Thuthak (News)

Wednesday, November 12, 2014

SIAMSINNA LAM AW…..

SIAMSINNA LAM AW…..


Kum 2013 kumin Champhai ah Khuado Pawi kizang a, tua hunah zingmang ahi T.T Zothansanga in a gen ka lungsima mangmawh pen, “Zotate in pawi tuamtuam i nei uh a, pawlkhat in mangngilhin a manphatna a thei lo bang om hi. Tuni a hih bang (Khuado pawi) hun zang thei i hih manin ka lungdam a, mai lamah minam ngeina, zia le tongte thupisak a, i zat zel ding leh i kepbit ding ahi hi. Tua i zat a, i kembit theih nadingin pilna i neih kisam hi. Bang hang hiam cih leh pilna-siamna lo tawh kikembit zo lo ding hi. Tua ahih manin laisinna lam hatkat mahmah un” ciin gen hi. Amah pen sitni (ukil) a sep lai a member of legislative assembly (MLA) a cing hi a, deihsakna takpi tawh a ngaihsutna taktak gen ahih ding ka lemen pah hi.

Bang ciang a i dinmun
Zomite hun paisa kalsuanzia i etet ciangin pilna siamna a nei tawm lua i hih manin i supna leh haksatna tampi i tuak/thuak om hi. Makai hoih, mipil khat le nih hong omin, amau nungzui ding leh nasepsa uh maban zom ding om lo thei zel hi. Zomi(a kici)te teen kipna i ngaihsut ciang Tedim, Kawlpi, Lamka leh Champhai hong kidawk pah hi. Hih khuapi leh a kiim a om Zomite lai simna lam dinmun i ngaihsun ngei hiam? Lamka lam pen na khangto zaw deuh uh ahih manin laisiam tamzaw deuh uh a, zong hanciam zaw uh hi. Kawlpi, Champhai leh Tedim kiim a omte e leh?
Kum 2011–12 in Mizogam pan tan sawm laivuan 15206 laka 10989 (72.27%), kum 2012–13 in 16144 lakah 9466 (58.64%), 2013–14 in 18467 lakah 12468 (67.51) in gualzawhna ngah hi (S.O., Lk, Zl). Hih gualzawhna ngahte lakah Zomite bangzah ahi tam? Zomite teenna khuate ah sangnaupang a tawm banah result hoih lua cih om ngei khol lo zawmah.
Kum 2011–12 sungin Chin State panin tan sawm laivuan 7332 lakah 1093 (14.90%) bekin gualzawhna ngah uh a, Tedim township panin 22.72% in gualzawhna ngah hi (ZD). Mi bangzah lian cih ka thei kei hi. 2012–13 in 7459 lakah 1232 (16.68%) gualzo uh a, Tedim leh Tonzang township (Cikha tawh) panin laivuan 1373 lakah 313 (32.02%) in gualzawhna ngah uh hi (zomistar). Kum 2013–14 ciangin Tedim leh Tonzang pan mi 176 in gualzawhna ngah uh hi (KS).

Bang hang hi mawk ding?
            A tunga tan sawm zo i lahte en lehang, laisiam i tamlohzia kilang mahmah hi. A diakin Chin State sung bang tan sawm zo kum sim a 1000+ kiim bek om cih mawk pen bang hang hi ding? Mipite in lai manphatna thei cian taktak lo maw? Sang gina lo? Sang(sia) gina lo ahih leh sangsia kuate? Eimi mah hi lo maw? Sangsiate hoih theih nadingin bangci bangin ma i pang hiam? cih mipi lam panin ei le ei kidothuai mahmah hi. Kumpi lam leh sangsiate i mawhsak nop mahmah hangin mipi lam mah pan laisim ding hanciamna om lo a hi mai tam? ka ci hi.
Zomite tenna mun Tedim, Kawlpi, Lamka leh Champhai leh a kiimte i et ciangin leitungah khantoh a kisam penpenna mun vive hi mawk hi. Bang hang hi ding? Mipil misiam tam lo, puah lo, zuun lo i hih man hi kha ding hi. A puah thei dingte in puah nuam lo ahih kei leh a puah thei ding om lo zong hi thei. Zomite teenna khuate – Kawlpi, Champhai leh Lamka in minthanna hoih het lo nei a, a mi omzah/teengzah tawh kizuiin leitunga natna lauhuai AIDS tamna pen pawl hih tuak hi. Bang hang hi ding? Kikep, kidon ding ngaihsun loin, a mawk gamtat giapgiap tam i hih man hi thei kha ding hi.
                
Bang hangin gengen ding?
               Laisim hahkat ding thu pen gengen ding ahi hi. Bang bang hiam cih leh a manphatna kiam ngei lo, lian semsem ahih manin! Minam dangte in bang hangin Zomite hong simmawh (cici i hiam?), hong bawlsia (cici i hiam?). A hang lianpi pen amau sang i haizawk man hi leltak ding hi. Midangte in amau tawh kikim a hong ngaihsut or hong zahtak theih nadingun pilna sin ding a gengen i hi hi.
               Paunak gelhpa in pilna manphatna na thei lua mahmah ahih manin neih khempeuh a bei dongin pilna zong dingin hong hilh hi (Pau. 4:7). Bang hangin neih khempeuh a bei zongin pilna zong ding? Neih nei nawn kei leng bang cih ding? cih ngaihsut theih hi. Ahi zongin tua pen amah leh amah kidawng pah a, pilna nei peuh leng neih le lam i nei kei phial zongin hong om lel ding a cihna ahi hi. Ka pau kua’n zadah kei hen la, nidangin Champhai khualai leh mun hoih deuh ah Zomite in inn mun bangzah hiam nei ngei hi. Khua hong khangto in, mihau, mi pil hong tam ciang, inn a lam zo nawn lo Zomite inn pen tuate in hong lei uh a, “zuak kei leng bang ne ding?” cih tawh haksa sa pipi in zuak kul hi. Zomite in pilna-siamna neiin, i innmunte ah inn lam thei ding zahin om leng tua bang piang lo kha ding hi. Nek le dawn zonna kician nei lo i hih manin zuak lo thei lo dinmunah ki-om ci leng zong kikhial lo ding hi. I hanciam kei leh Lamka leh Kawlpi a Zomite inn mun zong tua bang thei ding hi. Tua ahih manin pilna-siamna leh lai sim ding i gengen pen i neihsa kepbitna leh nek le taak zonna kician i neihna (economic stability) a om nading ahi hi.
               Pilna siamna a nei lo, ahih kei leh a nei a omlohna pen gam nuam/khua nuam hi ngei lo hi. I gensa bangin Zomite lakah pilna-siamna a nei tam lo ahih manin Zomite bek a omna khua bang haksatna leh thusia tamin, kilaptoh ding sangin kigensiatna leh kilangbawlna tam mawk hi. A sia khin cihna hi loin, tuate a pianna pen pilna-siamna i neihloh man cih i ngennop ahi hi.

