inn sungah ei tate beek hoih taka makaih sawm dih ni e. I nuntakna mahmahah etteh theih dingin om sawm dih ni e. I kammal mahmah zong, “kikhawm un” cihcih sang, “kikhawm ni ei” cih bang, “lai sim un” cihcih sangin “lai sim ni” cih bangin gen leng bang a ci diam? “Kei mahmah ka kamsia” ciin tate hangin a thumthum i hi kha hiam? I makaihdan en kik ni e, i makaihna in tua ciang bek a gahsuah ahi thei diam? Kipan thak dih ni ei hun a om laiin……


~ T. Sawm Lian
Daihna Cabin || 5.9.2014
ETS – ACA