Lai Siangtho leh pilna
               Lai Siangtho ah pilna thu kilim gen mahmah hi. Tuate lak panin pilna pen bangci bangin manpha a, pilna in bang hong ngahsak ding hiam cih kikum leng: Pilna pen -- Kham tawh kilei zolo, ngun tawh aman seh theih hi lo hi (Job 28:15, Pau. 3:14), Pilna nei-in, thu a thei mipa a lungdam mi hi (Pau. 3:13), Neih khempeuh beilawh zongin zon ding hi (Pau. 4:7), Anei nuamte kithuhilh ut a, kitai utlohna pen haina hi (Pau. 12:1), Hinna tuinak hi (Pau. 16:22), Thahatna sangin hoihzaw hi (Pau. 24:5), Khuaizu tawh kibang hi (Pau. 24:14), Adeih mi in a pa lungdamsak hi (Pau. 29:3). Pilna in -- Khan sausak a, huahna & pahtawina zong pia thuah hi (Pau. 3:16, 9:11), Nuntakna nuamsak, lungmuang takin omsak den hi (Pau. 3:17), Siatna pan hong hu ding a, lungmuang takin omsak ding hi (Pau. 4:6), Mi lianin bawl ding, pahtawina ngahsak hi (Pau. 4:8), Pahtawina leh minthanna tun ding hi (Pau. 4:9), Inn lam hi (Pau 9:1), Lung duaisak hi (Pau. 19:11), Lungmuangsak hi (Thna. 7:12).
Hih a tungate panin pilna kisapzia, a manphatna leh a zon dingzia tampi kimu hi. Pilna ngah nadingin a man i pia ngap hiam? I tha tang tawh i pang ngam ding hiam? A zong khempeuh in a deihzah uh a muhloh hang, mi pil kicite pen a zong tangtang, hanciam taka a sinte ahi uh hi. Lai bek hi loin sin ding, theih ding, nekzonna ding, pil nading tampi om? Hanciam ni.

Tuhun in a kisapna pulak
               Nidangin mipil genloh, lai tan 9/10 a zawh uh leh kumpi-ah nasepna ngah pah uh hi. Tuhun ciangin tua bang nawn lo a, tua banah lo khoh nading gam hoih nawn lo ahih manin khuak tawh nasepna hun hong hi ta hi. Kumpi sung leh kompani tuamtuamah sepna hoih i ngah theih nadingin laitan kisam a, tua laitan neih banah a ‘siam’ hih kisam lai hi.
               Mizogam sung bangah Zomite teenbitna khuate ah sangsia a kilak ciang a ngen ding takpi zong a omloh hun om mawk hi. Mizogam kumpi in ‘a khua mite deihsak ding’ a cihcih hangin deihsak dinga a ngen ding zong om lo thei mawk hi. Tua ahih manin khuadang pan haksapi in sangsia hong sem uh a, tua bang tawh sang hoih neih ding baih lo hi. Tua banah kumpi nasepna khua sunga om teng midang/khuadangte in sem khin uh ahih manin, khua sunga omte in lo khawh, sing at, huan (neu cikcik) bawl, meihol khuk bawl, adgte i sep hong kul hi (tua bang sep pen hoih lo ka cihna hi lo). Lo khoh nading gam hoih nawn lo, meihol khul nading sing tawm, thei/khai huan hoih bawl nadingin sum le pai mah kisam…. Mai lamah i tu i tate in bang nekzonna hong nei ding?
               ‘Nuntakna pen a hun zuiin hong om lel ding hi,’ cih ding hi lo hi. Tuhun mi lawhcing leh mipil i cihte tuma kum 10/20 kiim a muhkholhna hoih tak a nei, ahih kei leh nu leh pa a neite na hi uh hi. Kum simin Mizogam panin sangnaupang 300/400 val bang in kumpi nuai panin MBBS, Engineering sin uh hi. I pil a, i siam leh ei zong pai thei hi hang. Manipur gamah kumpi nasepna a kilak ciang Zomite min muh ding hong tawm hiaihiai, Mizogam lamah tawmzaw kaan lai, Kawlgam lamah zong Zomi uliante hong tawm hiaihiai! Lai Siangtho genloh bangin neih le lam zong masa in pilna thupingaihsut lo i hiam? Mi khat in, “ko bel sum nei lel, ka tate uh sangkah kisam lo” ci mawk hi. Tua bang hauhna bang tan/ciang a khom mawk diam? cih ka ngaihsun hi.

Bang cih mapang leng hoih ding?
               Baih lo hi; pilna siamna neih nadinga hanciam pen!. Pil i cih hong kibang lo lailai. Ahi zongin leitung in saandan khat nei hi. Tua lam tam gen zong ka sawm kei hi. A huampi a kisang, pilna a kici ngah nading baih pen ‘siamsinna’ i uang gen nuam hi. Mipil (eima mimal in) i cih kuate, makai thupi leh lawhcing i cih kuate, cih lam pan gen leng, 98% pen laisiam, tua a siamna uh manpha taka a zangte hi uh ding uh hi. Siamsinna i hahkat zawh zahzahin i minam mailam pen hong vak ding hi. Lai siam i tam nadingin bangci mapang ding?
1.      Pilna-siamna sin nading hong baih nawn lo hi. Sum le pai tampi kisam hi. Mi hau tam ta ahih manin mi zawngte adingin pilna siamna sang sin a, sanginn hoih  kah ding hong haksa hi. Tua ahih manin a hanciam thei, sang hoih a kah thei a om leh innkuan, beh le phung panghuanin hanciam ding.
2.     Khua sungah sangsiate a maingal theih dingin hanciam ding. Ei khua sunga khua dang pana sangsiate in lungnuam leh itna tak tawh naupangte lai ahilh theih nadingun hanciam ding.
3.     Sangsiate leh sangnaupang’ nu le pate kizopna bawl hoih ding. Kum simin sangnaupangte nu leh pate leh sangsiate in kimuhkhopna, kamkupna 2/3vei nei hamtang ding. Haksatna omte genkhawmin bangci manpang khawm ding, cih genkhawm zel ding.
4.     Mipi lungsimah pilna siamna a manphatna a om theih nadingin makaite in hanciam ding…. A dang tampi zong om lai ding hi.

Thukhupna
               Tuhun leitungah pilna siamna khat beek i neih kei leh nuntak hong haksa ta hi. Nidang lai dana kum kik ciang lo kho ding, cih ziau theih nawnloh ahih manin siamna khatpeuh sin ding i hanciam mahmah ding thupi hi. Zomite teenna mun tuamtuam i et ciang pilna-siamna, kisin a kisapna leh kisin ding a tamzia kimu thei hi. Minamdangte in “Zomite,” a cih uh ciang a lungsim sung uah bang om? Nek le taak muhna kip (economic stability) i neih theih nadingin daupaina leh kaamphatpakna (lucky) tawh piang thei lo a, sungtawnga mang thei lo a kizang thei, a manpha siamna i neih ding hanciamhuai hi. I lungsimah deihna om limlim leh tua in nakpi takin hong mainawtsak ding a, a gah pen om pelmawh ding hi.
               A tawp nadingin, Lai Siangtho in, “Pilna kisam na om uh leh Pasian kiangah ngen un” (James 1:5a) ci hi. Nasep hoih nei dingin laitan kisam hi. Tua laitan tawh nasepna hoih ngah nadingin pilna hong pia dingin Pasian tungah nget ding ahi hi. Lai simna ah Pasian zahtak a, Ama kiangah huhna ngen a thuumin, Ama deihna banga kalsuan ding pen Khristiante nuntakzia ding ahi hi. Tua ahih manin pilna a deih ngiat Zomite, Pasian a zahtak Zomite, mite ading a thupha bawl Zomite i suak theih nadingin ei sep theih lamlamah hanciam ni.


~ T. Sawm Lian

Daihna Cabin || 12.11.2014 (1:30 a.m).

Thursday, September 25, 2014

DAVID IN PASIAN SATHAU-NILHSA ZAHTAK


DAVID IN PASIAN SATHAU-NILHSA ZAHTAK


Samuel Laibu pen a tomin gen leng – siampi Samuel, Israel kumpi masapen Saul leh Israel kumpi thupipente laka khat David thu a kigelhna laibu ahi hi.

Samuel a teek ciangin a nungzui thei ding a tate muanhuai sa lo uh ahih manin Israel mipite in kumpi ngen uh a, Pasian in Amah muanglo hi, ciin a lungkimlohna, lim nget lua uh ahih man piak dingin Samuel tungah genna kimu hi (1 Sam. 8). Tua ciangin kumpi dingin Saul hong kitel a, Pasian in zangin, na lianpi zong sem hi. Ahi zongin Pasian thu sangin ama thu hong thupingaihsut luat ciangin Pasian lungkim lo a, nawlkhinin, a taang dingin David teel a, siampi Samuel sathau nilhsak hi (a tangthu i theihsa ahih manin tamgen kei mai ni).

Hun hong paitoto-in, Filistiate tawh Israelte a kidona uh, Saul leh Jonathan hun nunung lam Samuel Masa 31 sungah kimu hi. Samuel Nihna i sim ciangin Saul galkap khat leh David kihona tawh kipan a, David in amah thah a sawm “Pasian sathau-nilh” Saul a itna thu kimu hi.

Saul in galkap/tangvalpa kiangah amah that dinga a sawlna thu leh a thahna thu tangvalpa in David kiangah a gen ciangin David heh hi. Tangvalpa in Saul khutbulh leh kumpi lukhu tawh David kiang a tunpih pen David a lungdam mahmah dingin lamen kha ding hi. Bang hang hiam cih leh, kumpi Sual in David bangzahvei hiam thah sawm a, haksatna tampi bawl ahih manin David adingin Sual a sih pen a lungdamhuai ding tawh kibang takpi mah hi!

 
David ngaihsutna tawh kilehngat hi. David in Pasian sathau-nilhsa mi pen zahtak hi. Tamveipi that nuam loin na paisan khin hi. Tangvalpa in a thah nop luat mana Saul pen a that zong hi lo a, that dinga Saul in a sawl mana a that hizaw hi. Ahi zongin David in, “Topa’ sathau nilhpa a that dingin na khut na liik khiat ding na lauloh a bangci thu ahi hiam?” ci hi. Tua ciang tangvalte samin, “Pai in; amah thatlum in!” ci lai mawk hi (n. 14,15).

David in amah that ding a delhdelhpa, hoih loin Pasian in taisan cih thei mah leh nopneh lo, zawhthawh bawl loin, Pasian in a zat hun lai mah phawkin, tua hunte mangngilh lo hi. “Pasian sathau-nilh” ahihna pen zahtak hi. A taktakin ci leng, David pen Saul sangin thahatzaw, pilzaw, siamzaw, galhangzaw, mipi pahtakna zong ngahzaw kha ding a, tuate pen kisak theihna leh Pasian sathau-nilhsa Saul zawhthawhna in zang lo hi (Pasian sathau-nilhlohte tungah a gamtat dan bel thu tuampi hi).

Tuhun Khristiante lakah hih David lungsim bang i kisapna ciang om hi. Pastor, evangelist, missionary, adgte. ni khat zong a sem ngei lo, ahih kei leh a sem nuam lo pawlkhat in, ei hihna kithei loin Pasian sathau-nilhsate tungah ngaihsutna hoih lo, kammal kilawm lo leh gamtatzia kilawm lo pipi kizang kha thei hi. Laitan, neih le lam, in le lo, pilna-siamna, leh theihna lamah amau sangin lianzaw leh mite zahtak zawk i hi phial zongin, tuate pen Pasian sathau-nilhsate taih nading, engbawl, zawhthawh bawl nading hi lo cih i phawk ding kisam mahmah a, i zat khelhloh ding thupi hi.

Evan. Lang Do Khup in a thugenna khatah, “Ken Pasian thu genna a ka pai kawikawina leh ka thugennate ah Pasian nasemte taihtaih lo, lang bawl lo ka hih manin kei tungah zong kuama’n haksatna lua hong bawl lo uh hi” ci hi. Pasian mite a zahtak siamna in amah zong mite’ zahtak suaksak cihna ahi hi.

David mah bang a Pasian sathau-nilhsa mite siatna, sihna, guallelhna a thuak(pih), Pasian sathau-nilh mite a gensia leh a langbawl hi lo a, Pasian adinga a kisapna uah a huh leh kithuahpih thei ciat dingin hih thu a sim mimal kim Pasian in a thakin thupha hong pia hen. Amen.



Daihna Cabin || 25.9.2014, 2:05 A.M

(25.9.2014: Tuzan (zingsang ahizaw diam!) ka Lai Siangtho sim 2 Samuel 1 in ka lungsim hong lawng mahmah a, a ban zong sim thei loin, hih thu teng hong suak khia hi. Tua manin ka lup hun them khat kilamdang!)

Tuesday, September 9, 2014

KHRISTIANNA LEH NAUPANGTE


KHRISTIANNA LEH NAUPANGTE


“Naupang khat a neulai-in lampi maan tawnsak lecin a teek dongin lam pial nawn lo ding hi” (Pau. 22:6)

Kum simin leitungbup ahi a, pawlpi tuamtuamah ahi zongin “Naupangte Ni/Nipi” ciin, naupangte adingin a tuam vilvelin hun kibawlsak zel hi. Naupangte kep a kisapna leh mailam hunah naupangte manphatna (ding) thu tuamtuam kigenzel hi. ‘Tamvei kigen luata-in, gen nawn kei ni’ cih theih hi lo a, leitung bei dong a kigengen ding leh naupangte pantah, sinsak, leh makaih a kisapna thu mailamah kipulak toto ding hi.

A manpha naupanlai hun
               Naupang cih pen i thugen tawh kizui ahi zongin, nasepzia leh a nuntakzia panin zong ngaihsutna kibang lo tampi om thei ding hi. Tua ahih manin ‘kuate hiam naupang’ cih thu pen i tam gen kei ding hi. Lai Siangtho in bang hangin naupang sinsak dingin hong hilh ahi tam? Bang hangin a theisiam baih leh a zui pah thei zaw ding khanghamte lampi maan tawnsak dingin hong hilh lo ahi tam? Dotna tampi om thei ding hi. Tuate in naupanlai hun pen ‘a manpha mahmah hun’ ahihna hong lak hi.

Naupangte kisap
               Tuhun nu leh pate in tate kisap i theihdan a kibatloh luat pen a awlmawhhuai mahmah thu hi. A kisap uh hi-a i theih, i vaihawmsak leh i piakna hangin tate in siatna lam peuh manawh thei zawsop uh hi. Tate pen i neih teng lak pan a hoih pen, a thupi pen kipia nuam ciat ahih manin tua a kisap uh (amau kisam a sak uh zong hi thei) leh i piak ding vante leh i sinsak ding thute in a nuntakna uah bang ciang na sem ding a, hoih ding maw, hoih lo ding cih khentel kisam mahmah hi.
               Thuhilhna tawh kisai, khatveivei kam bek tawh hilhhilh hang a phattuamloh hun om thei hi. Mi khat in, “Naupang in hilh nadingin a bil humcip a, ahi zongin etteh ding a muh theih nadingin a mit vaksak hi” ci se hi. Papi khat in zu a ngawlna hang pen, “Naupangte in hong etteh theih dingin ka om kisam” ci hi. Naupangte kisap, nuntakzia hoih, kammal kilawm, gamtat pha leh Khristianna pen kam bek a hilhna tawh kiciang zo lo ahihna leh, etteh theih dinga nuntak a kisapna hihin gencian mahmah hi.

Naupangte theihcian kisam
               Naupangte cihtheihna (potential), a lunglut lam uh leh a kivakna uh theih kisam hi. Tate a theician lote in a tate ngaihsun loin, amau hoihsakna bek tawh paipih uh ahih manin mi tampi in siatlawh uh hi. Mipilte in naupangte siat theihna tampi a gente lak uah: ‘Naupangte muanloh luatna – bangmah sem thei lo ding leh ngaihsun thei lo ding a ngaihsutna, lim uk lua (over restricted) ahih kei leh khahzau lua (uncontrolled), amau sep theih sanga lianzaw sep dinga lametna hanga naupangte lungkiatsakna pen khangnote siatna thupi diak hi,’ ci uh hi.
               Zomite lakah ei sep noploh leh sep ngaploh sem dinga tate lamen, kithuahpih sang-a a sep ding bekbek uh a hilh ziauziau, a thu bek tawh a makaih leh, tate’ nuntakzia thei lopi a tate tungah lametna lianpi/neucik a nei pongmawk kitam mahmah hi.

Khristianna leh naupangte
               Pawlpi leh innkuan sungah naupangte pen a kithupisim ding kisam hi. Naupang a thupisim lo leh sinsakna hoih a pia lote adingin khantoh haksa ding hi. Zomite sungah naupangte i thupisim ding hun ngaklahhuai hi. Craft M. Pentz in, “I naupangte pen vangam tunpih ding i neihsun hi” (Our children are the only possessions we can take to heaven) a cih pen tuhun Zomi Khristiante nu leh pate adingin tona lianpi hi lo hiam?
               Pawlpi or nu leh pate in naupang/tate, Pasian thu tawh kituaka a nuntak theih nadingin sep ding tavuan a neihlam kiphawk lo thei hi. Pentz mah banga, vangam tun ding a kitheician, tua munah a tate pen a tonpih ding neihsun ahih lam a kiphawk nu leh pa, pawlpi hih ding thupi hi. Gammial, lungdamna thu a thei nai lote kiangah i pai pen thupi mahmah hi. Tua banah a thupi mahmah dang pen innkuan sung ciat a missionary sep ahi hi. Thu-um mi kici napi, tate thu a ngetsak ngei lo bangzah i om tam? Tate tungah Pasian thu a hilh ngei lo Zogam sungah nu leh pa bangzah a om tam? Mi khat in, “Khitui luang liangin Pasian tungah na tate na ap kei leh na tate in na khitui hong luangsak ding hi” ci hi. Lungsim takpi tawh Pasian tungah tate i ap, Pasian thu sungah i makaih kisam mahmah cih hong lak hi.
               Zomite Khristiante in thu tuamtuamah sum tampipi i zang uh hi. Tua bel sia kei, ci ni. Ahi zongin mihing (hoih) lam nadingin i sum bangzah i zang hiam? Naupangte’n Pasian thu a theih nading uh leh a sin ding uh laibu bawl nadingin bang zah i zang a, naupang sinsak ding (sangsia) i lak ciangin a kikhawm nuam lo khatpeuh a kikhop theih nading cih tawh a uk ngiat lo khawng i seh kha hiam? A kisin nuam ngiat lo khawng i sehseh kha hiam? Tuabang khawng i sehseh le bel, a sinsak ma un zong a lawhsam pah hi kha ding hi!.
               Mr. Suresh Singh, leitungbup a naupang Nipi sang laisimbu a bawl Partners in Discipleship International kici a Asia gam sunga a lianpen tawh ka holimna uh panin Nipi sanga naupang hilh manphatna ka phawk semsem a, a nasep dan uh hong gen ciang, “mi pilte leh minam thupite in naupangte manphatna phawkin, lim pattah si uh e maw,” ka ci hi. Kum 2012 a ZBC leh ZCLS in ZBC office a joint consultation a kineih lai huna Nipi sang laisimbu puahphat a kisapna thu a kigen lai hun ka phawk kik hi.
               Pawlpite in i sep ding thupi pen Jesu nungzui suak dinga pattahna, hilhna (Mat. 28:19-20) pen i thupi bawl kisam hi. A siat khit uh, zatui or zu lung peuh a vei zawh uh ciang a hotkhiatna camping or gupkhiatna camping i neih zel sangin, naupan lai mahin hoih takin sinsak leng, naupangte in lam maan tawnsuak ding uh cih Lai Siangtho in kician takin hong hilh hi.

Naupangte in sinsakna hoih kisam
               Lai Siangtho in naupangte sinsak ding thupisak mahmah hi. Pasian in Israelte tungah thuciam a piak ciangin ‘hih thute pen na tate tung uah na hilhsawn ding uh hi’ (Thkna. 4:9, 6:7, 11:19 etc) ci tangtang hi. Pasian in a thupiakte a mangthanloh nading leh a kip semsem nadingin naupangte tungah hilh dingin theisak hi kha ding a, tua banah thu hoih hilh le uh a minam uh khangto semsem ding ci zong hi kha ding hi.
               Leitung pilna siamna hi ta leh, Pasian thu hi taleh, Zomite pen kisin a kisam penpen minamte lakah kihel kha ding hi hang. Leitung pilna siamna lah thupisim taktak lo, Pasian thu lah sin nuam lo, a kikhamisak tata khawng in Pasian thu sin ding kisam sa lo zawmah lai! Sin kul a sate leh a sinte bang ‘khamilo’ bang ci nuam zawzen phial mawk hi hang! Khasiathuai lua.
Mihingte pen a kisin nuam i hih kisam hi. Sin ding tawh a kidim leitungah a kisin nuam lo leh a kikheel thei lo mi pen leitungah mi zattak leh mi thupi om lo ding hi. I nuntakna leh ngaihsutna pen siatna leh hoihlohna tawh kizom den a, tuate pan a hoih leh a pha lamah a kisin nuam mi i hih kisam hi. Naupangte adingin bang diakin hih kisinna pen thupi diak hi.
Zomite nuntakna sungah a kiheelhuai mahmah sinsakna tampi om hi. Tua lakah, za pan ding, zu lei ding, tuibuk la dinga kisawlna, kuhva leh a hoih lo muam theih tuamtuam lei ding a kisawlna ahi hi. Tua bangte pen naupangte sinsaksakna na hi mawk hi. Etteh theih dinga nuntak i gen khin a, tua bang a nungta zo lote in zong ei sep bang a seploh nadingun tavuan i nei hi. Za pan dinga i sawl ciangin, “Ka muhloh kalin za va tep sim inla, tua ciang na tep ban teng kei hong pia kik in” cihna tawh kibang a, zu lei dinga i sawl ciangin, “Zu va lei inla, tawm khat na dawn khit ciang tui them khat hel kik in; tua ciang hong ciah inla, na dawn ban teng hong pia in” cihna tawh kibang hi.
              
Thuhialna
            Makaih ding zia ka gennop pen hi lo a, gen nuam mah leng zong ka theihna in cin lo hi. Ahi zongin a manphatna i theih ciat ahi naupang kepna leh makaihna uangbawl thak leng cih a deih ka hi hi. Nasepna khat peuhpeuh za-ah za (100%) lawhcin haksa hi. Naupang pattahna zong za-ah za lawhcing lo ding hi hang. Makaihna hoih tak tawh makaih hang a hoih zo lo om tham ding hi. Ahi zongin, tuhun i nuntakna panin makaih napi a hoih zo lo sangin, makaihlohna hang a sia tam lai mawk hi. Midang, mundang leh gamdangah i sem kei phial zongin inn sungah ei tate beek hoih taka makaih sawm dih ni e. I nuntakna mahmahah etteh theih dingin om sawm dih ni e. I kammal mahmah zong, “kikhawm un” cihcih sang, “kikhawm ni ei” cih bang, “lai sim un” cihcih sangin “lai sim ni” cih bangin gen leng bang a ci diam? “Kei mahmah ka kamsia” ciin tate hangin a thumthum i hi kha hiam? I makaihdan en kik ni e, i makaihna in tua ciang bek a gahsuah ahi thei diam? Kipan thak dih ni ei hun a om laiin……


~ T. Sawm Lian
Daihna Cabin || 5.9.2014
ETS – ACA 

Friday, September 5, 2014

A MAN TAM ZEN SI


A MAN TAM ZEN SI


Laivuan zo, ni bangzah hiam sung sang khak ding ahih manin lungsim khat hong suakta-in, sangnaupang hih hun sunga hun nuamte laka khat, hun manpha ngah ka hih manin ciin, “Khui (movie/film) khat en ning e” ciin lawmte kiang pan ka la hi. Nitak ann nek khit ciang ka et leh, ka lungsim-ngaihsutna hong sukha mahmah a, tua tawh kisai tawm khat kong gelhkhia hi.

“God’s Not Death” kici khui (film/movie) pen a kipatna taktak ahih leh “God is Death” cih gelh ding a siapa in sangnaupangte a sawlna pan ahi hi. Philosophy sin ding sangnaupang hong paikhawmte kiangah siapa in philosopher, laphuaksiam, scientist, laibugelh leh mi pil mahmah min 15 a lahkhiatte kibatna sangnaupangte dong hi. A maan lo dawnna tawh sangnaupangte in a dawn uh ciangin siapa Prof. Radisson in hih mite kibatna pen a vekpi un “Pasian om a um lote (Atheists) hi uh,” ci hi.

Philosophy sin ding ahih manun a tangpi thu-in mipil tampi, Pasian om a um lote thugelh leh tua mite ngaihsutna sin ding uh hi. Khatveivei Pasian tawh kizom theih ding a, kikupnawina leh Pasian leh a nasepzia, mihingte ading a manphatna, khatvei leh Pasian om lo hi, cih theih phial dingin kialpi, tuikhang, natna tuamtuam, leh siatna tuamtuam leitungah a pianna, tuate hangin Pasian tawh kisai kinialna tampi om thei hi, cih thei ahih manin sangsiapa Prof. Radisson in sangnaupangte kiangah, “God is Death” cih gelh a, anuaiah suai kai dingin sawl hi. Tua bangin gelh le uh Pasian tawh kisai kinialna, kikupna-in hun tampi bei lo dingin um hi.

Sangnaupangte in laidal tungah “God is Death” cih gelh uh a, amaute laka khat Josh Wheaton kici in, ‘Khristian ahih manin hih pen gelh thei lo, gelh nuam lo’ ahihna thu Prof. Radisson kiangah gen hi. Siapa in tua banga a gelh nop kei leh a class ah om lo a, ama khan sungah pai thei ahihna thu hilh a, a lupna kiangah thungen dingin sawl hi. Wheaton pusuak nuam tuan lo hi. Tua leh siapa in “Pasian si lo” cih a hilhcian nading hun thum pia a, a hilhcian zawh kei leh mat khiam ding ahihna thu gen hi.

Tua banga Pasian si lo, cih gencian kul ahih manin lai sim ding tampi om hi. Wheaton ii lawmngaih Kara in tua thei ahih manin amah leh tua a thu gencian ding thu teel dingin Josh kiangah gen hi. Siapa in a ut leh a lungsim kikhel a, “God is Death” cih gelh a, anuaiah suai kai thei dingin hun pia lai hi. Wheaton in Pasian a upna leh a muanna pen a nuntak ngeina bang mawkmawk tawh hong hi thei nawn lo hi. A lawmngaihnu in, “Pasian adingin maw, kei adingin?” cih dotna pia a, siapa in “God is Death’ cih gelh ding maw, kei tawh kinial (debate) ding,” cih thu nih tak teel ding hong om mawk hi. Tuate lakah Josh Wheaton in a lawmnu sangin Pasian nungta taktak ahihna kancian sawm a, Pasian a gupna hanga siapa tawh kinial lau loin tua lampi teel hi.


Hih khui sungah, Wheaton sangkahpih ahi Martin Yip kici, China gama pana USA a sangkah in zong a class sung uah Pasian thu kigenna thu a pa kiangah hilh zel ahih manin, a pa heh a, “tua thute tawh hong hopih nawn ken,” ci liang hi. Martin in a thungaihkhiatte hangin nungtakna thak neih lawh lai hi. Ayisha kici, a pa Muslim hi a, amah piangthakin, a pa’ theihloh kalin Lai Siangtho a phone panin ngai zel hi. Khatvei a nau in mu ahih manin a pa kiangah hilh a, tua nungak Ayisha pen a pa in a inn uh panin hawlkhia hi.  Mina, Prof. Radisson zi, Pasian thu a um khat in, Pasian a thusim lo, amah a zahpih a pasal pen a paisan kul hi.

A lang lamah Pasian a langpan, thu-ummite a simmawh ahi, Amy Ryan kici in mite ading a ngaihnop thu a deihna hangin kikhawm ding khawng lampi ah pang liangin Pasian thu dongin, holimpihna a neih khawng, a hun laiin hat, lawhcing a kisak mahmah hangin, a nung ciang a kisikna hi mawk hi. Cancer natna nei hi cih a kitheih ciang, lamet ding nei nawn loin, a thupisimloh mi kiangah mawhmaina ngetsawmin, ngeina kician nei loin nungta hi. A nungah, zot ding leh lametna nei nawn lo ahih manin Pasian mite kiang mah zuan kik hi.

Josh Wheaton in Pasian si lo ahihna thu nakpi taka a kancianna lamah, bang hangin siapa in Pasian si cih thu gengen hiam? cih hong ngaihsunin, a nung ciang siapa in Pasian a huatna, a langbawlna hang hong mukhia hi. Pasian kisam lo, Pasian thu a gen nuam lo leh Pasian a hua mahmah siapa pen Pasian thu a gum cinten khat, a leitung lawmngaih in a taisan hangin phamawh a sa lo in hong zo hi. Siapa in “Pasian si” cih gelh khia ding a deihna hang pen a neihsa leh a nu hun lo taka a sihna hang hi mawk hi. Tua tak pen Wheaton in mukhia-in, siapa in Pasian nungta hi cih a upna khat hi, cih hong pholak hi. Tua hunah, siapa bek hi loin, sangnaupang, “God is Death” cih a gelh khempeuh in zong “God is not death” ci thei tek uh hi.


Hih khui sung panin Pasian thu leh Pasian gam adinga mihing lamah taan a kisapna, Pasian thu pen sum le pai a lei ding hi leh a man a tam ding zia, Pasian thu zuih ciang a lang lamah gilopa nasepna tuamtuam leh leitung thu tuamtuamin hong buaisak thei ahihna kician takin hong lak hi.

Leitung nuntakna sungah, haksatna leh langbawlna tampi i thuak hun om hi. Pasian hangin maizumna leh muhdahna i thuak kha ngei hiam? Pasian hangin i lawmngaihte tawh kikhenin, Pasian hangin pampaihin i om kha hiam? A taktakin Pasian nungzuihna pen taanna leh supna lam hizaw a, tua pen nung cianga i thaman ding na hizaw hi.

Hih a tunga i gen mite in Pasian hangin mihing lamah guallelhna nakpi takin thuak uh hi. Maizumna leh mindaina, muhdahna leh pampaihna, tuambawlna leh bawlsiatna thuak uh hi. Sanginn sung leh inn sungah mibanglo bang phialin koihin, inn pan a kihawlkhia bang om hi. A lang lamah lawhcing a kisa leh mite maipha mu a kisa mite pen a nung ciangin, a muhdah leh a nawlkhin mite tungah mawhmaina ngen dingin om mawk uh hi. Haksatna leh a hun bei kuan taktak uh ciangin a muhdah uh leh a gensiatsiat uh Pasian kiang mah hong zuan kik veve uh hi.

Dr. Andrew Spurgeon in khatvei a thugenna ah, “leitung mite muhna-ah guallel/zawh (defeat) a na om leh Pasian lamah a lawhcing na hizaw hi,” a cih ka phawk mahmah hi. Pasian hanga leitung mite muhna-ah zawha om/guallel mite a lawhcing ahih zawkna leh mi ettehtak ahih zawkna uh ka phawk ciauciau ciang, leitung mite muhna a guallel leh zawha omte ka thupingaihsut hi. Pasian hang thuakna leh guallehna pen leitung muhna pan hi lel a, tua bang nuntakna pen Pasian lam pan lawhcinna hizaw hi. Hih a tung a i gen mite pen leitung muhna panin a guallelte ahi uh hi. Graham Stains leh a tate, Pasian hanga mawtaw sungah a kihallupna pen leitung mite etna pan a guallelhna uh hi a, Pasian lam panin tua sanga thupizaw om khol lo ding hi.

Zomite i Khristian nuntakna-ah i lau mahmah khat pen (leitung lungsim pana) ‘taan’ hi kha ding hi. Ahi zongin i etdan khial i hih manin i lamet bang tuan lo zel hi. I pumpi mahmah, i neihsa sum leh pai, i hun, i pilna i siamna, leh a dangdang pen Pasian adingin piakkhiat haksa i sa hi (i vekpi in bel hisam kei!). Pasian biakpiakna hunah kihel man loin lai i sim bangzahta-in phattuam, sum i zonna hangin bangzahin hau i hiam? TV, computer i et, i khoihna hangin bangzah phattuamna ngah i hiam? Lungnopna i zonin bangci ciang lungnopna hong pia hiam? Tuate khempeuh ‘taan’ ngamin Pasian kiang zuan leng, Amah phawk lo-a i simsim, i sepsep, i zonzon sangin phattuamzaw ding hi. I gennop ‘taanna’ tampi pen tuate kheng lam hi lai hi (Pasian in hunpha hong pia ahih manin lungnuam leh suakta taka phat thei i hih manin tuate gen nawn kei phot ni). Tua (leitung muhna pana) ‘taanna” pen Pasian muhna panin gim namtui leh manpha hong hi ding hi.

Hih “God’s Not Death” khui ka etna panin, hih sunga mite thuakna a man tam zen si, ka ci hi. Sum tawh lei ding hi leh, lawmngaihte tawh kikhen dingin bangzah piak a kul tam? Siapa tawh Pasian om leh om lo thu kikup/kinial nading a hangsanna leh kulkalna man bangzah ahi tam? Thu-umlo innkuan sung pan Pasian upna hanga hawlkhiatna dong ciang thuak dingin sum bangzah tawh a kilungkim tam? Pasian um lo hi leh, a it mahmah a pasal (Pasian a um nuam ngiat lo) a paisan nadingin sum tawh a kicial hi leh bangzah piak a kul tam? Rev. Dave leh a lawmpa in a pai nading a paipah theihlohna hang-a a pai theih hun un ciang a si ding siapa tungah lungdamna thu a gen uh a man kituat leh bangzah ahi tam? Hih teng khempeuh Pasian ading leh Pasian thu hang hi kei leh leitung sum leh pai tawh leitheih leh leizawh hi lo phial ding hi.

Pasian na nasepna hangin mite in hong mudah hiam? Thungetna na hahkat manin hong nuihsan a om kha hiam? Na lawmngaih tawh hun tam zang khawm man lo liangin Pasian adingin na buai kha hiam? Pasian hangin lungzuan thuakin, a nuam lo munah na om kha hiam? Na ngaihsut ngei lo leh na sep ngeiloh na hoih Pasian hangin na sem hiam? Na dawnzel, na zat zelzel a hoih lote Pasian hangin na khawlsan thei hiam? Leitung mite muhna pan Pasian thu hangin zawhin omin, guallel na kisak hun a om hiam?
                       
Pasian na i sepna leh Ama ading a i kalsuannate leh thuaknate a man sum tawh kituat leh “tam zen sin teh!” cih ding i nei hiam? Pasian hanga lungdam hun a om mah bangin i taan hun, i thuak hun om ding hi. Sum tampi om mah leh tuate tawh lei ding a kiphal lo zah donga manpha i sak leh a manpha hunte Pasian adingin zang ciat ni, ciin hih khui tungtawnin i kihanthawn hi.


~ T. Sawm Lian
Daihna Cabin || 28.8.2014
ETS - ACA

Tuesday, August 19, 2014

A MANPHA NAUPANGTE


A MANPHA NAUPANGTE


Craft M. Pentz in, “I naupangte pen vangam tunpih ding i neihsun hi” (Our children are the only possessions we can take to heaven) a cih ka sim ciangin ka lungsimah, ‘Zomibup phial Khristian kici napi, tuhun siatna tampi (a vek bel hi lo) pen hih bang veina a nei nu leh pa, Zomite lakah a tam nailohna hang hi thei ding hi’ ciin ka ngaihsun hi. Hih thugenna tawh kisai thu pawkhat en lehang:
1.      Hih thugentu pen piangthak (taktak) hi pelmawh ding cih kithei hi. Vangam tung ding cih kician takin a kithei, vantung min khumna sungah a min a om lam kitel taka a thei ahih ding uphuai hi. Tua bang sitset mahin nu leh pate in ‘vangam tung ning,’ cih i kitheih ding thupi hi.
2.     Piangthak ahih manin vei nei hi. Vei nei lo piangthak kici mite pen tuhun Khristianna-ah a awlmawhhuai mahmah hong hi mawk hi. Zomibup phial Khristian kici napi, innkuan leh mi dang a vei het lo tam lua lai i hih manin kibawlphat kisam mahmah hi hang.
3.     ‘A innsung bek vei hi’ ciin a gensia nuam pawl om thei dingin ka tuat hi! Mission i cih taktak pen innsungah zong sep ding tampi om a, Lungdamnathu a thei nailote kiangah zong hilh kisam hi. Ei veina leh sep theihna lamlamah i sep ding thupi hi.
4.     Tate adingin a hoihpen, a thupipen kideih ciat hi. Vangam thu khawng en nei kei leng bangci deihsak takin gen thei ding hiam? I nuntakna mahmah tawh tate etteh theih dingin nuntak a, tua ii manphatna leh ngah ding omte a lunggulh theih nadingun gamtatna kisam hi.
5.     Khristian nu leh pa, piangthak leh Pasian adingin veina lianpi nei napi, a hilh theihloh leh hilhzawhloh om thei veve hi. 100% lawhcing ding cih pen kigen thei lo hi. Lai Siangtho sungah zong Pasian mizat thupi taktak, a tate uh a gina lo om veve hi. Ahi zongin tuhun Zomite nuntakna i et ciangin veina mah kisamzaw lai a, a lawhcing lo sangin a lawhcing baan lo, a kalsuan nai lo tam lua lai hi.
6.     Naupangte vangam a tun theih nading uh, lam maan a tot theih nading uh, leh nuntak hoih tawh a nuntak theih nadingun a naupan lai mah panin pantah ni. Tua hi leh a khantawn un tua lampi khahsuah lo ding (Pau. 22:6). Nu leh pate adingin sinsak, hilh, lamlah pen sep ding thupi pen hi a, a lawhcinna leh lawhcinlohna pen thu tuam hi. Sep photphot pen Khristian piangthak nu leh pate adingin tavuan thupi pen ahi hi.


15/8/2014 || ACA 115
Daihna Cabin

Wednesday, June 4, 2014

ACA PAN HOPIHNA


ACA PAN HOPIHNA





Kum 2013 ZBC General Council in sangkah ding hong phalsak mah bangin sanginn tuamtuam ka en a, tuate lak panin mun nih – Asian Christian Academy’ Lai Siangtho sang ahi Evangelical Theological College (ETS), Hosur, Tamil Nadu-ah M. Th (ATA) sin ding leh, North East India a Lai Siangtho sang lian khat ahi Eastern Theological College (ETC), Jorhat, Assamah B.D (Serampore) sin theih nadingin entrance leh interview ka piak leh, Pasian huhna tawh cing tuak ka hih manin ACA, Hosur lamah pai ding ka khentat hi.

Serampore leh ATA
               Serampore ci-a i theih ziau Serampore College (University) pen Serampore khua, Hoogly District, West Bengal, India a om hi a, kum 1818 in ‘The Serampore Trio’ kici missionary thum – Joshua Marshman, William Carey leh William Wardte in a phuh uh ahi hi. Tulaitak SCC in a theihpih/saan (affiliation) college pen India, Nepal, Bangladesh leh Sri Lanka gamah sanginn 50 val deuh om cih Wikipedia panin kimu hi. Tua sanginnte-ah diploma pan a sangpen doctorate degree ciang dong kisin thei hi. Mizote laka thu leh la lama min nei mahmah Prof. Dr. Laltluangliana Khiangte pen Council of Serampore College (University) ah secretary hi a, Officers of the Senate ah convenor a sep laitak ahi hi. Gensa bangin ETC, Jorhat pen SSC in a theihpih/saan sanginn min nei leh kumlui mahmah khat ahi hi.
               ATA pen Asian Theological Association cihna hi a, kum 1970 a kiphuan ahi hi. A diakin Asia gam sunga Lai Siangtho sanginnte kipawlkhopna khat ahi hi. Tua banah, Asia gam bek hi loin theihpih/saan (affiliation/accredited) pen gam 27 sungah Lai Siangtho sanginn 212 nei uh a, gam 27te lakah India, Myanmar, Pakistan, USA, Australia, Singapore, Korea, Japan, Spain, Nepal, UAE, Taiwan, Hong Kong leh Indonesiate zong kihelin, phualpi zum pen Manila, Philippines gamah om hi. Tu a ka omna ETS pen ATA in a theihpih/saan sanginn khat ahi hi.

ETC sangin ETS, ACA
               ETS, ACA a lut theih nadingin March 15, 2014 in Guwahati-ah leh ETC a lut theih nadingin April 22 & 23, 2014 in Jorhat-ah entrance leh interview in ka pai hi. ETC, Jorhat pen North East India a sang minthang ngei khat leh minnei khat hi a, a kiphuh zawh kum 100 val ta hi. ZBC sia a tamzawte pen ETC pana zo (graduated) hi uh a, tua manin ZBC innteekna khat zong ahi hi. Ahi zongin a mun ka tun ciangin ka lamet bang loin, nidang bang zo nawn loin ka thei hi (a theite genna tawh ka tehkak ciang!). A mun le mual zong zuunloh Zogam tawh kibatna ciang nei ka sa a, ETC pen Zogam bangin ei aa kici thei taktak lo lai ahih manin nidang ciang, a kizuun man leh zuun dingin nusia photin, a kizuun sa leh a kipuahpuah kum 1976 a kiphuan ACA lam mah zuan phot dingin ka khentat hi.

ETS, ACA
               Evangelical Theological Seminary (ETS) pen ka sangkah nading mun hi a, tua pen Asian Christian Academy (ACA) nasepna hiang khat leh ACA huang sunga om ahi hi. ETS sanginnah Master of Biblical Studies (MBS) kum nih leh Master of Theology (M. Th) kum li sin theihna om hi. Tua banah ACA huang sungah Agape Hospital ciin Zato lianpi khat zong omin, biakinn, auditorium, library (Wi-Fi free), office, hostel leh family quarters tampi om a, library building ding lianpi khat a kilamsaan laitak ahi hi. Tukpeng (football), volleyball, basketball, leh badminton kimawl theih nading mun zong kicing takin om hi. ACA pen mun dang panin en lehang inn a kimu lo thei ding zahin singkung tamin lian thei a, coconut leh haai (mango) tam mahmahin, a gah zong gol thei mahmah hi.


Asian Christian High School (ACHS) kici, tan 12 ciang sin theihna zong om a, sanglutman (admission fee) bekbek zong Rs. 35,000+ bang ahih hangin (tuition fee a tuam om lai) naupang 2600 val om dan hih tuak. Sanginn hoih khat ahih manin hih sang pana zote mun dangah baih takin lut thei ci uh hi. ACA huang sungah (kei adingin) kamtuampau vive zang uh a, ka theihsiam hun bang zong om hi! Kisin ding tam mahmah mawk. A sung om nasemte leh a tate un ko a pai thakte ka mai-ngal theih nading un gamta-in, a nuntakna uah etteh ding tampi om hi.
ACA pen Tamil Nadu state sung, Bangalore (Bangaluru) leh Bagalur khua kikal, a khua kisat zawh kum 800 a valta, kum 2011 kisimpi-ah mi 3,26,821 omna Hosur khua sung a om hi a, mawtaw lam kiang a om ahih hangin mawtaw leh bil am thei ging tuamtuamte in a buaisakloh mun nuam mahmah khat ahi hi.

ACA tunna
               June 1, 2014 pan koh, laitan ngeina (secular background) pana M. Th leh MBS zom dingte kha khat sung orientation class nei ding ci uh ahih manin May 27, 2014 in Aizawl pan paikhia dingin letmat (ticket) ka la hi.
               May 26, 2014 in ka Nu Niang (Cing Go Niang) in thungetna hong neihsakin – pawlpi mite, lawm le gual, leh ngaih teng tawh gibang khenin Pa Piang, Ngur khua sumo tawh Champhai pan Aizawl ka zuan hi. Aizawl pen tung baih bilbelin, Pa Tualboihte innah kinga-in, Tg. Samuel tawh vaknopna pawlkhat-ah ka vak man lai hi.
               May 27, 2014 in Pa Zam Lian Mang, Lecturer, Govt. Saitual College in a mawtaw (car) tawh Lengpui vanlengtual tan hong kha a, Pa Mang lawmnu Nu Niang leh Tg. Samuel in hong zui hi. Amau tegel pen ka bodyguard uh cihna zong hi tuan lo hi!
               12:35 ciang Lengpui vanlengtual pan muhngeilohna gam zuan dingin lengkhia-in, Guwahati leh Kolkata vanleng tualah tawlkhat ka khawl khit uh, thumvei vanleng ka tuanna-ah cidam takin zan nai 9:15 kiimin Bangalore vanglengtual ka tung thei uh hi. Guah tam pian ahih manin khua phelepin van ging zuazua a, ka lawmpa khat in, “Vanleng sunga i tuan laiin na lau hiam!?” ciin hong dong a, ke’n, “Aw, van-ging hi maw….. Guah zong a tam mah ve leh..” ciin ka dawng ziau hi. Ihmut a nop taktak ciang van-ging zong kiza thei lo dan ai ve….
               Vanleng pan pusuakin ka vante uh ka lak khit uh ciang kongkhakah ka pusuak uh leh, kalate mi bangzah hiam, pakkual tawiin kongkhak kiangah na kigual uh hi. “Pakkual liang tawh hong dawn/muak ding thei kei sing e, hong thei khial hi nuteh…. Aw… midang zong hi thei ei” cih ngaihsun kawmin ka pusuak leh, ka upmawh bang lianin kei ading hi loin, ka nung a hong pai lai ding, kei sang a (amau ngaihsutna-ah) a thupizaw om ahih lam tel takin ka thei pah a, tuhun pen kei hun hi lo hi, ciin ka sang siam lel hi!
               Kristu Jayanti College, Bangalore a B.A kum nihna a sin laitak Tg. Thang Lam Tuang (Mama) s/o Upa T. Thang, Champhai in hong dawn a, aman bel pakkual tawi se lo ahih manin ka kibansah (cibai) khit uh ciangin Bangalore ka pai nading uh mawtaw lam zuanin, ka lamlak  lawm SAIACS a M. Th sinlai khat tawh ka pai pah uh hi. Guah tam luat man zong hi tuan loin, gate a tute computer hoihlohna hangin mawtaw sungah naikal lang dektak ka om uh a, mawtaw-hekte thangpai lua uh ahih manin gate dutyte tawh tawlkhat a kinial khit uh ciangin computer tawh bangmah kisai loin ka pai thei uh hi. Computer khawng i deih mahmah a, i zat nop mahmah hangin piang zo nai taktak lo ahi mai diam, ciin ka ngaihsun a, game kimawl nading khawng beka computer i lei zel mawk bang bel… ciin kisai lopi-in ka ngaihsutna sausak mahmah hi.
               Tua zan pen Tg. Mama kiangah giakin, a zingsang ciang ACA lam zuan dingin ka kizuikhia kik uh hi. Rs. 250/- tawh auto rickshaw ka zat khit uh ciang City Market kici, Bangalore khuasung taktak tungin, tua mun panin Hosur pai ding mawtaw ka ngak uh hi. Manglai kitamzat lua lo ahih manin Hosur pai ding mawtaw thei loin, conductor ka dot uh leh, a nihveina-ah Hosur pai ding ka tuak kha bilbel uh hi. ACA a M. Th a sin laitak Nu Nem Khan Cing, Tamu leh Pa Khup Lian Mang, Lanva in, “Hosur bus station panin Rs. 150/- kiim tawh auto rickshaw in kipai thei” ci uh ahih manin auto rickshaw ka dot uh leh, ka khuahek dan uh tual-tel hong sa nai lo ahi diam, “Rs. 400/-“ hong ci mawk!. Paisanin a dang ka dawp uh leh a tawpna-ah Rs. 160/- in pai nading ka mu bilbel uh hi.
               ACA ka tun uh ciang Nu Nemi hopihin, aman a inn (quarters) ah ann hong nesakin, tua khit ciang office ah hong paipih a, vai nuam tuam mahmah hi. Laitan ngeina (secular background) pana orientation class nei ding mah Bandung, Indonesia panin mi khat hong tung lian ahih manin ka nihun quarters khatah hong tungsak uh hi. Ka lawmpa pen Da-Wood, kum 52 hi a, zi nei lo, Hebru leh Greek mahmah a sin nuam a ACA a hong pai, M.A zo sa ahi hi. Amah tawh zan khat ka giakkhop khit uh ciang mun dang khatah hong suan uh a, tua laiah kei bek zan khat giakin, a zing ciang a tha lian mahmah, orientation class nei ding mah MBA zosa Jonley Sam, Kerelate ka room-ah hong koih uh a, pata mah ka bang uh hi!

Nek le dawn leh…..
               Nek le dawn pen khai-gah leh dailuah hi pipen a, sa zong khatveivei om zel hi. Zingann (breakfast) pen zing nai 8:00, sunann (lunch) pen sun nai 1:30, nitakann (dinner) pen nitak 7:30 ciang ka ne uh hi. A tangpi thu-in sun leh nitakann pen nek theih gawp a, zingann bel nek theih hun om cih ding hi.
               Kikhopna-na pen ACA huang sungah biakinn om a, tua laiah kikhop theih hi. Kikhop nading mun dang a neite pen kikhaam loin a ututna uah kikhawmsak uh a, sangsia leh sangnaupang pawlkhat pen mun dangah kikhawm thei zel uh hi.
               Jorhat ka pai laiin “mi hau thei uh ei maw,” ka cih leh hi lam zong tua bangmah na hi mawk. En kisap lei nading khawngin i neihsa a dang khawng i zuak laiin, amau kisap melloh nadongin a kicing takin nei uh a, bang kisam a, koi mun panin kilamdang i hiam cih khawng ka ngaihsun hi. Zomi pawlkhat bang, Khristian hoih or Pasian nasemte or pawlpi pen a zawng khilkhial ding-a a tuat leh a deih pawl bang om mai ding hi ei.…. Mi pen tua bang het lo uh hi. A maan lo a hauhna leh pilna-siamna neih ding lam hi loin, Pasian tung pana pilna-siamna leh hauhna pen a nei, a zeek leh a piakhia ding Khristian or pawlpite i hi hi. “Mi sang a niamzaw ding a Pasian hong bawl hi tuan lo” cih la pen i nuntakpih taktak hun ding ngaklahhuai hi.
               ACA huang sunga inn omte pen – House of Peace, House of Fellowship, House of Harmony, House of Wisdom, House of Worship, House of Joy cih bangin a min phuak uh a, ko omna pen House of Wisdom, room nambat 301 ahi hi.

Lungdamkohna
               Laphuaktu khat in, “Lungdamkoh ding simloh lei bat dang ken nei keng” a cih bangin hih ciang ka tuna pen lungdam nading vive hi. Hong makaih a, lam hong lak leh hong kithuahpih den Pasian tung pan kipanin, vaihawm upa leh sia, hong deihsakte tungah nakpi takin ka lungdam hi. Entrance leh interview pia a ka pai pan kipan sum le pai hong piate, ann hong nekpihte, laibu hong letsongte, thungetna tawh tatsat lo a hong phawkte leh, ACA ka pai ding ciang Vapar ZBC in khakna hun nuam leh limcitak hong zatpihna leh niangtui hong tawi uh banah, lamkal ann nek nading ciin letsong hong piakna hangin lungdam mahmah hi.
               Genloh theihloh, Guwahati leh Jorhat a entrance test leh interview ka pai lai a hong kithuahpih den Tg. Thang Khan Lian @ Pate, B.A., LLB s/o Rev. Gin Lam Thang, Shillong; Aizawl khawsung a hong vakppih a, Lengpui ciang hong kha Tg. Samuel leh Pa Zam Lian Mangte nupa, Lengpui vanglengtual pan ka kithuahpih SAIACS a M. Th sin laitak Tg. Lalengzaua, Lunglei; Bangalore a hong muak-a a kisam teng hong buaipih Tg. Thang Lam Tuang leh ACA a nuam taka zin hong do leh hong buaipih Nu Nemi tungah genkhitzawhloh lungdam ka ko hi.
               Kei thukkik ding lametna hi lo a, Pasian na itna uh leh a nasem cingtak lo nong deihsakna uh hangin na sup na baina khempeuh uh Pasian in a zah tampi in hong thukkik ta hen. Amen.

Thuhialna
               Tukum M. Th sin thak ding pen mi 24 leh MBS sin ding mi 9 ahi ung a, Indonesia, Myanmar leh Nepal banah India gam state tuamtuam 12 pan paikhawm ding ka hi uh hi. Orientation class pen M. Th & MBS sin lo dingte in zong kha khat sung bek hong siim thei uh ahih manin 15 ka pha uh a, tuate pen Nepal, Indonesia, Kerela, Tamil Nadu, leh Mizoram pan ka hi uh hi. Tuate lakah MBS sin suak ding 1 leh M. Th. sin suak ding 5 ka hi uh a, a dangte pen – kumpi nasem, LLB sinlai, Engineering sinlai, Evangelist cih khawng ahi uh hi. A hanciamna uh leh a sinnopna uh thupi ka sa hi. Pasian hang bekbek a mi hi teng, gam leh khawk tuamtuam pan kimukhawm cih ka ngaihsut ciang Pasian thupina ka phawk semsem hi.
               Meel le puam, deihdan, ngaihsutzia, siamna, theihna, neihna leh muhzia kibang lo pipi omkhawm (lai ding) ka hih manun note thungetna ka kisam mahmah hi. Nek le dawn, pau le ham leh a dang tuamtuamah haksatna nengneng om a, sin ding tampi maban nei lai ka hih manin a kuamapeuh in thungetna-ah nong mangngilhloh ding uh kong thuum phapha hi. Hi ciang hong tunpih Topa Pasian in i thungetna guaksuaksak lo hi. Hong tam lua kha zel in ciai, hun khat lai a laikhak danin “Gennop tampi tawh hunsak phot ni”.



Ka address :           

301, House of Harmony
Asian Christian Academy
Jeemangalam, Bagalur P.O.
Hosur, Krishnagiri District
Tamil Nadu – 635 103


~ T. Sawm Lian || Daihna Cabin, 2.6.2014